U 4/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk C. Bakalarski, płk J. Juszczak, płk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Kowalski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego - w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) - przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy i w jakich warunkach można orzec wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 329 § 2 k.k. karę grzywny obok kary pozbawienia wolności?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej na podstawie art. 24 lit. d i art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższymuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 329 § 2 k.k., przewidujący odpowiedzialność karną żołnierza za samowolny zabór broni wojskowej lub innego środka walki, nie zawiera w swej treści znamion określających cel działania sprawcy. Nie oznacza to jednak, że cel znamionujący przestępne działanie sprawcy jest bez znaczenia zarówno dla kwalifikacji prawnej czynu (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1977 r. - U 2/77 OSNKW 1977, z. 10-11, poz. 112), jak i dla wymiaru kary za przestępstwo przewidziae w art. 329 § 2 k.k., skoro zważy się, iż w myśl art. 36 § 3 k.k. sąd obowiązany jest orzec grzywnę wtedy, gdy sprawca jakiegokolwiek przestępstwa działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.W związku z tym powstały wątpliwości zwłaszcza w kwestii, czy sam fakt, że sprawca zabrał broń wojskową lub inny środek walki w celu przywłaszczenia, a więc dokonał kradzieży tych przedmiotów, stanowi wystarczającą przesłankę orzeczenia grzywny na podstawie art. 36 § 3 k.k. Na pytanie to należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Jakkolwiek sprawca, dopuszczając się kradzieży wymienionych przedmiotów, działa z reguły w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to - jak wykazuje praktyka - możliwe są sytuacje, w których sprawca kradzieży tych przedmiotów nie działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (np. sprawca kradzieży wymienionych przedmiotów działa w celu narażenia na odpowiedzialność karną lub dyscyplinarną żołnierza, któremu w trybie służbowym powierzono przechowywanie tych przedmiotów). Zabór bowiem tych przedmiotów w celu przywłaszczenia nie jest równoznaczny z ich zaborem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.Jednocześnie podkreślić należy, że możliwe są sytuacje, w których sprawca, mimo iż nie dopuszcza się kradzieży broni wojskowej lub innego środka walki, dokonuje zaboru tych przedmiotów w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (np. sprawca, zabierając samowolnie broń wojskową z zamiarem jej zawrotu, działa w celu odpłatnego użyczenia tej broni innej osobie).Powyższe stwierdzenia w kontekście przepisu art. 36 § 3 k.k. prowadzą do wniosku, że ustalenie, iż sprawca dopuścił się przestępstwa określonego w art. 329 § 2 k.k. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, tj. w celu zwiększenia swojego (lub innej osoby - art. 120 § 8 k.k.) stanu majątkowego, stanowi podstawę obligatoryjnego orzeczenia grzywny obok kary pozbawienia wolności, i to niezależnie od tego, czy sprawca działał, czy też nie działał w celu przywłaszczenia broni wojskowej lub innego środka walki. Ze względu na to, że cel osiągnięcia korzyści majątkowej jest znamieniem podmiotowym samego czynu, nie można orzec grzywny w wypadku, gdy w wyniku dokonanego zaboru broni lub innego środka walki nastąpiło wprawdzie przysporzenie korzyści majątkowej sprawcy (lub innej osobie), lecz osiągnięcie takiej korzyści nie było celem działania sprawcy. Jednakże podkreślić należy, że podmiotowe nastawienie sprawcy, tj. działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, powoduje obligatoryjne orzeczenie grzywny w myśl art. 36 § 3 k.k., chociażby sprawca przestępstwa określonego w art. 329 § 2 k.k. nie osiągnął zamierzonej korzyści majątkowej.W wypadku gdy sprawca przestępstwa przewidzianego w art. 329 § 2 k.k. nie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, ale popełniając to przestępstwo, które jest przestępstwem umyślnym, wyrządził szkodę w mieniu wojskowym, będącym szczególnym rodzajem mienia społecznego, sąd może orzec grzywnę na podstawie art. 36 § 4 k.k.W świetle przedstawionych rozważań należało na przedstawione pytanie udzielić odpowiedzi na wstępie sformułowanej.