III PZP 8/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Myga, J. Myślicki, S. Perestaj, J. Wasilewski, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy nauka pobierana w 2-letnim studium przygotowawczych w okresie od dnia 1 września 1951 r. do dnia 30 czerwca 1953 r. stanowi naukę w szkole stopnia ponadpodstawowego w rozumieniu § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132)?"podjął następującą uchwałę i nadał jej moc zasady prawnej.Nauka w 2-letnim studium przygotowawczym w okresie od dnia 1 września 1951 r. do dnia 30 czerwca 1953 r. stanowi naukę w szkole stopnia ponadpodstawowego w rozumieniu § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M. P. Nr 35, poz. 132).Uzasadnienie faktyczneMinister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone w sentencji uchwały pytanie prawne ze względu na rozbieżność wykładni przepisu § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zdaniem Ministra, nauka w 2-letnim studium przygotowawczym w okresie od dnia 1 września 1951 r. do dnia 30 czerwca 1953 r. nie stanowi nauki w szkole stopnia ponadpodstawowego w rozumieniu § 4 ust. 3 pkt 1 powołanej uchwały. Studium to bowiem nie znajduje się w wykazie szkół i kursów, których świadectwo ukończenia uznaje się za równorzędne ze świadectwem ukończenia liceum ogólnokształcącego.Uzasadnienie prawneW związku z tym Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przytoczony w pytaniu prawnym przepis § 4 ust. 3 pkt 1 powołanej uchwały nr 138 Rady Ministrów ma treść następującą: "Do okresu pracy uprawniającego do nagrody wlicza się przypadające po wyzwoleniu okresy przerw w zatrudnieniu spowodowane: nauką w szkole stopnia ponadpodstawowego, odbywaną na podstawie skierowania zakładu pracy lub jednostki nadrzędnej, pod warunkiem jej ukończenia, jednak w wymiarze nie wyższym niż okres przewidziany programem nauczania".Treść udzielonej w uchwale odpowiedzi zależna jest od rozstrzygnięcia wątpliwości, czy nauka w 2-letnim studium przygotowawczym zorganizowanym na podstawie rozporządzenia Ministra Szkół Wyższych i Nauki z dnia 15 września 1951 r. w sprawie utworzenia studiów przygotowawczych w niektórych szkołach wyższych (Dz. U. Nr 48, poz. 355) może być uznana jako nauka w szkole stopnia ponadpodstawowego w rozumieniu wyżej przytoczonego przepisu uchwały. Należy stwierdzić, iż w § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138 nie użyto określenia "nauki w szkole średniej i wyższej", lecz posłużono się pojęciem szkoły stopnia ponadpodstawowego. Jest to określenie szersze, albowiem obejmuje ono nie tylko naukę w szkołach średnich i wyższych, ale także naukę w innych szkołach stopnia powyżej podstawowego.W okresie powojennym wydanych zostało kilka rozporządzeń dotyczących utworzenia, organizacji i programów nauczania w zakresie studiów wstępnych, kursów i studiów przygotowawczych do studiów w szkołach wyższych, a mianowicie:1) rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 20 czerwca 1948 r. w sprawie organizacji i programów studiów wstępnych w szkołach wyższych (Dz. U. Nr 34, poz. 234);2) rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 3 czerwca 1949 r. w sprawie kursów przygotowawczych do szkół wyższych (Dz. U. Nr 36, poz. 266);3) rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych i Nauki z dnia 21 lipca 1951 r. w sprawie utworzenia wydziałów studiów przygotowawczych w niektórych szkołach wyższych (Dz. U. Nr 41, poz. 317);4) rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych i Nauki z dnia 15 września 1951 r. w sprawie utworzenia studiów przygotowawczych w niektórych szkołach wyższych (Dz. U. Nr 48, poz. 355).W okresie dotyczącym przedstawionego zagadnienia prawnego obowiązywał również dekret z dnia 28 października 1947 r. o organizacji nauki i szkolnictwa wyższego (Dz. U. Nr 66, poz. 415). Z przepisu art. 82 tego dekretu wynikało, że dla osób, które nie mają pełnego przygotowania do studiów wyższych, można organizować specjalne studia wstępne w obrębie szkoły wyższej lub kursy przygotowawcze poza jej obrębem. Z upoważnienia delegacji zawartej w art. 82 dekretu zostały wydane wymienione cztery rozporządzenia, na podstawie których utworzono odpowiednie studia wstępne, kursy przygotowawcze, wydziały studiów przygotowawczych lub studia przygotowawcze do studiów wyższych - w zależności od czasu obowiązywania poszczególnego rozporządzenia.W okresie objętym pytaniem prawnym podstawą prawną działania studiów przygotowawczych było rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych i Nauki z dnia 15 września 1951 r. w sprawie utworzenia studiów przygotowawczych w niektórych szkołach wyższych (Dz. U. Nr 48, poz. 355). Z istoty tego rozporządzenia wynika, że studium przygotowawcze miało na celu umożliwienie uczestnikowi, który je ukończył, podjęcie studiów wyższych i w tym przedmiocie zastępowało ukończenie szkoły średniej. Nauka w studium przygotowawczym miała więc na celu dodatkowe przygotowanie kandydata do studiów i w tej mierze stanowiła element równoznaczny z nauką w szkole średniej. Ukończenie studium przygotowawczego zastępowało ukończenie szkoły średniej w zakresie spełnienia warunku formalnego do podjęcia studiów wyższych. Nauka na studiach przygotowawczych trwała dwa lata, przy czym na drugim roku dzieliła się na trzy kierunki: humanistyczny, matematyczno-fizyczny i przyrodniczy. Program zatem realizowany w studium przygotowawczym co do zakresu tematyki i przedmiotu nauczania odpowiadał programowi nauki w szkole średniej i różnił się w sposób zasadniczy od programu nauki w szkole podstawowej - na co wskazuje także usytuowanie studium przy szkołach wyższych.Zakwalifikowanie zatem nauki w studium przygotowawczym jako nauki w szkole stopnia ponadpodstawowego nie budzi wątpliwości zarówno ze względu na cel ukończenia studium, jak i program nauczania. W żadnym bowiem razie te przesłanki nie mogą być potraktowane jako odpowiadające celowi i programowi nauczania w szkole podstawowej.Odmienny kierunek wykładni, na który powołuje się Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, nie wynika z faktu, że w załączniku nr 3 do zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 1 września 1973 r. w sprawie określenia stopnia wykształcenia na podstawie świadectw ukończenia szkół i kursów (Dz. Urz. M.O. i W. Nr 13, poz. 166) świadectwa ukończenia studium przygotowawczego zorganizowanego na podstawie powołanego rozporządzenia z dnia 15 września 1951 r. nie uznano za równorzędne ze świadectwem ukończenia liceum ogólnokształcącego. Zarządzenie to bowiem miało na względzie określenie, jakie świadectwa stanowią stwierdzenie posiadania średniego wykształcenia.Z przepisu § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138 nie można natomiast wyprowadzić wniosku, że przesłanką zaliczenia okresu nauki do nagrody jubileuszowej jest ukończenie szkoły upoważniającej absolwenta do legitymowania się średnim wykształceniem. Dlatego dla rozstrzygnięcia objętego pytaniem prawnym zagadnienia nie jest istotne, czy absolwent studium przygotowawczego uzyskał średnie wykształcenie, lecz jedynie stwierdzenie, czy nauka w studium przygotowawczym może być uznana jako nauka w szkole ponadpodstawowej. W tej zaś kwestii - jak już stwierdzono wyżej - uzasadniona jest odpowiedź twierdząca.Cel organizowania studiów przygotowawczych jest również oczywisty. Ustawodawca uznał za konieczne stworzenie możliwości uzupełnienia wykształcenia uprawniającego do podjęcia studiów wyższych, zwłaszcza wyróżniającym się robotnikom, którzy to ze względu na okres wojny lub określoną sytuację w pierwszych latach powojennych nie ukończyli szkoły średniej. Podjęcie nauki w studium przygotowawczym przez osoby tam skierowane odpowiadało nie tylko ich interesom, lecz spełniało również istotne cele polityki społecznej Państwa. Z tego względu zaliczenie okresu nauki w studium przygotowawczym do nauki w szkole stopnia ponadpodstawowego jest uzasadnione zarówno ze względów prawnych, jak i społecznych - jako odpowiadające celowi wynikającemu z § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r.Należy podkreślić, że w myśl powyższego przepisu do zaliczenia okresu nauki w studium przygotowawczym do okresu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej konieczne jest ponadto skierowanie zakładu pracy lub jednostki nadrzędnej na studium i ukończenie nauki w studium.Przedstawione wyżej rozważania uzasadniają udzielenie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.