U 4/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk C. Bakalarski, płk. J. Drohomirecki, płk Z. Furtak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk E. Olczak (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Lisiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o wyjaśnienie w drodze uchwały użytego w przepisie art. 313 k.k. sformułowania: "w obecności zebranych żołnierzy" na podstawie art. 24 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11 poz. 54 z późn. zm.)u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZ uzasadnienia wniosku wynika, że Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego domaga się wyjaśnienia przez skład siedmiu sędziów następującej kwestii: czy do zakwalifikowania czynu sprawcy z art. 313 k.k. wystarczającą przesłanką jest sama możliwość postrzeżenia przestępnego zachowania się sprawcy (art. 309 § 1, art. 311 § 1 i 2, art. 312 § 1 k.k.) przez zebranych żołnierzy, czy też warunkiem koniecznym do przyjęcia takiej kwalifikacji jest ustalenie, że żołnierze ci zachowanie to faktycznie postrzegali, w tej kwestii bowiem w orzecznictwie Izby Wojskowej Sądu Najwyższego zarysowały się dwa przeciwstawne poglądy.Tak więc w wyroku Rw 419/74 z dnia 5 września 1974 r. Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd: "Ustawowe znamię kwalifikujące w postaci wyrażonego w przepisie art. 313 k.k. sformułowania: "w obecności zebranych żołnierzy" oznacza taką sytuację faktyczną, w której zebrani (służbowo) żołnierze, dostrzegając zachowanie się sprawcy, są świadomi tego (uzmysławiają sobie to), że sprawca dopuszcza się czynu zabronionego wymienionego w przepisie art. 313 k.k." (Biul. IWSN 1974 r,. Nr 4, poz. 9). Z kolei w wyroku Rw 219/75 z dnia 17 maja 1975 r. Sąd Najwyższy stwierdził: "Sama realna możliwość zaobserwowania zajścia przez co najmniej dwóch żołnierzy jest wystarczającą przesłanką zastosowania przepisu art. 313 k.k., bez konieczności ustalenia, że zajście było faktycznie obserwowane" (nie publikowany).Uzasadnienie prawneW związku z powyższym Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył:Ustawodawca, statuując w przepisie art. 313 k.k. kwalifikowaną odpowiedzialność karną za popełnienie przez sprawcę jednego z przestępstw wymienionych w tym przepisie, miał na względzie fakt, że tego rodzaju czyny, ze względu na szczególne okoliczności towarzyszące ich popełnieniu, stanowią poważne zagrożenie dla karności wojskowej, będącej fundamentem dyscypliny i regulaminowego porządku wojskowego. W tym też zresztą upatrywać należy znacznej szkodliwości społecznej omawianych czynów.W związku z tym brak podstaw do takiej wykładni treści art. 313 k.k., że wspomniany przepis ma zastosowanie tylko wtedy, gdy dochodzi do faktycznego postrzeżenia czynu sprawcy przez innych żołnierzy. Sformułowanie: "w obecności zebranych żołnierzy" oznacza taką sytuację faktyczną, gdy sprawa działa w miejscu, w którym znajdują się żołnierze, zebrani bądź to w celu wykonania zadania służbowego, bądź to dla spełnienia innych czynności wynikających ze służby wojskowej. Jeżeli więc sprawca dopuszcza się któregokolwiek z czynów określonych w art. 313 k.k. w obecności zebranych żołnierzy, to od strony podmiotowej warunkiem do przyjęcia jego winy i odpowiedzialności na podstawie tego przepisu jest ustalenie, że powyższą okoliczność (obecność zebranych żołnierzy mogących postrzegać jego przestępne działanie) obejmował on swoją świadomością i na to się co najmniej godził (art. 7 § 1 k.k.).Konkludując, do bytu przestępstwa określonego w art. 313 k.k., popełnionego przez sprawcę między innymi w obecności zebranych żołnierzy, konieczne jest ustalenie, że obecni przy tym żołnierze mieli możliwość postrzegania czynu sprawcy, a on sam okoliczność tę obejmował swoją świadomością i na to co najmniej się godził. Nie jest natomiast rzeczą konieczną ustalenie, że zebrani żołnierze faktycznie zdarzenie to postrzegali. Natomiast ta ostatnia okoliczność (faktyczne postrzeżenie działania sprawcy przez zebranych żołnierzy), jeżeli wywołała ujemne następstwa dla dyscypliny i regulaminowego porządku wojskowego, może mieć istotny wpływ na orzeczenie o karze.