Rw 544/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk H. Kwaśny. Sędziowie: ppłk J. Gawrysiak (sprawozdawca), ppłk S. Gutaker.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk M. Nowak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 1970 r. na rozprawie rewizyjnej sprawy: 1) Jana Michała H., nieprawomocnie skazanego za przestępstwo z art. 246 § 1 i 3 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat, i 2) Kazimierza S., skazanego za przestępstwo z art. 248 § 1 i 3 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego Jana Michała H. od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 30 kwietnia 1970 r., na podstawie art. 384, 386, 387 pkt 1, 404 i 546 k.p.k. orzekł:1. w uwzględnieniu rewizji obrońcy zmienić zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnia się oskarżonego Jana Michała H. od zarzutu z art. 246 § 1 i 3 k.k.;2. z urzędu poprawia się kwalifikację prawną czynu przypisanego oskarżonemu Kazimierzowi S. z art. 246 § 1 i 3 k.k. na art. 155 § 2 k.k.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 30 kwietnia 1970 r. Jan Michał H. został skazany za przestępstwo z art. 246 § 1 i 3 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat za to, że będąc kierownikiem magazynu olejów, smarów i produktów specjalnych jednostki wojskowej w N.1, w okresie od 1966 r. do 6 grudnia 1969 r., działając nieumyślnie, nie dopełnił ciążących na nim obowiązków służbowych - wynikających z art. 38 ust. 2 pkt 1, 3 i 5 ustawy z dnia 30 marca 1965 r. o bezpieczeństwie i higienie pracy (Dz. U. Nr 13, poz. 91), pkt 7 tzw. postanowień ogólnych dotyczących zakresu obowiązków służbowych kierowników poszczególnych komórek organizacyjnych, opracowanych przez oficera odpowiedzialnego za bhp w jednostce na podstawie rozkazu Ministra Obrony Narodowej nr 7/MON z dnia 24 lutego 1961 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu różnych prac przez żołnierzy i zatwierdzonych przez dowódcę jednostki, oraz z ust. 3 pkt 1 instrukcji bhp dla pracowników zatrudnionych w magazynie olejowym, zatwierdzonej przez dowódcę jednostki - przez to, iż wadliwie opracował instrukcję bhp dla pracowników powierzonego mu magazynu, a w szczególności nie uwzględnił prac zabronionych kobietom, zgodził się na stosowanie prowizorycznej kładki do przetaczania beczek nad torami bocznicy kolejowej oraz nie przestrzegał zakazu przetaczania beczek po tej kładce o wadze przeszło 50 kg przez jednego pracownika, wskutek czego w dniu 6 grudnia 1969 r. około godz. 11, w czasie gdy Sabina S. wciągnęła na tę kładkę beczką o wadze około 220 kg, kładka ta obsunęła się, Sabina S. spadła razem z nią na tory kolejowe i została przez tę beczkę przygnieciona, w wyniku czego doznała ciężkiego uszkodzenia ciała w postaci pęknięcia wątroby, złamania pięciu żeber, krwotoku wewnętrznego i krwiaka pozaotrzewnego.Tymże wyrokiem został również skazany Kazimierz S. za przestępstwo z art. 246 § 1 i 3 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat za to, że będąc pomocnikiem magazyniera magazynu olejów, smarów i produktów specjalnych jednostki wojskowej w N.1, w dniu 6 grudnia 1969 r. około godziny 11, działając nieumyślnie, nie dopełnił ciążących na nim obowiązków służbowych - wynikających z art. 38 ust. 2 pkt 1, 3 i 5 ustawy z dnia 30 marca 1965 r. o bezpieczeństwie i higienie pracy (Dz. U. Nr 13, poz. 91) oraz z ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 1 instrukcji bhp dla pracowników zatrudnionych w magazynie olejowym, zatwierdzonej przez dowódcę jednostki - przez to, że nie sprawdził zamocowania prowizorycznej kładki, służącej do przetaczania beczek nad torami bocznicy kolejowej, zgodził się na to, żeby po tej kładce przetaczała beczkę o wadze przeszło 50 kg jedna pracownica Sabina S. oraz nie nadzorował jej pracy, a ponadto w czasie gdy Sabina S. wciągała na tę kładkę beczkę o wadze około 220 kg, uderzył toczoną przez siebie beczkę o takim samym ciężarze w jej beczkę, co doprowadziło do obsunięcia się tej kładki na tory kolejowe, wskutek czego Sabina S. spadła razem z nią i została przygnieciona beczką, którą ciągnęła, w wyniku czego doznała ciężkiego uszkodzenia ciała w postaci pęknięcia wątroby, złamania pięciu żeber, krwotoku wewnętrznego i krwiaka pozaotrzewnego.Od tego wyroku wniósł rewizję obrońca oskarżonego Jana Michała H., domagając się zmiany wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu przestępstwa z art. 246 § 1 i 3 k.k.Przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez warunkowe umorzenie postępowania karnego przeciwko oskarżonemu Janowi Michałowi H. o czyn z art. 246 § 1 i 3 k.k. na okres 1 roku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że Jan Michał H. nie dopełnił ciążących na nim obowiązków służbowych, w wyniku czego Sabina S. doznała ciężkich uszkodzeń ciała.Jan Michał H. pełnił służbę na stanowisku kierownika magazynu olejów, smarów i produktów specjalnych. W wyniku stosowanych zarządzeń swych przełożonych Jan Michał H. obowiązany był opracować projekt instrukcji bhp dla pracowników podległego mu magazynu, w którym zatrudniona była również Sabina S. Jan Michał H. opracował taki właśnie projekt, w którym wprawdzie nie uwzględnił pracy kobiet (chodzi o Sabinę S.), jednakże w miarę swych możliwości opracował ten projekt w sposób dość wnikliwy i szczegółowy. Projekt instrukcji został następnie zatwierdzony zarówno przez oficera odpowiedzialnego za bhp, jak i przez dowódcę jednostki, co Janowi Michałowi H., nie posiadającemu w tej dziedzinie żadnych kwalifikacji, dawało dostateczną podstawę do przypuszczenia, iż opracowany przezeń projekt instrukcji jest prawidłowy. Z tych względów nie można czynić zarzutu Janowi Michałowi H., że nie dopełnił on ciążącego na nim obowiązku służbowego przez to, iż "wadliwie opracował instrukcję bhp dla pracowników powierzonego mu magazynu, a w szczególności, że nie uwzględnił prac zabronionych kobietom".Jeśli chodzi o prace zabronione kobietom, to z opinii biegłego wynika, że przetaczanie ciężarów przez kobiety nie jest przewidziane w przepisach prawnych, z czego można wnioskować, iż przetaczanie ciężkich beczek przez kobiety jest zabronione niezależnie od wagi beczek. Z materiału dowodowego sprawy wynika wprawdzie, że Jan Michał H. widział, jak Sabina S. przetaczała beczki w magazynie po równej nawierzchni, jednakże okoliczność ta nie ma w niniejszej sprawie istotnego znaczenia, ponieważ Sabina S. doznała ciężkich uszkodzeń ciała przy przetaczaniu ciężkiej beczki po kładce ułożonej nad torami kolejowymi. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika natomiast żeby przed dniem 6 grudnia 1969 r. Jan Michał H. wyraził zgodę i widział bądź tolerował to, że Sabina S. bierze udział w przetaczaniu ciężkich beczek z magazynu do samochodów po kładce ułożonej nad torami kolejowymi. Dodać przy tym trzeba, że w dniu 6 grudnia 1969 r., czyli w dniu, w którym Sabina S. doznała ciężkich uszkodzeń ciała, Jan Michał H. nie był obecny w jednostce, a zastępował go magazynier Władysław P.Nie można również czynić zarzutu Janowi Michałowi H., że "zgodził się na stosowanie prowizorycznej kładki do przetaczania beczek nad torami bocznicy kolejowej", co w konsekwencji doprowadziło do tego, iż Sabina S. doznała ciężkich uszkodzeń ciała. Prowizoryczna bowiem kładka, po której przetaczano beczki nad torami bocznicy kolejowej, nie została wykonana na polecenie Jana Michała H., nie miał on również takiej władzy, aby mógł polecić zniszczyć tę kładkę. Już jednak od 1968 r. czynił co mógł, aby tę prowizoryczną kładkę zabrano, a wykonano inną, nadającą się do przetaczania beczek nad torami bocznicy kolejowej, lecz jego starania pozostały bez rezultatu na skutek biernej postawy jego przełożonych, którzy "nie wydali żadnej decyzji w tej sprawie, wykazując całkowitą bezczynność władzy", jak to trafnie podniósł w wyroku Sąd I instancji. W tej sytuacji, jak to wynika z materiałów dowodowych sprawy, Jan Michał H. zabronił używania prowizorycznej kładki do przetaczania beczek nad torami bocznicy kolejowej, czego nie przestrzegali podwładni pracownicy, zwłaszcza w czasie jego nieobecności w jednostce. Tak się też stało w dniu 6 grudnia 1969 r., w którym to dniu pomocnik magazyniera Kazimierz S., wbrew poleceniu magazyniera Władysława P., samowolnie zadecydował o użyciu kładki do przetaczania po niej ciężkich beczek nad torami bocznicy kolejowej i dopuścił do tej pracy Sabinę S. W wyniku nieprzestrzegania odpowiednich przepisów przez Kazimierza S., pracownica Sabina S. doznała ciężkich uszkodzeń ciała w okolicznościach opisanych w zaskarżonym wyroku. Dopiero po tym wypadku dowódca jednostki zareagował w ten sposób, że polecił zniszczyć tę prowizoryczną kładkę, której używania do określonych prac zabronił już poprzednio Jan Michał H.Przytoczone okoliczności nie dawały zatem dostatecznej podstawy do przyjęcia, że Jan Michał H. nie dopełnił ciążących na nim obowiązków służbowych, w wyniku czego Sabina S. doznała ciężkich uszkodzeń ciała, jak to błędnie przyjął Sąd I instancji. Z tych powodów należało, w uwzględnieniu rewizji obrońcy, zmienić zaskarżony wyrok w części dotyczącej Jana Michała H. przez uniewinnienie go od zarzutu z art. 246 § 1 i 2 k.k z braku dostatecznych dowodów winy.2. Sąd Najwyższy z urzędu stwierdza, że Sąd I instancji dopuścił się obrazy prawa materialnego przez to, że działanie skazanego Kazimierza S., polegające na nieumyślnym spowodowaniu ciężkiego uszkodzenia ciała u Sabiny S., zakwalifikował z art. 246 § 1 i 3 zamiast tego, by zakwalifikować je z art. 155 § 1 i 2 k.k. i wymierzyć mu karę na podstawie art. 155 § 2 k.k. Należy bowiem mieć na uwadze, że przepis art. 246 k.k. jest przepisem subsydiarnym (posiłkowym), mającym zastosowanie tylko do wypadków nie stypizowanych w innych przepisach. Klauzula bowiem subsydiarności przewidziana w § 4 art. 246 k.k. nie zezwala na stosowanie tego artykułu do czynu, gdy wyczerpuje on znamiona innego przestępstwa (w tym wypadku przestępstwa z art. 155 § 1 i 2 k.k.) albo gdy przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków należy do jego znamion.Z tych powodów należało poprawić kwalifikację prawną czynu przypisanego skazanemu Kazimierzowi S. z art. 246 § 1 i 3 k.k. na art. 155 § 1 i 2 k.k. i wziąć przepis art. 155 § 2 k.k. za podstawę wymierzonej mu kary.