III UZP 37/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca).Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Zofii A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o rentę inwalidzką i rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 30 czerwca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w przypadku śmierci jednego z małżonków pobierających rentę rolniczą, zwiększenie określone w art. 19 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) przysługuje w całości drugiemu z małżonków?"podjął następującą uchwałę:Śmierć jednego z małżonków nie ma wpływu na kwotę zwiększenia emerytury lub renty inwalidzkiej z tytułu osiągnięcia średniej rocznej wartości sprzedaży produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej przyznanego drugiemu z małżonków zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268).Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 25 kwietnia 1986 r. ZUS Oddział w O. podwyższył od dnia 1 marca 1986 r. wnioskodawczyni Zofii A., ur. dnia 16 stycznia 1929 r., pobieraną od daty śmierci męża rentę rodzinną wraz z rentą za przekazanie gospodarstwa rolnego.W odwołaniu do Sądu wnioskodawczyni zakwestionowała sposób obliczenia renty domagając się uwzględnienia w jej wysokości pełnej kwoty zwiększenia z tytułu osiągnięcia średniej rocznej wartości sprzedaży produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej, tj. kwoty 3.157 zł, a nie jej połowy, tj. kwoty 1.579 zł, jak to przyjął organ rentowy.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wystąpił w trybie art. 391 k.p.c. do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie pytania prawnego wymienionego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwości Sądu wyrażone w pytaniu prawnym zostały już wyjaśnione w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1985 r. III UZP 4/86 o następującej treści: "śmierć jednego z małżonków nie ma wpływu na kwotę zwiększenia emerytury lub renty inwalidzkiej z tytułu osiągnięcia średniej rocznej wartości sprzedaży produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej przyznanego drugiemu z małżonków, zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268)". Skład orzekający Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie podziela to stanowisko.W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy zaznaczył, że kwota zwiększenia ustalona według zasad określonych w ust. 2-5 art. 19 wymienionej ustawy podlega podziałowi w częściach równych między małżonków, jednakże pod warunkiem, że w okresie przyjętym do ustalenia tego zwiększenia pracowali oni wspólnie w gospodarstwie rolnym, choćby prawo do świadczeń nabyli w różnym czasie (art. 19 ust. 6 ustawy).Artykuł 19 ust. 7 ustawy przewiduje możliwość przyznania części kwoty zwiększenia emerytury lub renty inwalidzkiej proporcjonalnie do liczby pełnych przepracowanych lat temu z małżonków rolnika, które pracowało w gospodarstwie rolnym przez okres krótszy, niż przyjęty do ustalenia takiego zwiększenia świadczeń.Jeżeli do emerytury lub renty inwalidzkiej uprawnione jest tylko jedno z małżonków, kwotę zwiększenia wypłaca się mu w całości, lecz tylko do czasu uzyskania przez drugie z małżonków emerytury lub renty na podstawie ustawy, jeżeli małżonek nie będący emerytem lub rencistą pozostaje na jego utrzymaniu (art. 19 ust. 8 ustawy).Omówienie postanowienia art. 19 ustawy nie przewidują możliwości przyznania jednemu z małżonków pełnej kwoty zwiększenia z tytułu osiągnięcia średniej rocznej wartości sprzedaży produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej w razie śmierci drugiego z małżonków, która miała miejsce po ustaleniu prawa do świadczeń. Określone zaś w ust. 7 i 8 tegoż artykułu wyjątki od zasady podziału w równych częściach kwoty zwiększenia między małżonkami odnoszą się do konkretnych sytuacji tymi przepisami przewidzianych i mogą stanowić przedmiot roszczeń związanych z wysokością świadczenia w postępowaniu przed uprawomocnieniem się decyzji organu rentowego.Z uzasadnienia pytania prawnego wynika, że wątpliwości Sądu powstały na tle wyrażającej odmienny pogląd uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1985 r. III UZP 60/84 (OSNCP 1985, z. 10, poz. 151). Powołany w niej art. 67 wymienionej ustawy jest przepisem przejściowym, zmieniającym już według założeń nowej ustawy dotychczasowy status prawny obojga małżonków (ust. 1) lub jednego z nich (ust. 3), którzy uprawnieni byli do świadczeń na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie wymienionej ustawy (1 stycznia 1983 r.). Od zajętego w tej uchwale stanowiska odstąpiono w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1986 r. III UZP 17/86 (której nadano moc zasady prawnej), zawierającej pogląd, że przewidziane w art. 67 ust. 4 i ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) zwiększenie emerytury lub renty inwalidzkiej wypłacane małżonkom po połowie, w części przysługującej małżonkowi nieżyjącemu, nie przechodzi na drugie z nich.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi, jak w sentencji.