III PZP 51/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie: SN K. Michaluk, SW M. Sadowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ryszarda S. przeciwko Rolniczemu Kombinatowi Spółdzielczemu (...) w W. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 czerwca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy roszczenia byłego członka rolniczego kombinatu spółdzielczego o zapłatę premii żniwnej, o udział w dochodach spółdzielni oraz ekwiwalent za urlop wypoczynkowy są sprawami z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Sprawa o roszczenia członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej o udział w dochodach spółdzielni, o zapłatę premii oraz ekwiwalent za urlop wypoczynkowy nie jest sprawą z zakresu prawa pracy (art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c.).Uzasadnienie faktyczneRyszard S. domagał się zasądzenia od pozwanego Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego (...) w W. kwoty 226.500 zł, w tym 80.000 zł jako udziału w dochodach spółdzielni, 10.000 zł jako premii żniwnej za 1983 r. oraz 15.000 zł tytułem ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy należny w 1983 r. W stosunku do dalszej części roszczenia, tj. kwoty 121.500 zł dochodzonej jako odszkodowanie za zaniżenie wynagrodzenia w nowym zakładzie pracy, spowodowane bezpodstawnym wykluczeniem powoda z pozwanego Kombinatu, sprawa została przez Sąd Rejonowy - Sąd Pracy przekazana do rozpoznania w postępowaniu zwykłym przez Wydział Cywilny.Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 1986 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy powództwo uwzględnił w znacznej części, oddalając jedynie roszczenie co do niewielkiej kwoty wynikającej ze szczegółowego wyliczenia należności powoda.Rozpoznając rewizję strony pozwanej Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia sprecyzowane na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Jak wynika z motywów postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 19 czerwca 1986 r., wątpliwości te wiążą się z trybem postępowania rozumianym jako stosowanie przepisów o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawie, w której członek rolniczego kombinatu spółdzielczego (rolniczej spółdzielni produkcyjnej) dochodzi od tej spółdzielni udziału w dochodzie stanowiącym tzw. zysk podzielny, składników wynagrodzenia, tj. premii żniwnej i ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy, należnych z tytułu członkostwa w tej spółdzielni i wykonywanej pracy, przy czym wątpliwości te powstały na skutek wykładni przepisu art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c. przeprowadzonej w aktualnym piśmiennictwie przedmiotu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Doniosłe dla postępowania sądowego zagadnienie zaliczenia spraw cywilnych (art. 1 k.p.c.) do ich szczególnej kategorii spraw z zakresu prawa pracy, do których mają zastosowanie przepisy działu III tytułu VII księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego "postępowane odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych", w odniesieniu do roszczeń z innych stosunków prawnych niż stosunek pracy, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy (art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c.), było przedmiotem uchwał Sądu Najwyższego - III PZP 32/86 z dnia 5 czerwca 1986 r., III PZP 30/86 z dnia 19 czerwca 1986 r., oraz III PZP 43/86 z dnia 25 lipca 1986 r. Wszystkie wymienione uchwały dotyczyły różnych roszczeń ze stosunków prawnych między członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych a tymi spółdzielniami.W uchwałach tych został zaprezentowany pogląd, podzielany również przez Sąd Najwyższy w obecnym składzie, że procesowy charakter sprawy z zakresu prawa pracy (poza sprawami ze stosunku pracy lub z nimi związanymi oraz o roszczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych) mają sprawy z innych stosunków prawnych tylko o takie roszczenia, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy. Pogląd ten znajduje pełne oparcie w treści art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c., według którego "przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy ... o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy". Gramatyczna i logiczna wykładnia powyższego przepisu pozwala na przyporządkowanie użytego w nim zaimka "których" do rzeczownika "roszczeń" i przez to nadaje analizowanemu przepisowi wąski zakres przedmiotowy.W sprawie, na tle której powstało rozpoznawane zagadnienie prawne, członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej dochodził następujących roszczeń:- o udział w tzw. dochodzie podzielnym spółdzielni,- o zapłatę premii wypłacanej według spółdzielczego regulaminu,- o zapłatę ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy.Dla rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia istotne jest wyjaśnienie, czy przy ocenie materialnoprawnej dochodzonych roszczeń mają zastosowane przepisy prawa pracy.W odniesieniu do roszczenia o udział w dochodzie podzielnym Sąd Najwyższy w wymienionej uchwale z dnia 19 czerwca 1986 r. III PZP 30/86 stwierdził, że nie stanowi ono sprawy z zakresu prawa pracy. Roszczenie to podlega ocenie prawnej bez zastosowania przepisów prawa pracy, lecz wyłącznie na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Nie stanowi o stosowaniu prawa pracy do powyższego roszczenia unormowanie zawarte w art. 165 prawa spółdzielczego przyznającym udziałowi członka spółdzielni w dochodzie ochronę taką samą jak wynagrodzeniu pracownika. Unormowanie to oznacza jedynie odesłanie do przepisów art. 84-91 k.p. (rozdział II Działu III "Ochrona wynagrodzenia za pracę"), tj. przepisów nie mających zastosowania w niniejszej sprawie, w której sporne jest prawo powoda do udziału w dochodzie spółdzielni.Drugie z dochodzonych roszczeń dotyczące premii żniwnej podlega ocenie według postanowień Regulaminu premiowania spółdzielców biorących udział w kampanii żniwnej i siewnej w 1983 r. w Rolniczym Kombinacie Spółdzielczym w W. Jak wynika z § 55 i § 63 pkt 4 Statutu Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego W., premia ta stanowi formę opłaty za świadczoną przez członków i ich domowników pracę w spółdzielni i finansowana jest z zysku (dochodu) podzielnego. Wobec powyższego wszystkie dotychczasowe rozważania dotyczące procesowego charakteru roszczenia o udział w dochodzie spółdzielni mają zastosowanie i do tego roszczenia, jako roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za pracę członka w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, do którego nie mają zastosowania przepisy prawa pracy, co uzasadnia stwierdzenie, że nie stanowi ono sprawy z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c. W analogiczny sposób wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 lipca 1986 r. III PZP 43/86.Kontrowersje może budzić natomiast ocena charakteru sprawy w zakresie roszczenia o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy powoda. Prawo członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych do urlopów wypoczynkowych, mające charakter uprawnień pracowniczych, zostało jedynie co do zasady uregulowane w art. 160 prawa spółdzielczego, pozostawiającym wymiar i zasady udzielania urlopów oraz sposobów wynagradzania do uregulowania w statutach spółdzielni. Z mocy więc tego przepisu do roszczeń związanych z urlopem wypoczynkowym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie mają zastosowania przepisy prawa pracy, skoro do nich wymieniony przepis nie odsyła.Statut pozwanego Kombinatu w § 57 zawiera szczegółową, autonomiczną regulację zasad nabycia prawa, wymiaru urlopu wypoczynkowego, sposobu udzielania oraz zasad wynagradzania i obliczania ekwiwalentu pieniężnego za ten urlop. Pomimo, że niektóre z postanowień zawartych w § 57 statutu wykazują daleką zbieżność z przepisami art. 152-156 k.p., uregulowanie takie nie może być uznane za stosowanie przepisów prawa pracy w stosunku do roszczeń związanych z uprawnieniami urlopowymi członków pozwanej spółdzielni. Tak więc, również w zakresie roszczenia powoda o zapłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy rozpoznawana sprawa nie ma procesowego charakteru sprawy z zakresu prawa pracy.Wobec powyższego na zasadzie art. 391 k.p.c. Sąd Najwyższy podjął sprecyzowaną w sentencji uchwałę.