III UZP 2/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: A. Szczurzewski (sprawozdawca), J. Dankowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Rozalii P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o rentę rodzinną, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w W. postanowieniem z dnia 20 października 1965 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 3551 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych:"Czy małżonek, który pobierał rentę rodzinną po pracowniku z powodu inwalidztwa i utracił prawo do tej renty wskutek ustania inwalidztwa, odzyskuje to prawo w razie ponownego powstania inwalidztwa wprawdzie po upływie 5 lat od śmierci małżonka, ale przed upływem 2 lat od ustania poprzedniego uprawnienia?"udzielił następującej odpowiedzi:Małżonek, który pobierał rentę rodzinną po pracowniku z powodu inwalidztwa i utracił prawo do tej renty wskutek ustania inwalidztwa, odzyskuje to prawo w razie ponownego powstania inwalidztwa przed upływem dwóch lat od ustania poprzedniego uprawnienia, nawet jeżeli ponowne inwalidztwo powstało po upływie pięciu lat od śmierci współmałżonka. Uzasadnienie faktyczneTrybunał Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 3551 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych przedstawił Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymienione w sentencji.Podstawę tego zagadnienia stanowiła sprawa Rozalii P., która utraciła z dniem 5 lipca 1950 r. prawo do renty rodzinnej wskutek ustania inwalidztwa. Wniosek jej o ponowne przyznanie renty rodzinnej został oddalony decyzją organu rentowego w L. z dnia 27.XII.1963 r. Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie zmienił tę decyzję i przyznał skarżącej rentę rodzinną, ponieważ według dokonanych ustaleń stała się ona ponownie inwalidą przed upływem dwóch lat od daty ustania uprawnień do renty rodzinnej.Na wyrok Okręgowego Sądu organ rentowy wniósł skargę rewizyjną do Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, któremu nasunęły się wątpliwości, czy w sprawie niniejszej może mieć zastosowanie przepis art. 34 ust. 2 pkt 2 dekretu z dnia 25.VI.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, określający warunki do ponownego nabycia prawa do renty inwalidzkiej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpatrując przedstawione mu zagadnienie, zważył, co następuje:Przepisy o rencie rodzinnej zawarte w rozdziale IV dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin określają tylko warunki wymagane do przyznania renty rodzinnej. Brak natomiast w tym rozdziale przepisów określających pojęcie inwalidztwa, zasady zaliczenia do jednej z grup inwalidów osób ubiegających się o renty rodzinne z powodu inwalidztwa, zasady ustalania daty powstania inwalidztwa i przeprowadzenia kontrolnych badań lekarskich, jak również wymagane warunki do ponownego ustalenia prawa do renty rodzinnej lub jej wysokości. Rozdział ten nie zawiera także przepisów określających przyczyny powodujące ustanie prawa do renty rodzinnej ani też warunków wymaganych do ponownego nabycia prawa do tego świadczenia.Dlatego przy ustalaniu uprawnień do renty rodzinnej mają zastosowanie przepisy mieszczące się w innych rozdziałach a w szczególności w rozdziale I (przepisy ogólne) i w rozdziale VIII (postępowanie w sprawach świadczeń). Jednakże zawarte w tych rozdziałach przepisy nie wyczerpują całości zagadnienia, jak np. ponownego ustalenia prawa do renty rodzinnej lub jej wysokości. Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1 (rozdział I) stanowi, że w razie zajścia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości następuje na wniosek zainteresowanego lub z urzędu ponowne ustalenie świadczeń rentowych, jednakże przepis ten nie określa bliżej, jakie konkretne okoliczności mogą mieć wpływ na ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokość. Przepis ten zawiera tylko ogólne wskazania odnoszące się do wszelkich świadczeń rentowych. Wskazują zresztą na to dalsze przepisy dekretu o p.z.e., szczegółowo określające np. wymagane warunki do podwyższenia renty starczej lub jej zmiany na rentę inwalidzką (art. 32 i 33), jak również do podwyższenia renty inwalidzkiej lub jej zamiany na rentę starczą (art. 42 i 43).Jeśli zaś chodzi o ponowne ustalenie prawa do renty inwalidzkiej lub jej wysokość uzależnioną od stopnia bądź przyczyn inwalidztwa, to kwestię tę reguluje art. 40 dekretu o p.z.e. (rozdział III o rencie inwalidzkiej). Przepis ten stanowi, że w razie stwierdzenia na wniosek zainteresowanego lub z urzędu przez komisję lekarską istotnej zmiany w inwalidztwie osoby pobierającej rentę inwalidzką ustala się ponownie prawo do renty lub jej wysokość. Chociaż w tym przepisie mowa jest o osobie pobierającej rentę inwalidzką, to jednak przepis ten ma także zastosowanie do osób pobierających renty rodzinne z powodu inwalidztwa. Skoro bowiem dla osób ubiegających się lub pobierających renty inwalidzkie oraz dla osób ubiegających się lub pobierających renty rodzinne z powodu inwalidztwa, wspólne są przepisy określające zasady ustalania grupy inwalidztwa i datę jego powstania oraz przeprowadzania kontrolnych badań lekarskich, to nie zachodziła potrzeba wprowadzenia odrębnych - dla każdej z grup tych osób - przepisów określających zasady ponownego ustalania prawa do renty lub jej wysokości w razie stwierdzenia istotnej zmiany w inwalidztwie. Dlatego też art. 40, jako jedyny przepis dekretu o p.z.e. określający szczegółowo warunki, które dopuszczają możliwość ponownego ustalenia prawa do renty lub jej wysokości pobieranej z powodu inwalidztwa, ma zastosowanie zarówno do rent inwalidzkich, jak i rodzinnych.Powyższe rozważania wskazują, że dla świadczeń rentowych - zarówno z tytułu własnej pracy, jak i z tytułu utraty żywiciela (pracownika bądź rencisty) - uzależnionych od inwalidztwa, wspólną podstawą jest stan niezdolności zainteresowanych osób do wykonywania zatrudnienia. Z tego względu jedyne zawarte w dekrecie o p.z.e. unormowanie kwestii utraty lub ponownego nabycia prawa do renty uzależnionej od inwalidztwa musi z logiczną konsekwencją odnosić się do wszelkich świadczeń rentowych uzależnionych od inwalidztwa. Dlatego też w razie utraty prawa do renty rodzinnej wskutek ustania inwalidztwa dana osoba nabywa ponownie prawo do tego świadczenia, jeżeli zostaną spełnione warunki określone artykułem 34 ust. 2 pkt 2 dekretu, tj. jeżeli inwalidztwo powstanie ponownie przed upływem dwóch lat od ustania poprzedniego prawa do renty.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w powziętej uchwale.