III PZP 71/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Myga, J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Jadwigi J. przeciwko Komunalnemu Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych w B. o wypłatę premii po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 17 września 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy postanowienia regulaminu uzależniające prawo pracownika do premii za efektywność gospodarowania od pozostawania w stosunku pracy w dniu wypłaty tej premii są prawnie skuteczne, jeżeli premia ta jest wypłacana zaliczkowo kwartalnie?"podjął następującą uchwałę:Postanowienie regulaminu tworzenia i podziału funduszu premiowego za uzyskaną efektywność gospodarowania, uzależniające prawo pracownika do premii płatnej w ciągu roku od pozostawania w stosunku pracy w dacie jej wypłaty, jest prawnie skuteczne, jeżeli okresem obliczeniowym jest okres roczny, a wypłata premii w ciągu roku następuje zaliczkowo na poczet premii rocznej.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia premii "B" za okres I, II i III kwartał 1985 r. należnej za uzyskaną efektywność gospodarowania. Pozwane Przedsiębiorstwo nie wypłaciło powódce premii, opierając się na zapisie regulaminowym, który w § 4 ust. 1 stanowi, że "pracownik ma prawo do premii w ciągu roku, jeżeli pozostawał w stosunku pracy z przedsiębiorstwem w dniu wypłaty". Stosunek pracy został rozwiązany z dniem 30 września 1985 r., a premia wypłacana była w listopadzie 1985 r. Powódka zatem w dniu wypłaty premii nie była pracownikiem strony pozwanej, w związku z czym w świetle § 4 ust. 1 regulaminu premia jej się nie należy.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy powództwo oddalił. Sąd uznał skuteczność prawną wspomnianego postanowienia regulaminu, nadmieniając, że dochodzona premia jest premią za uzyskaną efektywność gospodarowania i wobec tego nie ma do niej zastosowania uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85, jako dotycząca premii z zysku.W rewizji od tego wyroku powódka podniosła, że wskazana uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. odnosi się nie tylko do premii z zysku i że w świetle tej uchwały zapis regulaminu uzależniający prawo nabycia premii za uzyskaną efektywność gospodarowania od pozostawania pracownika w stosunku pracy w dacie jej wypłaty, należy uznać za nieważny. W przekonaniu powódki okresem obliczeniowym dla premii, za uzyskaną efektywność gospodarowania jest okres kwartalny, a nie okres roczny. Odmienne stanowisko reprezentowało pozwane przedsiębiorstwo podnosząc, że dochodzona premia ma charakter premii rocznej, a tylko na poczet jej dokonywane są w ciągu roku zaliczkowe wypłaty.Na tle takiego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. W sprawie jest niesporne, że dochodzona premia ma charakter premii za uzyskaną efektywność gospodarowania, a nie premii z zysku i że regulamin dotyczący tworzenia i podziału funduszu premiowego za uzyskaną efektywność gospodarowania stanowi integralną część zakładowego systemu wynagrodzenia objętego Porozumieniem z dnia 12 lutego 1983 r. zawartym między pozwanym Przedsiębiorstwem a Niezależnym, Samorządnym Związkiem Zawodowym Pracowników Komunalnego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych (art. 38 ust. 3 Porozumienia).W związku z powyższym wstępnego rozważenia wymagają dwa zagadnienia. Pierwsze z nich sprowadza się do wyjaśnienia, czy do premii za uzyskaną efektywność gospodarowania ma zastosowanie zasada zawarta w uchwale z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85, skoro uchwała wydana została dla premii z zysku, przewidzianej w ustawie z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1986 r. Nr 6, poz. 44). Drugie zagadnienie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi, czy wspomniana uchwała Sądu Najwyższego może być stosowana wówczas, gdy - jak w niniejszej sprawie - premia za uzyskaną efektywność gospodarowania została objęta zakładowym systemem wynagradzania.Ad. 1. Okoliczność, że premia nie ma charakteru premii z zysku, nie oznacza, iż zasada zawarta w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 nie ma do niej zastosowania. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale, postanowienie regulaminu podziału premii z zysku wydane na podstawie art. 10 (obecnie 11) ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw, wyłączając prawo pracownika do premii za konkretny okres rozliczeniowy, w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu jest nieważne. Powyższa zasada prawna wyprowadzona została przez Sąd Najwyższy przede wszystkim z wykładni art. 13 k.p. Przepis art. 13 k.p. dotyczy wszystkich składników wynagrodzenia, a nie tylko premii z zysku. Takim jednym ze składników wynagrodzenia, podlegającym przepisowi art. 13 k.p., jest również dochodzona przez powódkę premia za uzyskaną efektywność gospodarowania. Dlatego też - jak zaznaczono - wspomnianą uchwałę Sądu Najwyższego należy stosować przy ocenie dochodzonej przez pracownika premii za uzyskaną efektywność gospodarowania.Ad. 2. Stosowania uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. nie wyłącza regulacja prawna zawarta w ustawie z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25). Przepis art. 7 ust. 2 powołanej ustawy stanowi m.in., że zasady wynagradzania i wysokość wynagrodzeń powinny być odpowiednie do rodzaju pracy, jej ilości i jakości. Powyższa regulacja prawna zbieżna jest z regulacją zawartą w art. 13 k.p., a zbieżność ta przesądza o stosowaniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. również do premii objętych zakładowym systemem wynagrodzeń.Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 września 1986 r. I PRN 71/86.II. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 "Postanowienie regulaminu podziału premii z zysku w przedsiębiorstwie państwowym (art. 10 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych - jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 16, poz. 74 ze zm.) za konkretny okres rozliczeniowy wyłączający prawo pracownika do premii w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu jest nieważne bez względu na to, kiedy regulamin został uchwalony." W uzasadnieniu tejże uchwały Sąd Najwyższy wypowiedział się za dopuszczalnością wyłączenia prawa pracownika do premii z zysku za konkretny okres rozliczeniowy, jeśli w tym okresie rozliczeniowym (a nie po jego upływie) doszło do rozwiązania umowy o pracę. W świetle zatem przytoczonej uchwały za ważne uznać trzeba postanowienie regulaminu pozbawiające pracownika prawa do premii, jeżeli do rozwiązania stosunku pracy dojdzie w okresie rozliczeniowym, za który premia przysługuje. Dlatego też istotne znaczenie ma wyjaśnienie charakteru premii za uzyskaną efektywność gospodarowania, a przede wszystkim, czy w świetle regulaminu okresem obliczeniowym jest okres roczny, czy też tym okresem jest okres kwartalny. Gdyby przyjąć, że okresem obliczeniowym jest okres kwartalny, to powódka przepracowała pierwsze trzy kwartały 1985 r., za które domaga się premii. Stosunek pracy został rozwiązany z dniem 30 września 1985 r., a więc po upływie tych okresów rozliczeniowych, w związku z czym zapis regulaminu pozbawiający powódkę premii dlatego, że w dniu jej wypłaty nie była pracownikiem pozwanego przedsiębiorstwa, byłby zapisem nieważnym. Przyjęcie natomiast rocznego okresu, jako okresu obliczeniowego, przy założeniu, iż kwartalnie wypłacane premie mają charakter zaliczek na poczet premii rocznej, musiałoby prowadzić do odmiennego poglądu, a mianowicie takiego, iż powódce dochodzona premia nie przysługuje, ponieważ rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w czasie trwającego rocznego okresu obliczeniowego.Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy przyjął, że postanowienie regulaminu tworzenia i podziału funduszu premiowego za uzyskaną efektywność gospodarowania, uzależniające prawo pracownika do premii płatnej w ciągu roku od pozostawania w stosunku pracy w dacie jej wypłaty jest prawnie skuteczne pod warunkiem, że okresem obliczeniowym jest okres roczny, a wypłata premii w ciągu roku następuje zaliczkowo na poczet premii rocznej.Przechodząc po tych uwagach natury ogólnej do oceny konkretnej sprawy stwierdzić trzeba, co następuje:Obowiązujący w sprawie regulamin tworzenia i podziału funduszu premiowego za uzyskaną efektywność gospodarowania podkreśla w ust. 2 § 6 zaliczkową wypłatę premii za poszczególne kwartały. Powyższy zapis świadczy, że objęta regulaminem premia ma charakter premii rocznej, w ciągu którego następuje wypłata zaliczek kwartalnych na poczet rocznej premii. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w § 5 ust. 1 regulaminu, który wyszczególnia negatywne przesłanki, których stwierdzenie pozbawia pracownika prawa do premii (np. porzucenie pracy, zagarnięcie mienia przedsiębiorstwa itp.), przy czym stosownie do tego zapisu "pracownik traci prawo do premii w danym roku obliczeniowym". Omawiany zapis zatem daje wyraz, iż premia objęta regulaminem ma charakter premii rocznej, skoro pracownik traci prawo do premii w danym roku obliczeniowym, a nie w danym kwartale. Za potraktowaniem omawianej premii jako premii rocznej, a nie kwartalnej, przemawia i ta przesłanka, że wypłacona jest ona za uzyskaną przez zakład pracy oszczędność związaną z niewykorzystaniem funduszu płac, co można ustalić dopiero po upływie roku.