I PZ 4/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Myślicki, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 marca 1987 r. sprawy z powództwa Władysława S. przeciwko Spółdzielni Rzemieślniczej w B. Z. o zapłatę na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 27 stycznia 1987 r.postanowił zmienić zaskarżone postanowienie o tyle, że zwolnił powoda w 50% od ponoszenia opłat od pozwu i oddalił zażalenie w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 27 stycznia 1987 r. oddalił wniosek powoda Władysława S. o zwolnienie od opłat sądowych. Sąd podniósł, że powód wraz z żoną prowadzi gospodarstwo rolne o przychodowości rocznej 78.800 zł, a ponadto prowadzi na własny rachunek działalność rzemieślniczą i z tego tytułu za rok 1985 dochód miesięczny ustalony przez organ finansowy szacunkowo wynosił 51.000 zł. Dochód za 1986 r. nie został przez powoda udokumentowany, ale nie powinien być niższy. Powód nie wykazał wieku dzieci oraz - z jakich przyczyn jego żona nie pracuje. W świetle dokumentów złożonych przez powoda jest on w stanie - zdaniem sądu Wojewódzkiego - ponieść opłaty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Dlatego Sąd oddalił wniosek wobec braku przesłanek z art. 113 § 1 k.p.c.W zażaleniu powód wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i orzeczenia zgodnie z żądaniem wniosku, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie można podzielić poglądu wyrażonego w zażaleniu, że powód w niniejszej sprawie dochodzi roszczenia wynikającego ze stosunku pracy, a wobec tego korzysta z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych na podstawie art. 263 § 1 k.p.Jak wynika z pozwu powód dochodzi od Spółdzielni Rzemieślniczej w B. Z. odszkodowania w kwocie 816.000 zł za to, że na skutek bezprawnego wykluczenia z członkostwa - co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym - przez okres 16 miesięcy został pozbawiony możliwości zarobkowania. Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego z dnia 15 sierpnia 1986 r. wynika, że powód jest rzemieślnikiem i prowadzi na własny rachunek działalność rzemieślniczą w zakresie murarstwa. Z tychże dokumentów wynika więc, że powód dochodzi roszczenia cywilno-prawnego, wynikającego ze stosunku członkostwa łączącego rzemieślnika ze spółdzielnią rzemieślniczą.Nie jest to roszczenie ze stosunku pracy w rozumieniu art. 263 § 1 k.p.c., albowiem powoda nie łączył z pozwaną Spółdzielnią stosunek pracy, lecz jedynie stosunek członkostwa, który jest stosunkiem cywilnym.Nie jest trafne powoływanie się w zażaleniu na wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej dotyczące uprawnień pracowniczych. Wytyczne te dotyczące uprawnień pracowniczych w postępowaniu odrębnym, a uchwalone 29-30 września 1966 r. (M. P. Nr 63, poz. 305), zawierały wykładnię art. 459 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną z dniem 1 lipca 1985 r. ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) i właściwie straciły aktualność w większej części już wcześniej, bo z dniem 1 stycznia 1975 r. po wejściu w życie kodeksu pracy, który wprowadził inny - niż przewidziany w k.p.c. - system rozstrzygania sporów pracowniczych.Obecnie obowiązujący art. 459 k.p.c. przewiduje, że odrębne postępowanie prowadzone na podstawie rozdziału I działu III k.p.c. stosuje się w sprawach z zakresu prawa pracy. Pojęcie sprawy z zakresu prawa pracy znajduje wyjaśnienie w art. 476 k.p.c., który w trzech punktach podaje, jak należy rozumieć to pojęcie. W żadnym z nich nie mieści się działalność rzemieślnicza. Według pkt 1 tego przepisu przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane. Stosunek członkostwa rzemieślnika w spółdzielni rzemieślniczej nie jest stosunkiem pracy, nie można więc uznać, że żądanie odszkodowania z tytułu bezprawnego pozbawienia członkostwa w takiej spółdzielni mieści się w art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie ma również przepisów odrębnych (dotyczących rzemieślników będących członkami spółdzielni rzemieślniczej), które by odsyłały do przepisów prawa pracy w zakresie odszkodowania za bezprawne pozbawienie członkostwa w spółdzielni rzemieślniczej, toteż nie mieści się takie roszczenie w art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c. Artykuł 476 § 1 pkt 3 k.p.c. nie może tu mieć także zastosowania, gdyż dotyczy wyłącznie odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.Reasumując, nie jest sprawą z zakresu prawa pracy (art. 459 i 476 k.p.c.) i nie korzysta z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych i na podstawie art. 263 k.p. (w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - Dz. U. Nr 20, poz. 85) roszczenie rzemieślnika o odszkodowanie dochodzone od spółdzielni rzemieślniczej z tytułu bezprawnego wykluczenia z członkostwa.Nie można również podzielić zarzutu zażalenia, że Sąd Wojewódzki sprzecznie z materiałem dowodowym przyjął dochód powoda. Sąd na podstawie złożonych przez powoda dokumentów przyjął jego dochód zarówno z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak i z działalności rzemieślniczej.O tyle jednak zażalenie częściowo jest uzasadnione, że wysokość opłaty sądowej jest wysoka, gdyż wynosi 69.360 zł. Taka kwota przekracza miesięczny dochód powoda, a ma on na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci w wieku 13 i 18 lat. Wprawdzie powód nie wykazał przed Sądem Wojewódzkim, z jakich przyczyn jego żona nie pracuje, ale ta okoliczność nie może mieć decydującego znaczenia dla oceny wniosku powoda. Jeżeli bowiem powód prowadzi działalność rzemieślniczą, a posiada wraz z żoną jeszcze gospodarstwo rolne, to żona ma dostatecznie dużo pracy przy prowadzeniu tego gospodarstwa, wychowywaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Nie można więc oczekiwać, że jeszcze dodatkowo ma podejmować pracę zarobkową, chociażby była całkowicie zdrowa, a jak twierdzi powód w zażaleniu, nie cieszy się dobrym zdrowiem, ale żadnego zaświadczenia o jej stanie zdrowia powód nie dołączył. Nie ma to jednak znaczenia, gdyż z ustalonego przez Sąd Wojewódzki dochodu powoda muszą być utrzymywane cztery osoby, w tym i żona powoda.W takiej sytuacji trzeba podzielić częściowo zarzuty zażalenia, że powód wykazał przesłanki z art. 113 § 1 k.p.c. uzasadniając częściowe zwolnienie go od opłat sądowych w niniejszej sprawie.Sąd Najwyższy uznał, że zwolnienie powoda w 50% z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej jest zgodne z wymienionym art. 113 § 1 k.p.c., albowiem wykazał on, że w takiej części nie może ponieść opłat sądowych bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. W pozostałej części zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem powód, nosząc się z zamiarem wytoczenia powództwa o tak wysoką kwotę odszkodowania, mógł zgromadzić potrzebne pieniądze na częściowe choćby pokrycie kosztów sądowych, aby nie obciążać się nadmiernie wydatkami w jednym miesiącu.Z tych względów Sąd Najwyższy zmienił częściowo zaskarżone postanowienie oddalając zażalenie w pozostałym zakresie (art. 390 § 1, art. 387 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.).