VI KZP 44/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: B. Bartosik, K. Jarząbek (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wiesława S., oskarżonego z art. 1 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 30 września 1983 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy pracownik jednostki handlu detalicznego, który sprzedawał w tej placówce towary z naruszeniem zasad reglamentacji, może odpowiadać na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), jeżeli w dacie wyrokowania ustała reglamentacja tych towarów?2. Czy, a jeżeli tak, to na podstawie jakiego przepisu, może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej sprzedawca jednostki handlu detalicznego, która sprzedaje towar niereglamentowany po cenie wyższej od obowiązującej (z zyskiem), lecz nie w celach spekulacyjnych?"uchwalił1) udzielić na pierwsze pytanie odpowiedzi jak wyżej,2) odmówić odpowiedzi na drugie pytanie.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1983 r. skazał między innymi oskarżonego Wiesława S. na podstawie art. 1 ust. 1 i 5 powołanej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 300.000 zł grzywny za to, ze w czasie od stycznia do dnia 30 października 1982 r. w Ł. jako agent sklepu spożywczego Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "Społem" zbył przeznaczone do sprzedaży w tej placówce handlowej wbrew przepisom o reglamentacji - bez odbierania nominałów kartkowych - 800 kg cukru wartości 36.800 zł, 9.870 kg mąki wartości 235.580 zł, 3.595 kg kasz i płatków zbożowych wartości 99.684 zł, 760 sztuk czekolada twardych wartości 45.600 zł, 1.606 kg cukierków wartości 194.422 zł, 624 butelki win różnych gatunków wartości 31.080 zł, 3.426 kg masła wartości 1.028.076 zł i 1.360 kg margaryny wartości 125.120 zł, osiągając z tego nienależny zysk w wysokości 62.720 zł.Rozpoznając tę sprawę w związku z rewizjami oskarżonego Wiesława S. oraz prokuratora, Sąd Wojewódzki w Ł. postanowił na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu sformułowane zagadnienie prawne.W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki podniósł problem, czy oskarżony Wiesław S. może nadal odpowiadać za sprzedaż - wbrew zasadom reglamentacji - tych towarów, co do których w czasie orzekania reglamentacja została już zniesiona, czy też w myśl art. 2 § 1 k.k. zniesienie reglamentacji należy traktować jako uchylenie karalności w tym zakresie.W wypadku uznania, że art. 2 § 1 k.k. ma w tej sprawie zastosowanie, dalszej odpowiedzi - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wymaga pytanie, czy sprzedaż towarów z zyskiem, ale nie w celach spekulacyjnych, stanowi przestępstwo, a jeśli tak - to z jakiego przepisu karnego.Uzasadnienie prawneRozważając przedstawione w pkt 1 zagadnienie, Sąd Najwyższy stwierdza, co następuje:Artykuł 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (jednolity tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243) wprowadza karalność zachowania polegającego na zbywaniu towarów w jednostce handlu detalicznego: "(...) z naruszeniem innych przepisów określających zasady sprzedaży takiego towaru (...)." Wymieniony przepis nie zawiera postanowień, które określałyby owe "zasady sprzedaży". Zasady te, stanowiące w tym wypadku równocześnie elementy czynu zabronionego określonego w art. 1 ust. 1 tej ustawy, precyzują inne akty normatywne wydawane na podstawie art. 16 ust. 2 powołanej ustawy.Artykuł 1 ust. 1 cytowanej ustawy jest więc w tym zakresie przepisem blankietowym. Taki zaś charakter tego przepisu powoduje - rozważając przekazane w niniejszej sprawie do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne, łączące się z problematyką zmiany ustawy karnej - potrzebę wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie mają w tym wypadku zastosowanie reguły sformułowane w art. 2 § 1 k.k. Konieczne jest zwłaszcza wyjaśnienie, czy określenie "ustawa", użyte w art. 2 § 1 k.k., odnosi się tu jedynie do przepisu blankietowego, czy też do norm precyzujących sferę karalności, a więc wypełniających dopiero przepis blankietowy. Przez użyte w art. 2 § 1 k.k. określenie "ustawa" - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 listopada 1971 r. VI KZP 42/71 (OSNKW 1972, z. 2, poz. 30) - należy rozumieć zarówno cały stan prawny obowiązujący w chwili popełnienia przestępstwa, jak i w chwili orzekania."Cały stan prawny" - zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1973 r. VI KZP 5/73 (OSNKW z 1973 r. z. 7-8, poz. 87) - to zarówno ustawa, jak i każdy akt normatywny, czerpiący swą moc obowiązującą z upoważnienia ustawy, wydany przez właściwy organ na podstawie i w granicach określonych tym upoważnieniem.Cytowane wyżej poglądy Sądu Najwyższego odnoszą się również do art. 1 ust. 1 ustawy o zwalczaniu spekulacji (art. 121 k.k.).Z tego wynika, że nie tylko zmiana przepisu blankietowego, ale także każda zmiana przepisów precyzujących sferę karalności powoduje zmianę stanu prawnego określonego w tym przepisie i stan ten należy oceniać w ramach art. 2 § 1 k.k.Stwierdzić trzeba, że użyte w art. 2 § 1 k.k. wyrażenie: "ustawa obowiązująca poprzednio" obejmuje nie tylko jedną ustawę, która obowiązywała bezpośrednio przed datą orzekania, ale wszystkie ustawy poprzednio obowiązujące wydane po popełnieniu przestępstwa, a więc ustawy pośrednie. Jeżeli którakolwiek z nich, a więc i pośrednia, jest względniejsza dla sprawcy, to zgodnie z regułami wyżej wymienionymi należy ją stosować do danego wypadku, choćby nie była ani ustawą obowiązującą w czasie popełnienia przestępstwa, ani ustawą obowiązującą w czasie orzekania. Rozważając sytuację przedstawioną w pytaniu prawnym, przyjąć więc należy, że do kwestii odpowiedzialności karnej sprawcy na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o zwalczaniu spekulacji mają zastosowanie reguły sformułowane w art. 2 § 1 k.k.Kodeks karny z 1969 r. - w przeciwieństwie do kodeksu karnego z 1932 r. - nie zawiera reguły intertemporalnego prawa karnego do ustaw epizodycznych, które nakazywałyby stosowanie przepisów ustawy epizodycznej mimo uchylenia jej mocy co do czynów popełnionych w czasie jej obowiązywania (art. 2 § 3 k.k. z 1932 r.), lecz kwestię tę pozostawia do uregulowania ustawom szczególnym, co wynika m.in. z art. 121 k.k. Nie wdając się w ocenę, czy wspomniana ustawa o zwalczaniu spekulacji ma charakter ustawy "epizodycznej", czy też nie, stwierdzić jednak należy, że nie zawiera ona żadnych postanowień, które normowałyby to zagadnienie, a zatem nie wyłącza stosowania części ogólnej kodeksu karnego.Z przytoczonych względów na pierwsze przedstawione pytanie należało orzec jak na wstępie.Z treści pytania drugiego wynika, że Sąd Wojewódzki nie dąży do wyjaśnienia zagadnienia wymagającego "zasadniczej wykładni ustawy", lecz do podania przez Sąd Najwyższy kwalifikacji prawnej wskazanego w tym pytaniu zachowania sprawcy. Wobec tego, że kwestia kwalifikacji prawnej konkretnego czynu należy do sądu orzekającego, Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi na tak sformułowane pytanie.