III PZP 54/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z powództwa Zbigniewa M. przeciwko Kuratorium Oświaty i Wychowania Urzędu Wojewódzkiego w R. o przywrócenie na poprzednie warunki pracy i płacy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 22 maja 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy nauczycielowi mianowanemu, odwołanemu z funkcji kierowniczej szkoły na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) przysługuje roszczenie o orzeczenie bezskuteczności odwołania i o przywrócenie do dalszego pełnienia funkcji kierowniczej w szkole w związku z zarzutami bezzasadności i niezgodności z prawem tego odwołania oraz roszczenie o zachowanie dotychczasowych warunków pracy i płacy czy też w takim przypadku ma zastosowanie art. 69 k.p. wyłączający możliwość dochodzenia tych roszczeń?"podjął następującą uchwałę:1. Przepis art. 17 ust. 3 w związku z art. 98 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) nie wyłącza drogi sądowej do dochodzenia przez nauczyciela mianowanego, odwołanego z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego, roszczenia o przywrócenie do pracy na stanowisko kierownicze. Sąd jednak nie jest uprawniony do badania i oceny merytorycznej zasadności odwołania.2. Przepis art. 42 k.p. nie ma zastosowania do nauczyciela mianowanego w razie pozbawienia go dodatku funkcyjnego w związku z odwołaniem nauczyciela z funkcji kierowniczej.Uzasadnienie faktycznePowód będący nauczycielem mianowanym pełnił od dnia 1 września 1974 r. funkcję dyrektora Zespołu Szkół Samochodowych. Okres pełnienia tej funkcji miał trwać do dnia 31 lipca 1986 r. W dniu 31 maja 1985 r. Kurator Oświaty i Wychowania Urzędu Wojewódzkiego na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela odwołał powoda z funkcji dyrektora Zespołu Szkół Samochodowych z dniem 31 sierpnia 1985 r. za 3 miesięcznym uprzedzeniem ze względu na brak gwarancji sprawnego zarządzania szkołą. Ministerstwo Oświaty i Wychowania decyzją z dnia 2 września 1985 r. utrzymało w mocy decyzję Kuratora.Powód w pozwie wytoczonym przed Sądem Rejonowym - Sądem Pracy domagał się przywrócenia do pracy na stanowisko dyrektora, zasądzenia po 9.800 zł miesięcznie od dnia 1 września 1985 r. do dnia 31 sierpnia 1986 r. tytułem dodatku funkcyjnego oraz innych dodatków związanych z pełnieniem funkcji dyrektora, jak również zasądzenia 3.000 zł za wrzesień 1985 r. z tytułu dodatku za kierowanie wieloma szkołami. Powód zarzucił, że odwołanie go ze stanowiska dyrektora było nieuzasadnione, ponieważ opiera się na nierzetelnie sporządzonym protokole z wizytacji. Pomimo odwołania ze stanowiska dyrektora powód jest nadal nauczycielem w Zespole Szkół Samochodowych.W toku postępowania przed Sądem Pracy została ugodowo załatwiona sprawa co do dodatku w kwocie 3.000 zł za kierowanie przez powoda wieloma szkołami i w tym zakresie Sąd Pracy postępowanie umorzył, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Sąd Pracy uznał, że odwołanie powoda ze stanowiska dyrektora jest skuteczne i że w związku z tym żądanie jego o przywrócenie do pracy na stanowisko dyrektora i zasądzenie dodatków jest bezpodstawne.W związku z rewizją powoda Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się poważne wątpliwości prawne, które znalazły wyraz w pytaniu skierowanym do Sądu Najwyższego, przytoczonym wyżej i poprzedzającym treść podjętej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z pytania prawnego postawionego przez Sąd Pracy oraz wątpliwości wysuniętych w jego uzasadnieniu wynika konieczność rozważenia dwóch zagadnień. Pierwsze z nich ma charakter procesowy i sprowadza się do udzielenia odpowiedzi, czy dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia przez nauczyciela mianowanego, odwołanego z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego, roszczenia o przywrócenie do pracy na stanowisko kierownicze. Drugi zagadnienie ma charakter merytoryczny, a chodzi w nim o to, czy Sąd jest uprawniony do badania i oceny merytorycznej zasadności takiego odwołania oraz czy w opisanej sytuacji - z uwagi na utratę przez nauczyciela przysługującego mu dotychczas, jako dyrektorowi szkoły dodatku funkcyjnego - ma zastosowanie art. 42 k.p. W tej też kolejności zagadnienia te zostaną rozważone.I. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w sposób kompleksowy unormowała tryb dochodzenia roszczeń nauczycieli wynikających z łączącego ich stosunku pracy, bez względu na formę jego nawiązania. To kompleksowe unormowanie znalazło wyraz w ust. 2 art. 98 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym "spory o roszczenia ze stosunku pracy, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, rozpoznawane są przez Komisje odwoławcze do spraw pracy i sądy pracy". W związku z wprowadzeniem od dnia 1 lipca 1985 r. kognicji sądów powszechnych w sprawach pracowniczych sprawy te obecnie rozpoznają wydzielone jednostki organizacyjne w sądach rejonowych (sądy pracy) oraz w sądach wojewódzkich (sądy pracy i ubezpieczeń społecznych). Przewidziany w art. 98 ust. 2 sądowy tryb dochodzenia roszczeń nie został wyłączony w sprawach unormowanych w ust. 3 art. 17 Karty Nauczyciela, a zatem taki tryb postępowania obowiązuje również w sprawach o przywrócenie do pracy nauczyciela na stanowisko kierownicze, z którego został on odwołany z końcem roku szkolnego. Powyższa przesłanka przesądza o dopuszczalności w tych sprawach drogi sądowej. Przytoczony pogląd potwierdza argument, że skoro zarówno przepis ust. 3 art. 17, jak i ust. 2 art. 98 są zamieszczone w jednym akcie prawnym, jakim jest Karta Nauczyciela z 1982 r., to gdyby zamiarem ustawodawcy było wyłączenie dopuszczalności drogi sądowej w sprawach o przywrócenie do pracy nauczyciela mianowanego na stanowisko kierownicze, z którego został on odwołany z końcem roku szkolnego, to taki zapis znalazłby się w unormowaniach zawartych w cytowanym art. 17 ust. 3. Brak jego świadczy - jak zaznaczono - o dopuszczalności drogi sądowej. Tym samym w omawianej kategorii spraw nie można stosować przepisu art. 69 k.p. o wyłączeniu przepisów z zakresu rozpatrywania sporów ze stosunku pracy w części dotyczącej orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia i o przywróceniu do pracy, skoro normy o charakterze szczególnym, jakimi są art. 17 ust. 3 w związku z art. 98 ust. 2 Karty Nauczyciela, uznały dopuszczalność drogi sądowej.Dlatego też Sąd Najwyższy przyjął, że przepis art. 17 ust. 3 w związku z art. 98 ust. 2 Karty Nauczyciela nie wyłącza drogi sądowej do dochodzenia przez nauczyciela mianowanego, odwołanego z funkcji kierownika szkoły z końcem roku kalendarzowego, roszczenia o przywrócenie do pracy na stanowisko kierownicze.II. Z kolei zachodzi konieczność rozważenia, czy - przy uznaniu z punktu widzenia procesowego dopuszczalności drogi sądowej - unormowanie zawarte w ust. 3 art. 17 Karty Nauczyciela, dotyczące odwołania nauczyciela z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego, pozwala sądowi na dokonanie merytorycznej oceny zasadności tego odwołania. Odpowiedź na powyższe pytanie zależy od uprzedniego wyjaśnienia, czy przewidziane w ust. 3 art. 17 zasady odwołania mają pod względem merytorycznym charakter unormowania całościowego, czy też jest ono fragmentaryczne, pozwalające w kwestiach nie uregulowanych ust. 3 art. 17 stosować przepisy kodeksu pracy na podstawie ust. 1 art. 98 Karty Nauczyciela. Przyjęcie tej ostatniej alternatywy prowadziłoby do wniosku, że w omawianej kategorii sporów należy pomocniczo stosować przepisy kodeksu pracy o wypowiedzeniu umowy o pracę oraz wypowiedzeniu warunków pracy i płacy. Jak zaś wiadomo, merytorycznej oceny zasadności wypowiedzenia umowy o pracę, jak również warunków pracy i płacy na tle przepisów kodeksu pracy dokonuje sąd.Brzmienie art. 17 ust. 3 Karty Nauczyciela pozwala przyjąć, że unormowanie zawarte w tej dyspozycji w sposób wyczerpujący i całościowy reguluje odwołanie nauczyciela mianowanego z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego, i to w sposób odmienny od przepisów kodeksu pracy o wypowiedzeniu. Znamienne bowiem jest, że przepis ust. 3 art. 17 nie daje organowi nadzorującemu szkołę, który odwołuje nauczyciela z funkcji kierowniczej, żadnych w tym względzie kryteriów, jakimi powinien kierować się przy odwołaniu z końcem roku szkolnego, pozostawiając taką decyzję wyłącznie uznaniu tegoż organu. W przytoczonej dyspozycji został zamieszczony tylko ogólny zapis, że organ nadzorujący szkołę może odwołać nauczyciela mianowanego z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego za trzymiesięcznym uprzedzeniem. Tak ogólnego sformułowania nie można traktować jako wyrazu fragmentarycznego unormowania instytucji odwołania nauczyciela z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego, zwłaszcza że w tej samej dyspozycji ust. 3 art. 17, ale odnoszącej się do odwołania nauczyciela z funkcji kierowniczej w czasie roku szkolnego, został zamieszczony warunek, że odwołanie może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Za całościowym i wyczerpującym unormowaniem instytucji odwołania nauczyciela z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego przemawia dodatkowo użycie w ust. 3 art. 17 odmiennego od przepisów kodeksu pracy określenia "za pisemnym uprzedzeniem, a nie wypowiedzeniem".Przytoczone argumenty uzasadniają pogląd, że odwołanie nauczyciela z funkcji kierowniczej z końcem roku szkolnego ma charakter unormowania całościowego i wyczerpującego, co nie pozwala na posiłkowe stosowanie przepisów kodeksu pracy, dotyczących wypowiedzenia umowy o pracę oraz wypowiedzenia warunków pracy i płacy na podstawie ust. 1 art. 98 Karty Nauczyciela. W dalszej więc konsekwencji ocena merytoryczna takiego odwołania nie podlega kontroli sądu. Z tych samych przesłanek do takiego nauczyciela nie ma zastosowania przepis art. 42 k.p., co podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 12 czerwca 1986 r. III PZP 35/86.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.