IV PR 14/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Myślicki, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marka D. i Wiesława R. przeciwko Fabryce Obsługowych Urządzeń Samochodowych w W. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 27 listopada 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie Marek D. i Wiesław R. wnosili o zasądzenie od pozwanej Fabryki po 30 000 zł tytułem wynagrodzenia za projekt racjonalizatorski.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo, a rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach i wynikających z nich wnioskach.Powodowie są zatrudnieni w pozwanej Fabryce w Dziale Głównego Konstruktora na stanowiskach konstruktorów.Niespornym jest pomiędzy stronami, że projekt racjonalizatorski dotyczący zabezpieczenia układów pomiarowych urządzenia EWKA-18A, którego twórcami są powodowie, został przez pozwaną Fabrykę przyjęty i wdrożony do produkcji.Z racji pełnionych obowiązków powodowie zobowiązani byli do czuwania nad jakością produkowanego urządzenia pomiarowego EWKA-18A. Z uwagi na to, że jakość tego wyrobu pogorszyła się w pewnym okresie, wzrosła w związku z tym liczba reklamacji zgłaszanych przez nabywców urządzenia.Do zadań powodów należało ujawnianie przyczyn reklamacji, zbadanie ich zasadności i podjęcie działań mających na celu usunięcie wad urządzenia w zakresie jego konstrukcji.W ten sposób powodowie dokonali rozwiązania o charakterze technicznym, którego istota sprowadza się do zmian połączeń węzła konstrukcyjnego, osiągając efekt w postaci zmniejszenia awaryjności wzmacniacza.Formułując plan zadań dla Działu Głównego Konstruktora, pozwana Fabryka określa jedynie tematy podstawowe. Nie określa z reguły zadań szczegółowych, na taką bowiem specyfikację nie zezwalają bieżące potrzeby wynikające z czuwania nad jakością produkowanych urządzeń, profil produkcji oraz zakres zadań pracowników tego działu określonych kartą pracy.Zgodnie z § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych prawo do wynagrodzenia nie przysługuje twórcom projektów racjonalizatorskich zatrudnionym w jednostkach gospodarki uspołecznionej wykonującym prace naukowo-badawcze i rozwojowe - jeżeli przedmiot dokonanego projektu racjonalizatorskiego jest objęty planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej, w której są oni zatrudnieni.Do kręgu osób wyłączonych, którym nie przysługuje wynagrodzenie, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, należą nie tylko osoby spełniające łącznie wszystkie przesłanki wymienione w powyższym przepisie, tj. wykonujące jednocześnie prace naukowo-badawcze i rozwojowe, ale także osoby wykonujące tylko prace naukowo-badawcze albo rozwojowe.Pozwana Fabryka nie jest zakładem naukowo-badawczym i nie prowadzi prac naukowo-badawczych, natomiast zarządzeniem nr 1/Org/84 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 2 stycznia 1984 r. ustalony został zakres działania tej Fabryki, a w tym również prowadzenie prac rozwojowych, projektowych, konstrukcyjnych i technologicznych.Także "Zeszyty metodyczne" Głównego Urzędu Statystycznego w nr 49 z 1984 r. zaliczają do pracowników grupy działalności rozwojowej między innymi pracowników inżynieryjno-technicznych, jeżeli działalność jednostki organizacyjnej w całości bądź w przeważającej części zmierza do przygotowania i wdrożenia nowej lub zmodernizowanej produkcji oraz unowocześnienia metod i procesów wytwarzania.Powodowie są zatrudnieni w Dziale Głównego Konstruktora, a działalność tej jednostki organizacyjnej polega na przygotowywaniu, wdrażaniu i modernizowaniu produkcji oraz unowocześnianiu metod i procesu wytwarzania.Twierdzenia powodów, że do zadań działu, w którym są zatrudnieni, należy jedynie "opieka" nad urządzeniami już działającymi w pozwanej Fabryce i że sprowadza się to jedynie do konserwacji urządzeń i odtwarzania zużytych części lub zespołów, nie dadzą się pogodzić z treścią powyższego zarządzenia Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego, zeznaniami świadków oraz pozostają w logicznej sprzeczności z wysokimi kwalifikacjami, wymaganymi na stanowiskach zajmowanych przez powodów w pozwanej Fabryce.Z przytoczonych względów Sąd Wojewódzki uznał, że powodom nie przysługuje wynagrodzenie za przyjęty i wdrożony projekt racjonalizatorski, lecz jedynie nagroda, która została im wypłacona.W złożonej rewizji powodowie wnoszą o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z przepisami § 35 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178) prawo do wynagrodzenia nie przysługuje twórcom projektów racjonalizatorskich zatrudnionym w jednostkach gospodarki uspołecznionej wykonującym prace naukowo-badawcze i rozwojowe - jeżeli przedmiot dokonanego projektu racjonalizatorskiego jest objęty planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej, w której są oni zatrudnieni.Z przepisu tego przede wszystkim wynika, że twórcy projektów racjonalizatorskich zatrudnieni w jednostkach gospodarki uspołecznionej nie mają prawa do wynagrodzenia, jeżeli wykonują prace naukowo-badawcze i rozwojowe (ograniczenie podmiotowe).Wbrew odmiennemu poglądowi zawartemu w rewizji trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wykładnia językowa tego przepisu nakazuje przyjąć, iż chodzi tutaj o prace naukowo-badawcze i rozwojowe albo o prace tylko naukowo-badawcze lub tylko rozwojowe.Są to bowiem dwie różne materie i różny przedmiot ich działalności.Działalność naukowo-badawcza może, ale nie musi być zawsze związana z działalnością rozwojową, przez którą należy rozumieć działalność w zakresie praktycznym w postaci wdrażania postępu technicznego w przedsiębiorstwie. Spójnik "i" użyty w tym przepisie należy rozumieć nie jako warunek spełnienia obu przesłanek, lecz jako samodzielne określenie pracowników naukowo-badawczych i rozwojowych, którzy nie mają prawa do wynagrodzenia.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwana Fabryka nie jest zakładem naukowo-badawczym i nie prowadzi prac naukowo-badawczych, jednakże zarządzeniem nr 1/Org/84 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 2 stycznia 1984 r. ustalony został zakres jej działalności, w tym również prowadzenie prac rozwojowych.Powodowie zatrudnieni w pozwanej fabryce na stanowiskach konstruktorów w Dziale Głównego Konstruktora należą do pracowników wykonujących prace rozwojowe, gdyż działalność tej jednostki organizacyjnej polega między innymi na przygotowaniu, wdrażaniu i modernizowaniu produkcji oraz unowocześnianiu metod i procesów wytwarzania.Dlatego też - wbrew odmiennemu stanowisku zawartemu w rewizji powodów - należą oni do kategorii pracowników, o których mowa w przepisie § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia.Niemniej jednak zgodnie z powyższym przepisem do uznania, że tej kategorii pracownikom nie przysługuje wynagrodzenie, konieczne jest ustalenie, że przedmiot dokonanego projektu racjonalizatorskiego jest objęty planem zadań przydzielonych do wykonania komórce organizacyjnej, w której są oni zatrudnieni.Sąd Wojewódzki przyjmując, że taka sytuacja istnieje w rozpoznawanej sprawie, nie poczynił w tym zakresie dostatecznych ustaleń, które uzasadniałyby takie stanowisko.W szczególności Sąd Wojewódzki nie zażądał od pozwanej Fabryki planu zadań przydzielonych do wykonania Działowi Głównego Konstruktora na 1984 r., w którym to Dziale zatrudnieni są powodowie.Nie rozważył również w sposób należyty zeznań świadka Jerzego Ł. zatrudnionego na stanowisku głównego konstruktora i bezpośredniego przełożonego powodów, z których wynika, że prace nad zabezpieczeniem układów pomiarowych urządzenia EWKA-18A związane z projektem racjonalizatorskim powodów nie były objęte planem zadań przydzielonych do wykonania Działowi Głównego Konstruktora.Nie wyjaśnił również należycie tej okoliczności przesłuchany w charakterze świadka Kazimierz Z. - zastępca dyrektora do spraw technicznych, który z racji pełnionej funkcji powinien być przesłuchany w charakterze strony pozwanej.Brak odpowiednich ustaleń w tym przedmiocie skutkuje uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Tak też orzekł Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.