III CRN 71/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sądzia SN J. Majorowicz.Sędziowie SN: A. Wielgus, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 1985 r. sprawy z powództwa M. Z. przeciwko J. Z. o eksmisję na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości C III (...) od wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 29 maja 1984 r. sygn. akt C (...) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o obowiązku pobrania opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePowód M. Z. żądał eksmisji pozwanego J. Z. z osobami prawa jego reprezentującymi z budynku mieszkalnego, oraz pomieszczeń gospodarczych, położonych we wsi P. Nr. (...). Twierdził, że jest właścicielem tych budynków, a pozwany zajmuje je w całości bez tytułu prawnego. Pozwany wnosi o oddalenie powództwa, podnosząc że nie ma gdzie się wyprowadzić. Zamierza na własnym gospodarstwie wznieść budynki i wówczas opuści sporne pomieszczenia.Wyrokiem z dnia 29 maja 1984 r. Sąd Rejonowy w O. w całości uwzględnił żądanie pozwu, odraczając termin wydania do dnia 30 czerwca 1985 r.W uzasadnianiu tego orzeczenia Sąd orzekający przytoczył, iż stosownie do wyników zapadłego w sprawie sygn. akt Nr (...) prawomocnego postanowienia działowego przedmiotowe budynki stanowią własność powoda. Na rzecz macochy powoda, matki, pozwanego, ustanowiona została osobista służebność mieszkania oraz niektórych pomieszczeń gospodarczych. Powód prowadzi gospodarstwo rolne we wsi L. Posiada tam dom mieszkalny, a pomieszczenie gospodarcze wynajmuje. Pozwany nie ma własnych budynków. Grunty użytkuje, na podstawie umowy dzierżawy. W ocenie Sądu orzekającego pozwany nie legitymuje się żadnymi uprawnieniami do użytkowania przedmiotowych budynków w tym także z mającą w nich osobistą służebność M. Z. Art 5 k.c. nie może być zastosowany poza odroczeniem wykonania orzeczenia o eksmisję.Wyrok ten uprawomocnił się wobec odrzucenia rewizji pozwanego.Rewizję nadzwyczajne złożył Minister Sprawiedliwości zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie prawa art 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 301 § 1 i art 5 k.c. i wnosił o jego uchylenie z przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Treść art 301 k.c. pozwalająca na dopuszczenie do współwykonywania prawa tam określonego przez podmioty w tym przepisie wskazane stanowi odstępstwo od zasady wyrażanej w art 300 k.c. W porównaniu ze służebnością osobistą w ogólności służebność mieszkania obejmuje zwiększony rozmiar możliwych korzyści uprawnionego Służy ona ochronie osób zwłaszcza tych którzy jeszcze lub już nie są w stanie pracować. Jak dziecko, osoba w podeszłym wieku, podmiot niezdolny do działania z powodu choroby czy innego upośledzenia. Służebność ta uprawnia osobę której przysługuje nie tylko do korzystania z mieszkania lecz również z pomieszczeń oraz urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku.Są to uprawnienia tak szerokie, że treść tej służebności jest podobna do treści użytkowania. Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie. Inne osoby może przyjęć tylko wtedy, gdy są potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogę pozostać w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletności. W tych warunkach twierdzenie, że pozwany J. Z. nie jest wobec uzyskania pełnoletności uprawniony do zamieszkania ze swoją matkę M. Z. jest co najmniej przedwczesne, a jeśli przyjęć za prawdziwe okoliczności faktyczne przytoczone w rewizji nadzwyczajnej odnośnie czasokresu jego zamieszkania wspólnie z matką w tym budynku, to należy stwierdzić, że orzeczenie eksmisji pozwanego zapadło z rażącym naruszeniem powołanego art 301 § 1 k.c.Powyższa, wzmożona ochrona nie rozciąga się na pomieszczania gospodarcze. Uprawnienia wynikające za służebności osobistej przysługuję wyłącznie oznaczonej osobie fizycznej i są do niej przywiązane. W tym zakresie zapatrywanie Sądu orzekającego o ile znajduje ono potwierdzenie w powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, a nie załączonych aktach sprawy Nr (...) co do braku uprawnienia po stronie pozwanego (...) do korzystania z tych budynków nie może być kwestionowane. Pozostaje zatem ocena zasadności obrony pozwanego w oparciu o art 5 k.c. Stosownie do treści tego przepisu żadne prawo nie może znaleźć ochrony, jeżeli jego wykonywania naruszałoby zasady współżycia społecznego. Jednakże przy ocenie tego zagadnienia Sąd orzekający ograniczył się do fragmentarycznych twierdzeń stron, bez niezbędnego dążenia do wykrycia i ustalenia - chociażby na podstawie szczegółowej relacji stron - istotnych z tego punktu widzenia - okoliczności. Pozwany jest dzierżawcę gruntów na których prowadził gospodarstwo rolne, a skoro wg. twierdzeń stron dzierżawa wygasa w 1986 r to powyższa okoliczność jest ze swej istoty o takim znaczeniu, że mogłaby przemawiać za udzielaniem pozwanemu właśnie przejściowej ochrony prawnej Budynki faktycznie związane są z gospodarstwem prowadzonym przez pozwanego.W aktualnym zaś stanie materiału dowodowego brak jest danych pozwalających nawet na wnioskowanie o potrzebie i sposobie ich ewentualnego, wykorzystania przez powoda, a to z uwagi na powierzchnię własnego gospodarstwa rolnego i jego odległość, od spornych zabudowań.Omawiany, art. 5 k.c. nie jest - wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu orzekającego - skierowany przeciwko treści obowiązujących przepisów, lecz sposobami ich realizacji. Skoro okoliczności powołane przez pozwanego wskazują, że usunięcie go z budynków (w dacie oznaczonej w zaskarżonym wyroku) byłoby dla pozwanego szczególnie dotkliwe, a istniejący stan nie ma charakteru stałego z uwagi na wskazane zamierzenia obu stron, co do uzyskania własności gospodarstwa rolnego, na którym posadowione są budynki, to zasadnym jest wniosek rewizji nadzwyczajnej o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.Nie można przy tym podzielić zapatrywania Sądu orzekającego jakoby odmienna jak zaskarżone rozstrzygnięcie mogło przemawiać za negatywną dla powoda decyzję właściwego organu, administracji państwowej. Nie zachodzi w tym względzie żadna o charakterze-prawnym współzależność, a wszechstronne i dogłębne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sporu przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawnych, stanowi ustawowy wymóg wyrokowania. Kwestia czy i ewentualnie w jakim zakresie treść zapadłego rozstrzygnięcia i jego motywy, zostaną wykorzystane przez inne organy, przy regulacji stosunków własnościowych gruntu nie należy do istoty rozpoznawanego sporu i wykracza-poza podmiot sporu i kognicję Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie.Z powyższych przyczyn rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu (art. 422 § 2 k.p.c.).