V KRN 454/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Szwaczkowski. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), Z. Kwiecień.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Downarowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Józefa B. i Genowefy B., skazanych za czyn określony w art. 221 § 3, art. 222 k.k. i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm.) w zw. z art. 10 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść skazanych, od wyroku Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 28 lipca 1986 r.:1) w odniesieniu do oskarżonej Genowefy B. uchylił orzeczenie o karze łącznej grzywny;2) uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Ż. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Ż. wyrokiem z dnia 28 lipca 1986 r. uznał Józefa B. i Genowefę B. za winnych tego, że w okresie od stycznia 1985 r. do stycznia 1986 r. w Ż., działając wspólnie i w porozumieniu, a w okresie od listopada 1985 r. do stycznia 1986 r. wraz z Teresą T., zbyli po cenach wyższych niż detaliczne alkohol w postaci wina i wódki, zakupiony uprzednio w jednostkach handlu detalicznego, o łącznej wartości nie mniejszej niż 90.000 zł, tj. popełnienia czynu określonego w art. 221 § 3 i art. 222 k.k. oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm.) w zw. z art. 10 § 2 k.k., i na podstawie art. 221 § 3 w zw. z art. 10 § 3 oraz art. 36 § 3 k.k. skazał Józefa B. na 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 100.000 zł grzywny, a Genowefę B. na 1 rok pozbawienia wolności oraz 100.000 zł grzywny. Na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) karę pozbawienia wolności orzeczoną wobec Józefa B. złagodził o połowę, a wymierzoną Genowefie B. darował w całości. Tymże wyrokiem Genowefa B. została uznana za winną tego, że w 1985 r. w Ż. nabyła od nie ustalonych osób taśmę wełnianą oraz przędzę jedwabną o ogólnej wartości 5.882 zł, wiedząc, że przedmioty te pochodzą z przestępstwa, i za to na podstawie art. 215 § 1 i art. 36 § 5 k.k. została skazana na 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz 20.000 zł grzywny, przy czym na podstawie art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. karę pozbawienia wolności Sąd Rejonowy darował w całości, a łączną karę grzywny orzeczoną wobec tej oskarżonej - zgodnie z art. 66 k.k. - określił w wysokości 100.000 zł.W myśl art. 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) orzeczono ponadto podanie wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie jego treści przez okres 2 miesięcy w sklepach WSS "Społem" ze stoiskami monopolowymi.Minister Sprawiedliwości zaskarżył ten wyrok rewizją nadzwyczajną na niekorzyść Józefa B. i Genowefy B. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niezależnie od zarzutów i wniosków zawartych w rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że zaskarżony wyrok należy uchylić i sprawę przekazać sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, gdyż uchybień sądu pierwszej instancji nie można ograniczać tylko do tych, które zostały wymienione w zarzutach rewizji nadzwyczajnej.Podstawowy problem do rozstrzygnięcia w sprawie na tle sprzecznych wyjaśnień oskarżonych, którzy zostali objęci rewizją nadzwyczajną, sprowadzał się do ustalenia ilości i wartości napojów alkoholowych w postaci wódki i wina, które były przedmiotem przestępstw przypisanych tym oskarżonym. Brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego uniemożliwia skontrolowanie, jakie elementy do ustalenia ilości i wartości napojów alkoholowych przyjął ten Sąd. Sąd Rejonowy powtórzył w odniesieniu do tej kwestii sformułowania zawarte w akcie oskarżenia. W zarzucie aktu oskarżenia łączną wartość napojów alkoholowych, którą zbyli oskarżeni objęci rewizją nadzwyczajną, określono jako nie mniejszą "(...) niż 90.000 zł", podczas gdy w uzasadnieniu aktu oskarżenia stwierdzono, że wyżej podani oskarżeni sprzedali "ok. 100 butelek wódki i 100 butelek wina", przy czym "łączna wartość sprzedanego przez nich na przestrzeni roku alkoholu wyniosła ok. 90.000 zł."Użycie tych mało dokładnych określeń nie pozwala na skontrolowanie, czy w tej łącznej wartości sprzedanych napojów alkoholowych mieści się wartość wina wyprodukowanego przez oskarżonych sposobem domowym, o którym to winie jest mowa zarówno w wyjaśnieniach oskarżonych: Genowefy B. i Teresy T. oraz w uzasadnieniu aktu oskarżenia.Nie stanowi przestępstwa określonego w art. 221 § 3 k.k. sprzedaż wina wyprodukowanego sposobem domowym, gdyż przedmiotem przestępstwa określonego w tym przepisie mogą być jedynie towary nabyte w jednostce gospodarki uspołecznionej.Sprzedaż takich napojów alkoholowych stanowi niewątpliwie naruszenie odpowiednich przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 625 z późn. zm.), lecz wartość tych napojów alkoholowych nie może być zaliczana do wartości przedmiotu przestępstwa określonego w art. 221 k.k.Akta sprawy nie zawierają danych, które pozwalałyby na wyjaśnienie wątpliwości, czy wartość sprzedanego przez oskarżonych wina, które zostało wyprodukowane domowym sposobem, została zaliczona do łącznej kwoty 90.000 zł, która została wymieniona w czynach przypisanych obojgu oskarżonym. Z akt sprawy nie wynika bowiem, jaka była wartość napojów alkoholowych nabytych w sklepach detalicznych handlu uspołecznionego, które oskarżeni następnie zbywali. Kwestia ta była jedynie powierzchownie i niedokładnie wyjaśniona zarówno w toku postępowania przygotowawczego, jak i sądowego, mimo że ma ona istotne znaczenie szczególnie przy wymiarze kary grzywny, której wysokość stanowi wielokrotność wartości towarów, będących przedmiotem przestępstw przypisanych oskarżonym (...).Zgodnie z ustaloną praktyką i uwzględniając treść § 4 art. 221 k.k., w którym mowa o mieniu znacznej wartości (art. 120 § 9 k.k.) - za podstawę obliczenia wartości przedmiotu przestępstwa określonego w art. 221 k.k. należy przyjmować ceny detaliczne towarów obowiązujące w handlu uspołecznionym.Wskazane przykładowo braki w zakresie zebrania niezbędnego materiału dowodowego i przeprowadzenia prawidłowej jego oceny nie pozwalały na dokonanie kontroli rewizyjnej zaskarżonego wyroku w odniesieniu do ilości i wartości napojów alkoholowych, będących przedmiotem przypisanych oskarżonym przestępstw.Powodowało to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, gdyż naprawienie tych uchybień przez Sąd Najwyższy wymagałoby częściowego ponowienia przewodu sądowego i przeprowadzenia dalszych dowodów, do czego Sąd Najwyższy nie jest powołany.Materiał dowodowy nie zawiera również niezbędnych danych, które pozwalałyby na ustosunkowanie się do trafności zastosowania - w ramach kumulatywnej kwalifikacji - art. 222 k.k. do czynów przypisanych oskarżonym.Kumulatywna kwalifikacja powinna dawać pełny obraz przestępczej działalności sprawców, przy czym poszczególne elementy tej kwalifikacji muszą znajdować pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Ustalone w niniejszej sprawie fakty, jak również wyniki przesłuchania, dowodzą, że działalność oskarżonych nie była raczej nastawiona na gromadzenie towarów w dużych ilościach, lecz oskarżeni zmierzali do szybkiej sprzedaży niezbyt dużych ilości napojów alkoholowych zakupionych w placówkach handlu uspołecznionego.Czyny przypisane oskarżonym zostały zakwalifikowane z art. 221 § 3, art. 222 k.k. i z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm.) w zw. z art. 10 § 2 k.k.Z ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że jeżeli w kumulatywnej kwalifikacji przestępstwa występuje przepis określający przestępstwo wymienione w art. 7 pkt 5 i 6 powołanej ustawy z dnia 17 lipca 1986 r., to ustawa ta nie ma zastosowania, chociażby inny przepis wchodzący w skład kumulatywnej kwalifikacji prawnej tego przestępstwa i stanowiący podstawę prawną wymiaru kary określał przestępstwo jej podlegające (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1983 r., OSNKW 1984 z. 5-6, poz. 52).W sprawie niniejszej przepisem podlegającym wyłączeniu spod dobrodziejstwa art. 5 ust. 2 wspomnianej ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. jest art. 43 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, wobec czego zawarta w zaskarżonym wyroku decyzja o złagodzeniu kary orzeczonej wobec Józefa B. i darowaniu kary wymierzonej Genowefie B. podjęta została z obrazą art. 7 pkt 6 lit. c cytowanej ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw.Sąd Rejonowy dopuścił się ponadto obrazy art. 3 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej, gdyż przyjmując, że łączna wartość alkoholu stanowiącego przedmiot spekulacji wynosi nie mniej niż 90.000 zł, wymierzył grzywny w granicach nieznacznie przewyższających tę kwotę. Tymczasem zgodnie z cytowanym w rewizji przepisem nie mogą być one niższe od dziesięciokrotnej wartości sprzedanych napojów alkoholowych.Kwestia łącznej wartości zbytych przez oskarżonych napojów alkoholowych wymaga dodatkowego wyjaśnienia w toku ponownego postępowania przed sądem pierwszej instancji przy odpowiednim stosowaniu art. 391 § 2 k.p.k. i dopiero prawidłowe ustalenia pozwolą na orzeczenie kar przewidzianych w ustawodawstwie karnym.Sąd pierwszej instancji, orzekając te kary i stosując przepisy ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw, dopuścił się oczywistej obrazy przepisów wymienionych w zarzutach rewizji, jednakże naprawienie tych uchybień nie było możliwe w toku postępowania rewizyjnego z powodów już wymienionych.Z tych względów należało orzec jak w sentencji wyroku.