III UZP 3/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: W. Formański, W. Glabisz, J. Krzyżanowski, K. Marowski, Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy - po wysłuchaniu wniosku wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL W. Grocholi w sprawie ze skargi Wacławy M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o rentę rodzinną - po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 23 sierpnia 1968 r. następującego zagadnienia prawnego:"Czy przepis art. 75 ust. 3 ustawy o p.z.e. stosuje się do rewizji nadzwyczajnej złożonej na skutek podania wniesionego po dniu 31 grudnia 1967 r., jeżeli rewizja nadzwyczajna zaskarża orzeczenie w sprawie o świadczenie wszczętej na skutek wniosku zgłoszonego przed dniem 1 stycznia 1968 r.?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Przepis art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) stosuje się do rewizji nadzwyczajnej złożonej na skutek podania wniesionego po dniu 31 grudnia 1967 r. także wówczas, gdy rewizja nadzwyczajna zaskarża orzeczenie, które uprawomocniło się przed dniem 1 stycznia 1968 r.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) emeryturę lub rentę wraz z dodatkami wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń, jednakże za okres nie dłuższy niż trzy miesiące wstecz od daty zgłoszenia wniosku o te świadczenia.Treść tego przepisu wskazuje, że świadczenia rentowe mają służyć do zaspokojenia bieżących potrzeb rencisty i że niedopuszczalna jest wypłata tych świadczeń za okresy nadmiernie wsteczne. Ta zasada obowiązuje również w razie ponownego ustalania prawa do świadczeń rentowych lub ich wysokości przez organ rentowy, czemu dał wyraz ustawodawca w przepisie ust. 2 art. 75 cyt. ustawy. W myśl tego przepisu jeżeli organ rentowy ponownie ustalił prawo do świadczeń lub ich wysokość na skutek wniosku zainteresowanego albo z urzędu, to należne świadczenia wypłaca się za okres nie dłuższy niż trzy miesiące wstecz od dnia zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub od daty decyzji wydanej z urzędu. Jeżeli natomiast odmowa lub przyznanie niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego, to w tym wypadku należne świadczenia wypłaca się za okres nie dłuższy niż trzy lata wstecz od daty zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub od daty decyzji wydanej z urzędu. Te zasady obowiązywały również pod rządem dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e. (art. 14 ust. 2 i art. 73). Nie zawierają natomiast takiego ograniczenia co do wstecznego okresu wypłaty świadczeń rentowych przepisy prawa o sądach ubezpieczeń społecznych dotyczące wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem oraz dotyczące rewizji nadzwyczajnej. Dlatego też w świetle tych przepisów za datę przyznania świadczeń rentowych w wyniku wznowienia postępowania bądź rewizji nadzwyczajnej przyjmowało się datę zgłoszenia wniosku o te świadczenia albo datę wstrzymania ich wypłaty lub obniżenia.W tym stanie prawnym zasada niedopuszczalności wypłaty świadczeń rentowych za okresy nadmiernie wsteczne nie mogła być w pełni realizowana. Ustawodawca, mając na uwadze niedoskonałości takiego stanu prawnego, w przepisie ust. 3 art. 75 cyt. ustawy zasadę tę (wypłata renty tylko za określony okres wsteczny - 3 miesiące lub 3 lata) rozciągnął również na te wypadki, kiedy przyznanie lub podwyższenie świadczeń rentowych nastąpiło na skutek wznowienia postępowania przed sądami ubezpieczeń społecznych lub na skutek rewizji nadzwyczajnej, przy czym okres 3 miesięcy bądź 3 lat liczy się od dnia wniesienia skargi o wznowienie postępowania lub wniesienia podania o rewizję nadzwyczajną.Przepis art. 75 ust. 3 wzmiankowanej ustawy normuje więc zagadnienie prekluzji procesowej i w swojej istocie jest uzupełnieniem przepisów prawa o sądach ubezpieczeń społecznych dotyczących wznowienia postępowania oraz rewizji nadzwyczajnej. Ponieważ cyt. ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1968 r., przeto również przepis art. 75 ust. 3 tej ustawy ma zastosowanie od dnia 1 stycznia 1968 r., i to do wszelkich spraw o świadczenia rentowe bez względu na to, czy zostały one wszczęte po wejściu w życie powyższej ustawy, czy też przed jej wejściem w życie. Ustawa ta bowiem nie zawiera innych przepisów, które by dawały podstawę do odmiennej wykładni art. 75 ust. 3. W szczególności nie mogą stanowić podstawy do odmiennej wykładni art. 75 ust. 3 przepisy art. 94 i 95 cyt. ustawy, według których przepisy tej ustawy stosuje się do spraw o świadczenia wszczętych na skutek wniosków zgłoszonych po wejściu jej w życie, a przepisy dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e. - do spraw wszczętych na skutek wniosków zgłoszonych przed dniem 1 stycznia 1968 r. W przepisach tych mowa jest bowiem o wniosku zainteresowanego o świadczenia rentowe, a w art. 75 ust. 3 - mowa o skardze o wznowienie postępowania oraz o podaniu o wniesienie rewizji nadzwyczajnej.Postępowanie przed organami odwoławczymi zawsze jest poprzedzane postępowaniem organu rentowego, zakończonym decyzją, a postępowania takie wszczyna się niejednokrotnie nie na wniosek osoby zainteresowanej, lecz z urzędu, jak np. w razie przeprowadzenia kontrolnych badań lekarskich, wydania decyzji przeliczeniowych itp. W sprawach tych, zakończonych prawomocnym wyrokiem sądu ubezpieczeń społecznych, może być wniesiona jedynie skarga o wznowienie postępowania lub rewizja nadzwyczajna. Dla biegu zaś terminów z art. 75 ust. 3 ustawy o p.z.e. nie może być właściwa data wniosku z art. 94 lub 95 ustawy, gdyż takiego wniosku w ogóle nie było, a więc decydująca może tu być jedynie data wniesienia skargi o wznowienie postępowania lub data podania o rewizję nadzwyczajną.Wreszcie należy podnieść, że nie może być uznana za zgodną z intencją ustawodawcy interpretacja, w wyniku której stosowanie art. 75 ust. 3 uległoby odroczeniu na szereg lat, gdyż od zgłoszenia wniosku o świadczenie rentowe do przejścia sprawy przez wszystkie instancje oraz wniesienia skargi o wznowienie postępowania lub podania o rewizję nadzwyczajną upływać może szereg lat.Wynikająca więc z art. 75 ust. 3 wzmiankowanej ustawy intencja ustawodawcy jest wyraźna. Intencją tą jest pełne zrealizowanie zasady niedopuszczalności wypłaty świadczeń rentowych za okresy nadmiernie wsteczne, jak również zrównanie w uprawnieniach do przyznania świadczeń za okres wsteczny osób dochodzących tych świadczeń zarówno w trybie wznowienia postępowania przed organami rentowymi, jak i w trybie wznowienia postępowania przed sądami ubezpieczeń społecznych lub rewizji nadzwyczajnej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione zagadnienie prawne odpowiedzi objętej sentencją uchwały.