VI KZP 23/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: K. Mochtak, J. Ostaś.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja B., skazanego z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 229), po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 12 czerwca 1986 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wobec faktu, że przepisy ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) utraciły moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1986 r., osoby, które przed tym terminem, wbrew obowiązkowi podjęcia robót na cele publiczne, bez usprawiedliwionej przyczyny nie zgłosiły się w określonym terminie i miejscu albo uchylały się od wykonywania tych robót, podlegają po dniu 1 stycznia 1986 r. odpowiedzialności karnej na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 229) oraz czy prawomocnie orzeczone wobec takich osób kary podlegają wykonaniu?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneAndrzej B. prawomocnym nakazem karnym Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 11 lipca 1985 r. za czyn określony w art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 229), popełniony w dniu 4 stycznia 1985 r., został skazany na karę 2 lat ograniczenia wolności ze skierowaniem go do pracy w uspołecznionym zakładzie pracy i z potrąceniem 20% pobieranego za pracę wynagrodzenia w stosunku miesięcznym. Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 29 kwietnia 1986 r. umorzył postępowanie wykonawcze z uwagi na ustanie karalności czynu.Prokurator wniósł na to postanowienie zażalenie, a Sąd Rejonowy w Szczecinie - jak odwoławczy w postępowaniu karnym wykonawczym - przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k., przedstawione wyżej zagadnienie prawne.W związku z treścią pytania prawnego zważyć należy, co następuje:Artykuł 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy (Dz. U. Nr 35, poz. 229) wprowadził karalność czynu polegającego na niewykonaniu obowiązku podjęcia robót na cele publiczne przez osoby do robót tych wezwane, przy czym art. 13 ust. 2 wspomnianej ustawy, określając sytuacje uzasadniające wprowadzenie obowiązku świadczenia robót na cele publiczne, pozostawił wykonanie tego przepisu Radzie Ministrów w drodze rozporządzenia.Wynika z tego, że dyspozycja art. 21 ust. 2 omawianej ustawy ma charakter blankietowy, co oznacza, że karalność opisanego w niej czynu następuje po uwzględnieniu wszystkich norm wypełniających znamiona tego przepisu blankietowego.Normą taką do dnia 31 grudnia 1985 r. był art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176), przewidujący możliwość wprowadzenia przez wojewódzkie rady narodowe dla obszaru województwa lub jego części obowiązku wykonywania pracy na cele publiczne przez osoby uchylające się od pracy, objęte ewidencją przewidzianą w art. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających od pracy. Uchylanie się od obowiązku wykonania robót na cele publiczne przez osobę do robót tych wezwaną powodowało odpowiedzialność karną na podstawie art. 21 ust. 2 tej ustawy. Jednakże art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw obowiązywał do dnia 31 grudnia 1985 r. (art. 19 ust. 1 tej ustawy).Na tle takiej sytuacji prawnej wyłoniło się kolejne zagadnienie wymagające wyjaśnienia, a mianowicie czy intertemporalne zasady określone w art. 2 k.k. odnoszą się do przedstawionego wyżej stanu prawnego.Istota zagadnienia sprowadza się więc do interpretacji wyrazu "ustawa", użytego w art. 2 k.k., tj. do tego, czy przez ustawę w rozumieniu art. 2 k.k. rozumieć należy jedynie sam przepis o charakterze blankietowym (art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy), czy też ogół norm wypełniających swą treścią ramowy przepis ustawy karnej.W uchwale z dnia 25 listopada 1971 r. - VI KZP 42/71 (OSNKW 1972, z. 2, poz. 30) Sąd Najwyższy wyraził już pogląd, że przez pojęcie "ustawa" należy rozumieć "określenie całego stanu prawnego obowiązującego tak w chwili popełnienia przestępstwa, jak i w chwili orzekania".Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 lutego 1984 r. - VI KZP 44/83 (OSNKW 1984, z. 7-8, poz. 69), stwierdzając w konsekwencji tego, że "nie tylko zmiana przepisu blankietowego, ale także każda zmiana przepisów precyzujących sferę karalności powoduje zmianę stanu prawnego określonego w tym przepisie i stan ten należy oceniać w ramach art. 2 § 1 k.k."W odniesieniu zaś do rozważanego zagadnienia prawnego oznacza to, że ustanie mocy obowiązującej art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw powoduje tym samym, że - do czasu uchwalenia odpowiednich aktów normatywnych wypełniających materialną treścią art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy - ustała karalność za określone w tym przepisie czyny oraz że do czynów popełnionych przed dniem 1 stycznia 1986 r. mają zastosowanie reguły określone w art. 2 k.k. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu wobec osób uchylających się od pracy nie zawiera bowiem przepisów odmiennych, które wyłączałyby stosowanie przepisów części ogólnej kodeksu karnego (art. 121 k.k.).