II URN 122/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Perestaj, SW W. Tomyn.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Bożeny L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o podstawę wymiaru emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 9 października 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i poprzedzające go orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w P. z dnia 11 czerwca 1984 r. i oddalił odwołanie Bożeny L. od decyzji Oddziału ZUS w P. z dnia 2 maja 1984 r.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. decyzją z dnia 2 maja 1984 r. przyznał od dnia 14 czerwca 1984 r. wnioskodawczyni Bożenie L. ur. w dniu 14 czerwca 1929 r. prawo do emerytury (nauczycielskiej), przyjmując do podstawy jej wymiaru zarobek z okresu od kwietnia 1983 r. do marca 1984 r. w kwocie 16.847,16 zł w stosunku miesięcznym, uzyskany z jednej szkoły.W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni domagała się wliczenia do podstawy wymiaru emerytury także wynagrodzenia, które otrzymywała z tytułu zatrudnienia w wymiarze 4 godzin tygodniowo w "Średnim Studium Zawodowym", gdzie pracowała niezależnie od zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy w Zespole Szkół Geodezyjno-Drogowych. Zaznaczyła, że pracodawcą w obu tych wypadkach jest Kuratorium Okręgu Szkolnego P.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w P. orzeczeniem z dnia 11 czerwca 1984 r. zmieniła wymienioną decyzję organu rentowego wyrażając pogląd, że zatrudnienia nauczyciela w kilku szkołach nie należy uważać za zatrudnienie w kilku zakładach pracy, co powoduje ten skutek, że uzyskane wynagrodzenie traktuje się jako wynagrodzenie otrzymane od jednego pracodawcy (i dlatego podlega zaliczeniu do podstawy wymiaru emerytury pomimo nawet nieprzepracowania w drugiej szkole pełnych 5 lat, jak tego wymaga ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin).Wskazując na okoliczność, że wnioskodawczyni zawierała odrębne umowy o pracę z każdą szkołą, a nie z Kuratorium, organ rentowy w odwołaniu do sądu zarzucił nietrafność orzeczenia Rady Nadzorczej.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 października 1984 r. oddalił odwołanie organu rentowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na art. 11 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) i wyraził pogląd, że organem nadzorującym w myśl tego przepisu jest Kuratorium, które mimo przekazania dyrektorowi szkoły uprawnień do zawierania umów o pracę z nauczycielami nadal pozostaje wobec nauczyciela organem nadzorującym i właściwym pracodawcą.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w rewizji nadzwyczajnej (złożonej w dniu 27 czerwca 1985 r.) zarzucając rażące naruszenie zwłaszcza art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, art. 11 i 88 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, w brzmieniu ustalonym art. 8 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zmianie niektórych przepisów o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego i o zaopatrzeniu emerytalnym, a także naruszenie interesu PRL - wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w P. z dnia 11 czerwca 1984 r. i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego z dnia 2 maja 1984 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) podstawę wymiaru emerytury lub renty dla nauczyciela zatrudnionego w systemie oświaty i wychowania przechodzącego na emeryturę lub rentę inwalidzką ustala się na zasadach ogólnych, określonych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.W związku z powyższym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie ma art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepis ten w ust. 1 przyjmuje zasadę, że przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczeń uwzględnia się wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w jednym zakładzie pracy, przy czym wskazuje na potrzebę uwzględnienia przy jego stosowaniu także postanowień ust. 2 i 3 tego artykułu.Według ust. 2 pkt 2 art. 17 ustawy wynagrodzenie z tytułu dodatkowego zatrudnienia wlicza się do podstawy wymiaru świadczeń, gdy zatrudnienie to wykonywane było nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat w ciągu ostatnich 12 lat zatrudnienia.W świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1985 r. III UZP 27/85 (której nadano moc zasady prawnej) zatrudnienie w więcej niż w jednym zakładzie pracy ponad jeden etat jest dodatkowym zatrudnieniem.Powołanie w art. 17 ust. 1 przepisu ust. 2 tego artykułu uzasadnia pogląd, że takie zatrudnienie w jednym zakładzie w wymiarze przekraczającym jeden etat jest zatrudnieniem dodatkowym, z tytułu którego uzyskane wynagrodzenie może być wliczone do podstawy wymiaru na warunkach określonych w art. 17 ust. 2 pkt 2 (i ust. 3) ustawy.Artykuł 11 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. przewiduje możliwość przekazania dyrektorowi szkoły przez organ nadzorujący bezpośrednio szkołę uprawnienia do zawierania umów o pracę z nauczycielami. Tenże organ może we własnym zakresie zawierać z nauczycielami umowy o pracę lub ich mianować (art. 11 ust. 1). Okoliczność ta w rozpatrywanej sprawie nie ma istotnego znaczenia, przyjęta bowiem przez Sąd Najwyższy we wspomnianej uchwale wykładnia prowadzi do wniosku, że każde zatrudnienie nauczyciela wykonywane na podstawie umowy o pracę lub mianowania w jednej szkole lub w kilku szkołach przekraczające wymiar jednego etatu jest zatrudnieniem dodatkowym w rozumieniu art. 17 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Niezależnie od powyższego poglądu można też wskazać na art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r., w myśl którego nauczyciel może poza swoim obowiązkowym wymiarem zajęć podjąć za zgodą dyrektora szkoły "dodatkowe" zatrudnienie zarobkowe nie kolidujące z jego obowiązkami, w wymiarze nie przekraczającym 1/2 etatu. Trafnie dlatego rewizja nadzwyczajna podniosła, że w razie zawarcia umowy o pracę z dyrektorem konkretnej szkoły, w ramach uprawnień przekazanych mu na podstawie art. 11 ust. 2 tejże ustawy, zakładem pracy jest szkoła, w której nauczyciel został zatrudniony, a pracodawcą nie Kuratorium, lecz dyrektor tej szkoły. Kuratorium zaś pozostaje wprawdzie organem nadzorującym, lecz tylko w zakresie wytycznych w sprawach zawodowych, dyscypliny pracy nauczycielskiej, kar regulaminowych oraz spraw organizacyjnych.Również i z tych względów zatrudnienie wnioskodawczyni w drugiej szkole powinno być traktowane przy obliczeniu podstawy wymiaru emerytury jako zatrudnienie "dodatkowe". Sąd wprawdzie powołał się na art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r., jednakże na tle okoliczności sprawy nie wyciągnął zeń prawidłowych wniosków procesowych. Podzielając nietrafne stanowisko Rady Nadzorczej Sąd w rażący sposób naruszył powołane przepisy, co w konsekwencji doprowadziło do nienależnego zawyżenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego na rzecz wnioskodawczyni, czym naruszony również został interes PRL. Okoliczność ta uzasadniała rozpoznanie rewizji nadzwyczajnej pomimo wniesienia jej z uchybieniem terminu zakreślonego w art. 421 § 2 k.p.c.Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c.).