Rw 452/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Górski. Sędziowie: płk J. Woźniak, płk. T. Kacperski (sędzia S. Wojsk. deleg. - sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk Z. Stefaniak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 1978 r. na rozprawie sprawy Alfreda B., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 168 § 1 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i degradację, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 13 grudnia 1977 r.,częściowo uwzględniając rewizję obrońcy, zmienił zaskarżony wyrok przez złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do kary 2 lat, i z tą zmianą wyrok ten utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) W złożonej rewizji obrońca podnosi zarzut wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernie surowej kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.) i w konsekwencji tego domaga się zmiany zaskarżonego wyroku przez: 1) wydatne złagodzenie orzeczonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności, 2) warunkowe zawieszenie jej wykonania, 3) uchylenie orzeczenia o karze dodatkowej degradacji.W uzasadnieniu zawartych w rewizji żądań obrońca twierdzi, że: "(...) formy łamania przez oskarżonego oporu pokrzywdzonej nie były rażąco drastyczne", co w powiązaniu z cechującymi oskarżonego wyjątkowymi właściwościami i warunkami osobistymi, okazaniem mu przez kolektyw żołnierski zaufania w postaci złożenia za nim poręczenia oraz przebaczeniem przez pokrzywdzoną wyrządzonej jej krzywdy daje pełne - jego zdaniem - podstawy do uwzględnienia w całości żądań rewizji.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca popierał wnienioną rewizję, natomiast przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o jej nieuwzględnienie i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneW związku z zarzutami rewizyjnymi obrońcy Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Uznając oskarżonego za winnego popełnienia przypisanego mu przestępstwa, sąd pierwszej instancji jednocześnie zajął stanowisko, że istniejące w sprawie okoliczności obciążające - z racji ich charakteru i wagi - uzasadniają konieczność surowszego, niż domagał się tego oskarżyciel publiczny, represjonowania oskarżonego.Z poglądem tym, jako niesłusznym, zgodzić się nie można.Nie negując rangi występujących w sprawie i wyszczególnionych w zaskarżonym wyroku ze wszech miar obciążających okoliczności, jak też nie kwestionując wywieranego przez nie na wymiar kary oskarżonemu istotnego wpływu, podkreślić należy, że muszą one być rozważone oraz ocenione wespół z istniejącymi w sprawie licznymi i nader ważkimi okolicznościami łagodzącymi. Tylko bowiem w tej drodze można dojść do trafnych wniosków w zakresie wymiaru kary i wskazać, którym z tych okoliczności i dlatego nadać należy przymiot wiodących, a jednocześnie dokonać wyboru takiej formy represjonowania sprawcy, która byłaby współmierna do stopnia jego zawinienia i czyniła zarazem zadość społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a więc kary uwzględniającej wszystkie wskazania zawarte w art. 50 § 1 i 2 k.k.Tymczasem zaprezentowany przez sąd pierwszej instancji pogląd uchybia właśnie obowiązkowi wszechstronnej i kompleksowej oceny wszystkich okoliczności sprawy - jest nazbyt jednostronny i nie poparty przekonującą argumentacją. W konsekwencji tego stanu rzeczy sąd pierwszej instancji nie docenił - w wymaganym wzmiankowanymi dyrektywami stopniu - tak ważkich okoliczności łagodzących, jak wielokrotne - będące aktem samodzielnej decyzji - przebaczenia oskarżonemu przez pokrzywdzoną wyrządzonej jej przestępstwem krzywdy, jak też tego, że popełnienie przezeń tego czynu nie było wynikiem głębokiej demoralizacji oskarżonego, lecz swego rodzaju wyskokiem od dotychczasowego postępowania, cechującego uczciwego człowieka zawsze do tej pory przestrzegającego zasad współżycia w społeczeństwie.Niezależnie od wykazanych uchybień w ocenie okoliczności sprawy, sąd pierwszej instancji pominął w ramach rozważań nad problematyką wymiaru kary tak istotną okoliczność, jak treść złożonego - zawierającego w swej treści bogaty materiał osobopoznawczy - za oskarżonego poręczenia przez organizację młodzieżową, działającą w macierzystej jego jednostce. Samo bowiem ustalenie przez sąd, że w świetle okoliczności sprawy nie ma podstaw do uwzględnienia poręczenia złożonego przez działającą w wojsku organizację społeczną lub kolektyw żołnierski, wcale nie uzasadnia pominięcia przy wymiarze kary dowodu z treści podjętej w tej kwestii uchwały, zwłaszcza wtedy, gdy uchwała zawiera stwierdzenia poszerzające wiedzę sądu o właściwościach i warunkach osobistych sprawcy (art. 50 § 2 k.k.) (...).Wbrew poglądowi sądu pierwszej instancji uznać również należy, że formy przełamywania przez oskarżonego stawianego przez pokrzywdzoną oporu nie były - jak słusznie twierdzi obrońca - brutalne, lecz uwarunkowane natężeniem jej akcji obronnej. Nie mogą one także - wbrew odmiennemu stanowisku sądu pierwszej instancji - upoważniać do stwierdzenia, jakoby oskarżony "dla zaspokojenia popędu płciowego nie przebierał w środkach", albo do tego, że stosowana przezeń przemoc (...) zmierzała do poniżenia godności pokrzywdzonej albo zadania jej znacznych dolegliwości i cierpień fizycznych. Wynika to wiarygodnie i jednoznacznie z zeznań złożonych przez pokrzywdzoną Marię S. na rozprawie (...). Mieć przy tym trzeba ponadto na względzie to, że okoliczności należące do znamion przestępstwa zgwałcenia tylko wtedy uznać można za obciążające, jeżeli wymienione alternatywnie w art. 168 k.k. występują razem lub podlegają stopniowaniu.W konsekwencji sprawia to, że orzeczona oskarżonemu przez sąd pierwszej instancji kara musi być uznana za karę rażąco niewspółmiernie surową, wobec czego żądanie rewizji o jej złagodzenie jest w pełni zasadne.II. Bezpodstawne są natomiast pozostałe żądania rewizji. O zasadności stosowania bowiem art. 73 k.k. decyduje ocena całokształtu przestępnego działania sprawcy w kontekście wszystkich dyrektyw wymiaru kary zawartych przede wszystkim w art. 50 § 1 i 2 k.k. Oceniając zatem w świetle powyższych wskazań, jak też z punktu widzenia moralnego, społecznego i ludzkiego czyn oskarżonego, dojść należy do przekonującego wniosku, że brak jakichkolwiek podstaw do zastosowania art. 73 k.k. - nawet przy daleko idącym uwzględnieniu faktu legitymowania się przezeń nienaganną osobowością. Wzgląd na te same racje legł również u podstaw nieuwzględnienia żądania rewizji co do uchylenia orzeczenia o wymierzeniu oskarżonemu kary dodatkowej degradacji (...).