IV PR 179/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Juliusza P., Jerzego W. i Jerzego K. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych Przemysłu Węglowego w K. i Zjednoczeniu Budowlano-Montażowemu Przemysłu Węglowego w K. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski, na skutek rewizji pozwanego Przemysłu Węglowego w K. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski, na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13.III.1975 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o opłacie sądowej i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania, a także orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych Przemysłu Węglowego i Zjednoczenia Budowlano-Montażowego Przemysłu Węglowego kwoty 94.013 zł tytułem wynagrodzenia za projekt racjonalizatorski, którego są twórcami.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powodów kwotę 62.000 zł i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Pozwane Przedsiębiorstwo wykonało dla Kopalni "Gliwice" osadnik mułu. Powodowie zgłosili projekt racjonalizatorski polegający na zmianie technologii robót ziemnych tej inwestycji, przewidzianej w dokumentacji dostarczonej przez inwestora. Zaproponowali wprowadzenie do wykonania tych robót koparki kołowo frezowej z przesuwem taśmowym. Miało to spowodować obniżenie kosztów inwestycji z 36 milionów do 18 milionów złotych. Osadnik składał się z dwóch sekcji. W pierwszej z nich zastosowano projekt powodów w latach 1971 i 1972. Koparka uległa w czasie pracy awarii, toteż dla dotrzymania terminów musiano sprowadzić dodatkowy sprzęt.Biegły stwierdził, że wielkość robót ziemnych w pierwszej sekcji osadnika wynosiła 225.996 m3, z których wedle projektu powodów wykonano 95.678 m3, osiągając na tej powierzchni, przez zastosowanie projektu racjonalizatorskiego, oszczędności w kwocie 4.015.917 zł. Użycie koparki do tych robót nie obniżyło jej wydajności. Na podstawie przytoczonych efektów obliczona została wysokość należnego powodom wynagrodzenia.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił wniosku pozwanego Przedsiębiorstwa o zbadanie innego biegłego, gdyż nie podważyło ono, w sposób konkretny, powyższej opinii. Oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego Zjednoczenia uzasadnione zostało brakiem legitymacji biernej po jego stronie (art. 93 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości).Pozwane Przedsiębiorstwo w rewizji wnosi o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawową kwestią wymagającą wyjaśnienia w sprawie jest to, czy przewidziana w projekcie racjonalizatorskim zmiana technologii pracy sprzętu - w postaci zastąpienia zagarniarki koparką kołowo frezową z przesuwanym taśmociągiem - uwzględniała warunki, w jakich koparka ta miała być zastosowana. Skarżące Przedsiębiorstwo zarzuca bowiem, że nie nadawała się ona do pracy w terenie, czego powodowie nie przewidzieli. W konsekwencji, wdrożenie ich projektu racjonalizatorskiego spowodowało, zamiast efektów oszczędnościowych, zwiększenie przewidywanych nakładów inwestycyjnych. Awaria bowiem koparki wymagała zaangażowania dodatkowych środków technicznych. Skarżący powołuje się także na to, że w myśl przepisów prawa wynalazczego, efekty ekonomiczne projektów wynalazczych, które wprowadzają zmiany do dokumentacji projektowej obiektu inwestycyjnego, oblicza się za cały okres realizacji tego obiektu. Sąd Wojewódzki okoliczności powyższych nie wyjaśnił, gdyż opinia biegłego w tym przedmiocie nie może być uznana za miarodajną. Nie reprezentował on bowiem w omawianym zakresie niezbędnej wiedzy fachowej, co uzasadnia uwzględnienie wniosku pozwanego Przedsiębiorstwa o zbadanie biegłego z zakresu technologii robót prowadzonych wedle projektu powodów. Uchybienie powyższe mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby się bowiem okazało, że przewidziany w projekcie powodów sprzęt nie nadawał się do stosowania w inwestycji, dla której był przeznaczony, co spowodowało konieczność jego wycofania w trakcie realizacji tej inwestycji - oznaczałoby to, iż projekt nie przyniósł zamierzonych efektów ekonomicznych, nawet gdyby w początkowym okresie jego stosowania efekty takie wystąpiły. Celem bowiem projektu było osiągniecie oszczędności w realizacji całego obiektu inwestycyjnego, co jak wynika z materiału dowodowego sprawy nie nastąpiło.Nie można natomiast podzielić trafności zarzutów pozwanego Przedsiębiorstwa, wedle których powodom nie przysługuje wynagrodzenie tylko z tego względu, iż realizacja obiektu inwestycyjnego nie przyniosła oszczędności, lecz dodatkowe nakłady.Jeżeli projekt racjonalizatorski, wprowadzający zmiany do dokumentacji projektowej obiektu inwestycyjnego, został zastosowany i przyniósł efekty ekonomiczne, a następnie zaniechano jego stosowania na skutek okoliczności nie związanych z istotą projektu, to twórcy przysługuje wynagrodzenie z tytułu tych efektów także wówczas, gdy zamierzone tym projektem oszczędności w nakładach inwestycyjnych lub w zakresie skrócenia cyklu inwestycyjnego - co do całości obiektu inwestycyjnego - nie zostały osiągnięte (§ 9 ust. 7 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. - M.P. Nr 16, poz. 98 i odpowiednio poprzednio obowiązujący § 18 ust. 2 w zw. z § 16 ust. 2 i 3 załącznika do uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. - M.P. z 1968 r. Nr 4, poz. 26).Cytowane bowiem przepisy prawa wynalazczego - ustalające zasadę obliczania efektów dla tego typu projektów wynalazczych za cały okres realizacji inwestycji - nie podważają prawa twórcy do wynagrodzenia za osiągnięte efekty, jeśli przesłanka przewidziana w tym przepisie nie może być zrealizowana na skutek okoliczności nie pozostających w związku przyczynowym z istotą rozwiązania technicznego, objętego projektem wynalazczym.W świetle też materiału dowodowego sprawy chybiony jest zarzut skarżącego Przedsiębiorstwa, wedle którego do roszczeń powodów mają zastosowanie ograniczenia przewidziane w przepisie § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych, gdyż jak wynika z decyzji Zjednoczenia projekt powodów został przyjęty do stosowania przed wejściem w życie wymienionych przepisów (art. 124 ust. 3 ustawy o wynalazczości z 1972 r.).Z tych przyczyn zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania, w myśl omówionych wyżej wskazań (art. 388 § 1 i 389 k.p.c.).