Rw 186/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg (sprawozdawca).Sędziowie: płk J. Radwański, ppłk J. Gawrysiak.Prokurator: ppłk J. Bielicki.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej obrońcy wniesionej na wyrok Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 10 lutego 1967 r., sprawę Andrzeja S., skazanego z art. 109 § 1 k.k.W.P. na karę 6 miesięcy więzienia za to, że w dniu 29 listopada 1966 r. opuścił samowolnie jednostkę wojskową w N. i w celu dłuższego uchylania się od obowiązku wojskowego przebywał poza nią do dnia 22 grudnia 1966 r., kiedy to zgłosił się do organów WSW.Obrońca wnosił w skardze rewizyjnej o umorzenie postępowania karnego w sprawie Andrzeja S. na zasadzie art. 7 k.k.W.P., ponieważ oskarżony ma ograniczoną zdolność rozumienia czynu i kierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 16 k.k.W.P., a jego niezdyscyplinowanie jest właśnie wynikiem tego ograniczenia jego poczytalności, a nie okolicznością obciążającą, jak to przyjęto w wyroku.Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę rewizyjną obrońcy postanowił uchylić wyrok Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 10 lutego 1967 r. w sprawie Andrzeja S. i przekazać sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Jak słusznie podniósł na posiedzeniu Sądu Najwyższego wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej, sprawa Andrzeja S. nie nadaje się do ostatecznego rozstrzygnięcia.1. W toku postępowania przygotowawczego w sprawie Andrzeja S. organy dochodzeniowe, mając wątpliwości co do stanu umysłowego oskarżonego i jego zdolności do pełnienia służby wojskowej, powołały w charakterze biegłego lekarza-psychiatrę Zofię B., od której zażądały odpowiedzi na 2 następujące pytania: 1) czy Andrzej S. w chwili popełnienia czynu przestępnego miał zachowaną zdolność rozumienia jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem? 2) czy Andrzej S. jest zdolny do pełnienia dalszej służby wojskowej? W pisemnej opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 2 stycznia 1967 r. biegła Zofia B. stwierdziła u oskarżonego pourazowe zmiany organiczne mózgu i charakteropatię pourazową oraz dała wyraz swoim podejrzeniom co do tego, że oskarżony może cierpieć na padaczkę. W konkluzji biegła stwierdziła, że: 1) oskarżony w chwili popełnienia czynu miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem, 2) w związku z tym jest niezdolny do dalszej służby wojskowej.Następnie w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej przy Centralnym Szpitalu Klinicznym WAM z dnia 6 stycznia 1967 r., w którym rozpoznano u oskarżonego jedynie psychopatyczne cechy osobowości i uznano go za zdolnego do służby wojskowej z ograniczeniem. Orzeczenie to nie zawiera żadnego uzasadnienia. Nie wiadomo więc, czy zostało wydane z udziałem specjalisty lekarza-psychiatry, jak również nie wiadomo, czy przy jego wydaniu wzięto pod uwagę odmienną opinię biegłej lekarza-psychiatry Zofii B. oraz dlaczego nie podzielono jej opinii o znacznym ograniczeniu poczytalności oskarżonego i jego pełnej niezdolności do służby wojskowej.Sąd I instancji zwrócił wprawdzie uwagę na wyraźną sprzeczność obu cytowanych wyżej dokumentów lekarskich i starał się wyjaśnić tę sprzeczność przez zwrócenie się do nadrzędnej Komisji Lekarskiej Okręgu Wojskowego o wypowiedzenie się co do orzeczenia Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, jednakże - jak wynika z notatki służbowej - Komisja Lekarska Okręgu Wojskowego uznała się za niekompetentną. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że stanowisko Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej co do ustalenia zdolności oskarżonego do służby wojskowej jest ostateczne i wiążące.Ten pogląd Sądu I instancji nie może być uznany za słuszny.2. Niewątpliwie, dla celów organizacyjno-wojskowych biegła lekarz psychiatra Zofia B. nie jest uprawniona do ustalenia zdolności żołnierza do służby wojskowej. Jednakże w konkretnym wypadku biegła nie przekroczyła swoich kompetencji, gdyż w postanowieniu o powołaniu biegłego organy dochodzeniowe wyraźnie zażądały od niej wypowiedzenia się w tej kwestii, a jako lekarz-psychiatra posiada ona kwalifikacje, aby na postawione jej pytanie odpowiedzieć. Biegła wydała swoją opinię dla celów procesu karnego. Biegła Zofia B. wypowiedziała się więc w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, iż oskarżony Andrzej S. nie jest zdolny do służby wojskowej. Ta opinia biegłej, która jest specjalistką z tej dziedziny medycyny, o jaką w danym wypadku chodzi, została przez nią podtrzymana na rozprawie sądowej oraz zawiera uzasadnienie, w którym jest mowa o organicznych zmianach w mózgu oskarżonego oraz o podejrzeniach co do chorowania oskarżonego na padaczkę.3. W przeciwieństwie do tej stanowczej opinii, należycie uzasadnionej, orzeczenie Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej żadnego uzasadnienia nie zawiera, Sąd zaś I instancji nie zażądał od tejże Komisji uzasadnienia na piśmie wydanego orzeczenia, nie ustalił, czy w wydaniu tego orzeczenia brał udział specjalista psychiatra, nie przesłuchał tego specjalisty w charakterze biegłego i nie skonfrontował go z biegłą Zofią B. w celu wyjaśnienia rozbieżności w ich opiniach.4. Te uchybienia w postępowaniu sądowym doprowadziły do tego, że nie zostało ostatecznie wyjaśnione, czy oskarżony Andrzej S. ma organiczne zmiany w mózgu oraz czy cierpi na padaczkę i czy jest zdolny do pełnienia dalszej służby wojskowej, co - w myśl uchwały składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej SN z dnia 24 marca 1964 r. (RNw 70/63 - OSNKW zesz. 7-8 z 1963 r., poz. 103) - może mieć istotny wpływ zarówno na określenie zasięgu winy oskarżonego, jak i wymiaru kary.W sprawach karnych bowiem - w których chodzi o ustalenie stanu zdrowia psychicznego (a także fizycznego) oskarżonego nie tylko dla celów organizacyjno-wojskowych, lecz także dla ustalenia zasięgu winy oskarżonego lub dla wymiaru kary - sąd nie może być związany takimi orzeczeniami wojskowych komisji lekarskich, które są wyraźnie sprzeczne ze znajdującymi się w aktach orzeczeniami innych lekarzy specjalistów z danej dziedziny medycyny, jeżeli orzeczenia wojskowych komisji lekarskich nie zawierają żadnego uzasadnienia albo jeżeli zawarte w nich uzasadnienie nie wyjaśnia w sposób przekonywający, dlaczego wojskowa komisja lekarska nie uznała za słuszne odmiennych orzeczeń lekarzy specjalistów.5. W sprawie Andrzeja S. Sąd I instancji powinien był postąpić tak, jak to wyżej wskazano w pkt 3, a ponadto, w razie niemożności uzgodnienia przez biegłych psychiatrów swoich stanowisk, powinien był poddać oskarżonego obserwacji szpitalnej na podstawie art. 77 § 4 k.w.p.k. Należy zaznaczyć, że zarówno sprawa zmian organicznych w mózgu, jak i podejrzenie, iż oskarżony cierpi na padaczkę - już na pierwszy rzut oka wymagają obserwacji szpitalnej, co do czego należy jednak uprzednio zasięgnąć opinii biegłych. Po ewentualnym uzyskaniu wyników obserwacji szpitalnej Sąd I instancji powinien powtórnie zażądać wydania przez właściwą Garnizonową Wojskową Komisję Lekarską orzeczenia co do zdolności oskarżonego do służby wojskowej.Z powodu niewyjaśnienia sprawy w kwestii mogącej mieć istotny wpływ na zaskarżony wyrok, należy ten wyrok uchylić.