Rw 528/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk C. Lipski. Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk T. Embinger.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk C. Bartłomiejczyk. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 maja 1971 r. na rozprawie sprawy Wincentego C., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo z art. 155 § 1 pkt 2 i § 3 oraz z art. 322 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy aresztu wojskowego, z powodu rewizji wniesionej przez wiceprokuratora Prokuratury Okręgu Wojskowego w N. od wyroku Sądu Okręgu Wojskowego w N. z dnia 9 kwietnia 1971 r. orzekł: nie uwzględnić rewizji prokuratora, a zaskarżony wyrok w sprawie Wincentego C. zmienić przez poprawienie kwalifikacji prawnej jego czynu z art. 155 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 322 § 1 k.k. na prawidłową z art. 322 § 1 k.k., przyjmując przepis ten za podstawę prawną wymierzonej oskarżonemu kary. Uzasadnienie faktycznePowołanym wyrokiem Sądu Okręgu Wojskowego w N. Wincenty C. skazany został na karę 1 roku i 6 miesięcy aresztu wojskowego za przestępstwo z art. 155 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 322 § 1 k.k., a w szczególności za to, że 8 marca 1971 r. około godz. 18 w N.1, podczas ćwiczeń taktycznych, wbrew poleceniu dowódcy nie zdał petardy, a następnie podczas powrotu do koszar rzucił ją zapaloną w pobliżu grupy dzieci i w wyniku eksplozji tej petardy, którą podniósł z ziemi i trzymał w ręce Marian N., spowodował nieumyślnie u niego ciężkie obrażenia ciała w postaci amputacji urazowej kciuka ręki prawej, wyłuszczenia w stawie śródręczno-palcowym i rany szarpanej dłoni, a więc trwałe kalectwo i poważne trwałe zniekształcenie ciała. W złożonej od tego wyroku rewizji wiceprokuratora Prokuratury Okręgu Wojskowego w N. zawarty jest zarzut wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary. W związku z tym skarżący wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez podwyższenie wymierzonej oskarżonemu kary. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wywodzi, że oskarżony, rzucając zapaloną petardę na jezdnię, wykazał daleko idącą nieostrożność, że oskarżony spowodował czynem swym trwałe kalectwo u nieletniego Mariana N., że Sąd I instancji przecenił wyraźnie osobowość oskarżonego, który był żołnierzem niezdyscyplinowanym i sprawiającym trudności wychowawcze, wreszcie że oskarżony dopuścił się przestępstwa w obecności swoich podwładnych, a nadto "wyrządził szkodę dobremu imieniu wojska". Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu wiceprokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnoszącego o uwzględnienie wniesionej rewizji i po wysłuchaniu obrońcy wnoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Poczynione w zaskarżonym wyroku ustalenia faktyczne odpowiadają wynikom przewodu sądowego. W świetle tych ustaleń bezspornym jest fakt, że oskarżony użył petardy w sposób sprzeczny z zasadami bezpieczeństwa przez to, że zapaloną petardę wyrzucił z jadącego samochodu i spowodował nieumyślne uszkodzenie ciała u nieletniego Mariana N. Ustawowym znamieniem istoty przestępstwa określonego w art. 322 § 1 k.k. jest nieumyślne spowodowanie przez sprawcę skutku w postaci uszkodzenia ciała człowieka. Użyte w tym przepisie określenie "uszkodzenie ciała" obejmuje swym zakresem pojęciowym wszystkie rodzaje uszkodzeń ciała, o którym traktują przepisy art. 155 i 156 k.k. Z tego względu między przepisami art. 155 § 2 i art. 156 § 3 k.k. a przepisem art. 322 § 1 k.k. zachodzi tzw. stosunek zawierania oznaczający, iż każdy czyn wyczerpujący znamiona określone w przepisie art. 322 § 1 k.k. stanowi jednocześnie czyn o znamionach określonych w przepisach art. 155 § 2 lub w art. 156 § 3 k.k. Skoro zatem całość opisanego w zaskarżonym wyroku zachowania się oskarżonego objęta jest zakresem przepisu art. 322 § 1 k.k., a więc skoro między tym przepisem a przepisem art. 155 § 2 k.k. nie zachodzi tzw. stosunek krzyżowania się, lecz sytuacja nazywana w doktrynie pozornym zbiegiem przepisów ustawy, to brak było podstaw do kumulatywnego kwalifikowania czynu oskarżonego z art. 155 § 2 i art. 312 § 1 k.k. Czyn oskarżonego należało kwalifikować tylko z art. 322 § 1 k.k.Niezależnie od przedstawionych wywodów należy podkreślić, że przepis art. 322 § 1 k.k. jest normą szczególną w stosunku do przepisów art. 155 § 2 i art. 156 § 3 k.k., a to z względu, że podmiotem przestępstwa w przepisie art. 322 § 1 k.k. określonego może być tylko żołnierz (a podmiotem przestępstw określonych w art. 155 § 2 i art. 156 § 3 k.k może być każdy człowiek odpowiadający ogólnym warunkom podmiotowości) i że strona przedmiotowa z art. 322 § 1 k.k. w zakresie samego zewnętrznego zachowania się sprawcy jest (przy pomocy znamion specjalizujących w postaci zwrotu: "nieostrożnie obchodził się z bronią wojskową, amunicją, materiałem wybuchowym lub innym środkiem walki (...)") bardziej szczegółowo określona aniżeli w tym zakresie strona przedmiotowa przestępstw z art. 155 § 2 i art. 156 § 3 k.k. Skoro zatem między przepisem art. 322 § 1 k.k. a przepisem art. 155 § 2 k.k. (lub art. 156 § 3 k.k.) istnieje stosunek: przepis szczególny - przepis ogólny oraz skoro stosunek ten jest rozstrzygany w myśl przyjętej reguły prawniczego myślenia w ten sposób, że przepis szczególny wyłącza przepis ogólny, to stwierdzić należy, że również z tych względów nie można było zakwalifikować czynu oskarżonego z art. 155 § 2 i z art. 322 § 1 k.k., lecz tylko z art. 322 § 1 k.k.Pomijając już omówioną kwestię wadliwej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego, zauważyć należy, że Sąd I instancji dopuścił się obrazy prawa materialnego (art. 10 § 3 k.k.) przez to, że kwalifikując kumulatywnie czyn oskarżonego z art. 155 § 2 i z art. 322 § 1 k.k. przyjął za podstawę wymiaru kary przepis art. 155 § 2 k.k. zamiast przepisu art. 322 § 1 k.k., który jest przepisem surowszym (ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności do lat 5) w stosunku do przepisu art. 155 § 2 k.k. (zagrożenie ustawowe do 3 lat pozbawienia wolności). Przedstawionych wadliwości wyroku rewizja prokuratora nie porusza. Z tych względów należało poprawić wadliwą kwalifikację prawną czynu oskarżonego z art. 155 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 322 § 1 k.k. na prawidłową z art. 322 § 1 k.k. i przepis ten przyjąć za podstawę prawną wymierzonej oskarżonemu kary. Zawarte w rewizji prokuratora wywody, zmierzające do uzasadnienia zarzutu wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary, nie są przekonywające. Nie ulega wątpliwości, że opisany w zaskarżonym wyroku czyn oskarżonego nacechowany jest dość znacznym stopniem niedbalstwa (a nie lekkomyślności - jak to wywodzi w rewizji prokurator, gdyż brak jest jakichkolwiek podstaw do ustalenia, że oskarżony przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego), skoro bezmyślnie wyrzucił z jadącego samochodu zapaloną petardę, nie zastanowiwszy się nad skutkami jej eksplozji. Wprawdzie oskarżony rzucił petardę w miejsce, w którym nie widział ludzi i w którym dymiła wyrzucona przedtem z innego samochodu świeca dymna, jednakże oskarżony powinien i mógł przewidzieć możliwość szkodliwych skutków swego czynu, gdyż wyrzucił petardę w pobliżu budynku, w którym znajdowała się restauracja, a więc w takim miejscu, w którym mimo zmierzchu obecność ludzi jest zawsze możliwa. Podstawowym argumentem mającym uzasadnić zarzut wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary jest fakt, że nieletni Marian N. w wyniku odniesionych uszkodzeń ciała doznał trwałego kalectwa, zwłaszcza z powodu utraty kciuka prawej ręki. W tej materii podkreślić jednak należy, że trwałe kalectwo Mariana N. było w pewnym stopniu również przez niego samego zawinione. Wyrzucona przez oskarżonego petarda nie ugodziła bowiem bezpośrednio pokrzywdzonego, lecz upadła na ziemię w pobliżu rowu przydrożnego, kilkanaście metrów od grupy dzieci. Pokrzywdzony podszedł do palącej się petardy, wziął ją do ręki i dopiero wtedy nastąpiła eksplozja petardy, powodując u pokrzywdzonego opisane w zaskarżonym wyroku obrażenia jego ciała. Tak więc oceniając stopień zawinienia oskarżonego w aspekcie skutków pozostających w związku przyczynowym z jego zachowaniem się, nie można jednakże pominąć faktu, że sam pokrzywdzony swym własnym, nierozważnym postępowaniem przyczynił się do spowodowania u siebie ciężkiego uszkodzenia ciała, a w konsekwencji i trwałego kalectwa. Nie można przecież łączyć ewentualności, że eksplozja petardy w miejscu, w którym upadła po wyrzuceniu jej przez oskarżonego, nie spowodowałaby żadnych skutków w zakresie zdrowia ludzkiego, gdyby Marian N. nie trzymał w ręce zapalonej petardy, do której - wbrew zasadom bezpieczeństwa - sam podszedł i podniósł ją z ziemi. Nie wyłączając zatem z orbity rozważań przedstawionej wyżej ewentualności, wypada podkreślić, że w braku opisanej akcji ze strony pokrzywdzonego wyrzucenie przez oskarżonego zapalonej petardy mogło nie doprowadzić do szkodliwych skutków w zakresie zdrowia ludzkiego co w konsekwencji stanowiłoby podstawę do rozpatrywania odpowiedzialności karnej oskarżonego jedynie na podstawie przepisu art. 160 § 3 k.k., przewidującego - jako maksimum kary - karę pozbawienia wolności do jednego roku. Przedstawione okoliczności nie mogą nie rzutować na ocenę stopnia zawinienia oskarżonego i szkodliwości społecznej jego czynu, a w konsekwencji także na wymiar kary w sensie zmniejszającym stopień społecznego niebezpieczeństwa popełnionego przezeń przestępstwa. Nie są również przekonywające wywody rewizji prokuratora, że czyn oskarżonego wyrządził szkodę "dobremu imieniu wojska" i odbił się "szerokim echem w środowisku cywilnym, wśród którego może powstać błędne przekonanie, że jaskrawe lekceważenie przez żołnierza zasad współżycia społecznego nie pociąga za sobą surowej represji karnej". Skoro bowiem pokrzywdzony i świadkowie zdarzenia zdawali sobie sprawę z tego (a w każdym razie powinni sobie uświadomić to), że sam pokrzywdzony swym nierozważnym postępowaniem przyczynił się do powstania szkodliwych dla jego zdrowia skutków, to co najmniej wątpliwą rzeczą jest, że oskarżony wyrządził taką szkodę "dobremu imieniu wojska", która w sposób jednoznaczny wskazywałaby na to, że wymierzona mu kara jest represją rażąco niewspółmiernie łagodną.W tych warunkach Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że w świetle przytoczonych okoliczności wymierzona oskarżonemu kara, jako spełniająca wymagania celowości, nie może być uznana za represję rażąco niewspółmiernie łagodną (...).