Rw 54/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk J. Juszczak, ppłk T. Kacperski - sprawozdawca.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Jaroń.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 1985 r. na rozprawie sprawy nieprawomocnie skazanych:1) Jerzego M. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 59 § 1 k.k. - z zastosowaniem art. 73 § 1 i 2, art. 74 § 1, art. 75 § 1 i art. 76 § 2 k.k. w zw. z art. 300 § 3 k.k. - na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 4 lata i 40.000 zł grzywny z jednoczesnym oddaniem go w okresie próby pod dozór przełożonego oraz2) Edwarda P. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 59 § 1 k.k. - z zastosowaniem art. 73 § 1 i 2, art. 74 § 1, art. 75 § 1 i art. 76 § 2 w zw. z art. 300 § 3 k.k. - na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 4 lata i 40.000 zł grzywny z jednoczesnym oddaniem go w okresie próby pod dozór przełożonego, z powodu rewizji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść obu oskarżonych od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 28 grudnia 1984 r.,uwzględniając rewizję prokuratora, zaskarżony wyrok zmienił przez:a) uchylenie orzeczeń o warunkowym zawieszeniu wykonania wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności,b) uchylenie orzeczeń o karze grzywny, oddaniu pod dozór i zaliczeniu okresu tymczasowego aresztowania oskarżonych na poczet wymierzonych im kar grzywny,c) zasądzenie na podstawie art. 59 § 3 k.k. od oskarżonych na rzecz pokrzywdzonego Jana G. po 5.000 zł od każdego z nich - i z tymi zmianami wyrok ten utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizją prokuratora, w której - podnosząc zarzuty:a) obrazy art. 59 § 2 k.k. (art. 387 pkt 1 k.p.k.), polegającej na bezpodstawnym przyjęciu, że w sprawie występują szczególne okoliczności, o których mowa w tymże przepisie, ib) rażącej łagodności wymierzonych przez sąd pierwszej instancji kar (art. 387 pkt 4 k.p.k.) - wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie oskarżonym kar po 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz zasądzenie od nich nawiązki na cel społeczny w wysokości po 5.000 zł od każdego z nich.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję, jak też obrońców, wnoszących o jej nieuwzględnienie i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ma rację skarżący, twierdząc, że przytoczona w zaskarżonym wyroku interpretacja pojęcia "szczególne okoliczności" w ujęciu art. 59 § 2 k.k. jest co najmniej niepełna i w konsekwencji sprzeczna z utrwalonymi na ten temat poglądami w orzecznictwie. Użyty bowiem w art. 59 § 2 k.k. zwrot "szczególne okoliczności" należy rozumieć w ten sposób, że dopiero łączna ocena okoliczności podmiotowych i przedmiotowych popełnionego przestępstwa oraz danych charakteryzujących właściwości i warunki osobiste sprawcy stanowi uzasadnioną podstawę do uznania, iż warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej kary spełni swoją rolę w zakresie jej społecznego oddziaływania oraz osiągnie cele wychowawcze oraz zapobiegawcze względem sprawcy występku o charakterze chuligańskim (por. OSNKW 1984, z. 7-8, poz. 74).Oznacza to zarazem, że warunkowe zawieszenie wykonania kary wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim uzależnione jest od łącznego występowania obu warunków wymienionych w art. 73 k.k. oraz istnienia w danej sprawie "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 59 § 2 k.k. Brak którejkolwiek z tych przesłanek stoi przeto na przeszkodzie zastosowaniu wobec sprawcy tej instytucji prawnej.Zarówno bowiem zaostrzenie odpowiedzialności karnej za występki o charakterze chuligańskim, jak i wyłączenie (w zasadzie) stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary za takie przestępstwa podyktowane jest znacznym stopniem ich społecznego niebezpieczeństwa, względami na społeczne oddziaływanie kary i względami specjalnoprewencyjnymi. Chodzi przecież o przestępstwa bulwersujące opinię społeczną, dezorganizujące porządek publiczny oraz naruszające spokój i bezpieczeństwo obywateli, jak również godzące z reguły w dobra podlegające szczególnej ochronie prawnej.W tym kontekście dokonanie przez oskarżonych wspólnie i w porozumieniu występku o charakterze chuligańskim, polegającego na dotkliwym pobiciu w stanie nietrzeźwości osoby pełniącej obowiązki służbowe, czyli w niniejszej sprawie kontrolera ruchu PKS - Jana G., ma tego rodzaju wysoce ujemny rezonans społeczny, że wzgląd na społeczne oddziaływanie kary przeciwstawia się stanowczo stosowaniu wobec nich - nawet uwzględniając legitymowanie się przez nich dodatnio ocenioną osobowością - instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary. Trzeba bowiem unikać wszystkiego, co mogłoby służyć mylnemu przekonaniu opinii publicznej o tolerancji dla przejawów rozwydrzenia i zjawiska chuligaństwa.Toteż niesłusznie postąpił sąd pierwszej instancji, uznając, że drastyczny, nacechowany agresywnością i poniekąd nawet wręcz brutalnością sposób przestępczego działania oskarżonych, którzy tylko w celu zamanifestowania - w następstwie nadużycia alkoholu - swojej arogancji, kosztem rażącego przeciwstawienia się otoczeniu i wbrew wszelkim zasadom regulaminowego zachowania się poza rejonem zakwaterowania, zmaltretowali pokrzywdzonego w czasie pełnienia przezeń ważkich obowiązków służbowych, nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu wobec nich art. 73 k.k.Dlatego też, nie negując występujących w sprawie okoliczności łagodzących, dotyczących głównie pozytywnie ocenionego dotychczasowego trybu życia oskarżonych przed i w czasie pełnienia służby w oddziale OC, dojść należy do wniosku, iż na tle całokształtu materiału dowodowego brak podstaw do twierdzenia, że są to "okoliczności szczególne" w rozumieniu art. 59 § 2 k.k., co oczywiście w konsekwencji sprawia, iż rewizja prokuratora w części domagającej się uchylenia w stosunku do oskarżonych orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania wymierzonych im przez sąd pierwszej instancji kar pozbawienia wolności jest zasadna. Do uwzględnienia natomiast żądania rewizji w kwestii podwyższenia tychże kar brak po prostu podstaw, z czego chyba zdawał sobie sprawę również skarżący, dając temu niedwuznacznie - choć nie wprost - wyraz w zawartej w rewizji argumentacji.Nawiązując do wywodów przytoczonych w zaskarżonym wyroku i poglądów zaprezentowanych przez obrońców na rozprawie rewizyjnej, wypada - niejako dla pełnej jasności w tym względzie - podkreślić, że do zastosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) poręczenie przewidziane w art. 76 § 1 k.k. ma jedynie dodatkowe znaczenie w stosunku do przesłanek wymienionych w art. 73 § 2 k.k. Poręczenie kolektywu bowiem nie zastępuje przesłanek przewidzianych w art. 73 § 2 k.k., lecz jedynie uzupełnia je warunkiem dodatkowym, od którego spełnienia sąd może uzależnić stosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary (por. OSNKW 1976, z. 9, poz. 118).Tak więc i ta okoliczność nie może być uznana za przemawiającą za warunkowym zawieszeniem wymierzonych oskarżonym przez sąd pierwszej instancji kar pozbawienia wolności.Wreszcie za zasadny uznać trzeba wniosek skarżącego o zasądzenie od oskarżonych nawiązki, z tą jednak różnicą, że nie na cel społeczny, lecz na rzecz pokrzywdzonego Jana G. Zasadą być powinno, że ilekroć sprawca występku o charakterze chuligańskim wyrządził nim (w różnej sferze) szkodę osobie fizycznej, tylekroć powinna być orzeczona nawiązka na podstawie art. 59 § 3 k.k. na rzecz pokrzywdzonego, nie zaś na stosowny cel społeczny. Przemawiają za tym zarówno względy wiktymologiczne, jak i wskazania zawarte w tezie 9 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie wzmożenia ochrony interesów pokrzywdzonego w postępowaniu sądowym w sprawach karnych (OSNKW 1978, z. 4-5, poz. 41).