III UZP 44/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zawieszenie renty inwalidzkiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 24 czerwca 1986 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy prowadzenie gospodarstwa rolnego przez małżonka rencisty, stanowiącego majątek odrębny tego małżonka, jeżeli obszar gospodarstwa przekracza 6 ha przeliczeniowych, uzasadnia zawieszenie renciście prawa do renty inwalidzkiej?"podjął następującą uchwałę:Emerytura lub renta ulega zawieszeniu, jeżeli pobierający te świadczenia osiąga dochód z prowadzenia wspólnie z małżonkiem gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe na każde z małżonków (§ 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty - Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197 ze zm.), bez względu na to, czy gospodarstwo to objęte jest wspólnością ustawową, czy też stanowi odrębny majątek małżonka osoby pobierającej emeryturę lub rentę.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 12 września 1985 r. ZUS Oddział w S. wstrzymał z dniem 1 listopada 1985 r. wypłatę renty inwalidzkiej wnioskodawcy Józefowi S., ur. 26 kwietnia 1930 r., ponieważ wraz z żoną posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 9,53 ha przeliczeniowych, tj. przekraczających 3 ha przeliczeniowe na osobę. Następną decyzją z dnia 30 kwietnia 1986 r. organ rentowy podtrzymując swą poprzednią decyzję zaznaczył, że przesłanką powodującą zawieszenie prawa do renty, jest osiąganie dochodów z gospodarstwa rolnego niezależnie od tego, które z małżonków jest właścicielem i które je prowadzi. W decyzji tej - wbrew zaleceniom zawartym w wyroku Sądu uchylającym poprzednią decyzję - nie zostało stwierdzone, czy wnioskodawca, czy też jego żona są właścicielami gospodarstwa rolnego oraz czy wnioskodawca prowadzi to gospodarstwo z żoną i czy osiąga dochód.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki w Gdańsku - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w Gdyni wystąpił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie pytania prawnego wymienionego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Udzielając odpowiedzi na pytanie prawne w analogicznej sprawie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 lipca 1986 r. III UZP 29/86 wyraził pogląd, że "emerytura lub renta ulega zawieszeniu, jeżeli pobierający te świadczenia osiąga dochód z prowadzenia wspólnie z małżonkiem gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe na każde z małżonków (§ 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty - Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197 ze zm.), bez względu na to, czy gospodarstwo to objęte jest wspólnością ustawową, czy też stanowi odrębny majątek małżonka osoby pobierającej emeryturę lub rentę".W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wskazał na § 6 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty w myśl którego osiąganie przez emeryta lub rencistę dochodu z prowadzonego indywidualnego gospodarstwa rolnego lub działów specjalnych produkcji rolnej powoduje zawieszenie prawa do świadczeń, jeżeli dochód jest osiągany z gospodarstwa rolnego, którego obszar ustalony na potrzeby podatku rolnego przekracza 3 ha przeliczeniowe, lub jeżeli dochód jest osiągany z działów specjalnych produkcji rolnej podlegających opodatkowaniu podatkiem rolnym według stopy procentowej wyższej od najniższej.Ponadto w uzasadnieniu uchwały zaznaczono, że według art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) prawo do emerytury i renty ulega zawieszeniu (lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu) na zasadach określonych w art. 82-86 w razie wykonywania zatrudnienia lub osiągania dochodów z innych źródeł.Artykuł 82 ust. 1 ustawy określił warunki, na jakich następuje zawieszenie prawa do emerytury i renty w razie osiągania: wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, dochodów z indywidualnego gospodarstwa rolnego oraz działów specjalnych produkcji rolnej i dochodów podlegającego opodatkowania podatkiem dochodowym.Sformułowanie art. 81 ust. 1 i 2 ustawy wskazuje, że zawieszenie wypłaty świadczeń następuje w razie osiągania wynagrodzenia z tytułu "osobistego" wykonywania pracy przez podmiot uprawniony do emerytury lub renty w pełnym wymiarze czasu pracy, albo też w razie osiągania, przezeń wynagrodzenia w niepełnym wymiarze czasu pracy lub osiągania innego przychodu w rozumieniu przepisów o opodatkowaniu podatkiem od wynagrodzeń przekraczających przed zakończenie mroku kalendarzowego dopuszczalną kwotę określoną rozporządzeniem Rady Ministrów.Analogicznie - zawieszeniu ulega emerytura lub renta również wtedy, gdy uprawniony do tych świadczeń podmiot osiąga wymienione w art. 82 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy dochody z tytułu "własnej" działalności.Artykuły 81-86 ustawy nie zawierają postanowienia przewidującego zawieszenie wypłaty emerytury lub renty małżonka w razie, gdy nie osiąga on "osobiście" wynagrodzenia za pracę ani jakiegokolwiek innego podlegającego opodatkowaniu przychodu lub dochodu, w uzyskaniu których nie bierze udziału.Nie ma w tej sytuacji wpływu na kwestię zawieszenia wypłaty świadczeń małżonka uprawnionego okoliczność, czy i które dobra majątkowe wchodzą do wspólności ustawowej (art. 32 k.r.o.).Bliższego wyjaśnienia wątpliwości udzielić może wykładnia § 6 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r., który postanawia, że jeżeli emeryt lub rencista osiąga dochód z prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego wspólnie z małżonkiem, za obszar gospodarstwa przyjmuje się połowę obszaru gospodarstwa rolnego ustalonego dla celów wymiaru podatku rolnego.Użyte w treści powołanego przepisu określenie "... osiąga dochód z prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego wspólnie z małżonkiem ..." w powiązaniu z dotychczasowymi rozważaniami na tle art. 81 i 82 ustawy wskazuje, że instytucja zawieszenia wypłaty emerytury lub renty odnosi się do uprawnionego do świadczeń tego z małżonków, które osiąga dochody uczestnicząc we własnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego z drugim z małżonków. Prowadzenie zaś wspólne gospodarstwa rolnego może polegać na: udziale w zarządzaniu, w prowadzeniu domu, w pracach przydomowych oraz we wszelkich innych czynnościach związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa. Gospodarstwem rolnym jest nieruchomość rolna stanowiąca zorganizowaną całość gospodarczą, obejmującą grunty rolne i leśne wraz z budynkami, urządzeniami i inwentarzem, oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa (art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.).Powyższa wykładnia odpowiada intencji art. 37 ust. 1 tej ostatniej ustawy, przewidującego, że jeżeli rolnik uprawniony do emerytury lub renty albo jego małżonek prowadzi gospodarstwo rolne, wypłata tych świadczeń ulega zawieszeniu.Udział osobisty uprawnionego do emerytury lub renty małżonka we wspólnym osiąganiu dochodu z prowadzonego z drugim z małżonków gospodarstwa rolnego powoduje zawieszenie wypłaty świadczeń na warunkach określonych w § 6 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. Nie ma w tej sytuacji znaczenia fakt, czy gospodarstwo rolne wchodzi do wspólności ustawowej, lub czy stanowi odrębny majątek drugiego z małżonków.Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego, zawarte w uzasadnieniu wymienionej na wstępie uchwały z dnia 18 lipca 1986 r. Wobec tego należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.