III CZP 26/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Ciepła, A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ryszarda D. z udziałem Ewy D. i Marty D. o rozstrzygnięcie istotnych spraw rodzinnych uczestniczki postępowania po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 13 marca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest w świetle art. 97 § 2 k.r.o. regulowanie płatności rat alimentacyjnych przez złożenie ich na książeczkę Powszechnej Kasy Oszczędności z upoważnieniem do podejmowania bieżących rat?"podjął następującą uchwałę:Określenie sposobu realizowania wierzytelności alimentacyjnych należnych dziecku od jednego z rodziców i dysponowania nimi przez drugie z rodziców w ramach przysługującej mu władzy rodzicielskiej należy do istotnych spraw dziecka, o których w razie braku porozumienia między rodzicami rozstrzyga sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2 k.r.o.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 29 lutego 1984 r. Sąd Rejonowy w Brzegu rozwiązał małżeństwo Ryszarda i Ewy D. oraz zasądził od Ryszarda D. na rzecz małoletniej córki stron Marty D. rentę alimentacyjną w kwocie 3.000 zł miesięcznie.Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego Ryszard D. zawarł nowy związek małżeński z obywatelką polska zamieszkującą w USA i przed wyjazdem do żony postanowił zabezpieczyć środki utrzymania dla swej 6-letniej córki przez złożenie do depozytu sądowego sumy odpowiadającej przypuszczalnym ratom alimentacyjnym płatnym do dnia ukończenia przez nią 24 roku życia.Matka dziecka nie wyraziła na to zgody i zażądała wpłacenia bezpośrednio do jej rąk kwoty 1.300.000 zł, którą mogłaby dysponować na rzecz dziecka według własnego uznania.Wobec braku zgody między rodzicami Marty D. co do sposobu zabezpieczenia płatności należnej jej z wyroku rozwodowego renty alimentacyjnej, Ryszard D. wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zezwolenie na wpłacenie odpowiedniej kwoty na książeczkę oszczędnościową PKO z upoważnieniem matki dziecka do podejmowania co miesiąc raty alimentacyjnej, określonej wyrokiem sądowym.Postanowieniem z dnia 3 grudnia 1984 r. Sąd Rejonowy w Brzegu zobowiązał Ryszarda D. do złożenia dwóch książeczek oszczędnościowych PKO na imię jego córki Marty D. oraz do wpłacenia na pierwszą z nich kwoty 613.000 zł odpowiadającej przewidywanej, skumulowanej rencie alimentacyjnej do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia.Z tej książeczki matka dziecka upoważniona zostanie do pobierania miesięcznych rat alimentacyjnych, które według przewidywań sądu opiekuńczego będą stopniowo wzrastały i w okresie ostatnich 5 lat przed uzyskaniem przez Martę D. pełnoletności wyniosła 6.000 zł miesięcznie.Na drugą książeczkę oszczędnościową PKO Ryszard D. powinien wpłacić sumę 333.500 zł i z tej książeczki Marta D. będzie mogła pobierać raty alimentacyjne osobiście przez okres 6 lat od dojścia do pełnoletności.Powołując art. 97 § 2 k.r.o. jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy w Brzegu stwierdził, że sprawa zabezpieczenia płatności należnych dziecku alimentów należy do istotnych praw dziecka i wobec wyjazdu rodzica zobowiązanego poza granice kraju oraz braku porozumienia między rodzicami co do sposobu zabezpieczenia interesów dziecka ingerencja sądu opiekuńczego była konieczna.Wręczenie matce dziecka znacznej sumy pieniężnej nie daje gwarancji należytego zabezpieczenia przyszłych potrzeb dziecka i dlatego należało upoważnić ją do pobierania tylko takich kwot, które będą odpowiadały ratom alimentacyjnym zasądzonym wyrokiem sądowym.W przypadku znacznych zmian w kosztach utrzymania dziecka jego matka będzie mogła wystąpić do sądu opiekuńczego o zezwolenie na podejmowanie z książeczki oszczędnościowej odpowiednio wyższych kwot.Postanowienie Sądu Rejonowego w Brzegu zaskarżyła Ewa D. rewizją, przy rozpoznawaniu której Sąd Wojewódzki w Opolu powziął wątpliwość, czy na podstawie art. 97 § 2 k.r.o. można zabezpieczyć płatność alimentów, skoro przepis ten dotyczy ogólnych stosunków między rodzicami i dziećmi, z wyłączeniem obowiązku alimentacyjnego.Wątpliwościom tym Sąd Wojewódzki dał wyraz w pytaniu prawnym, przedstawionym Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 391 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z brzmienia art. 97 § 1 i 2 k.r.o. wynika, że każde z rodziców, któremu przysługuje władza rodzicielska, jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania z osobna, jednakże o istotnych sprawach dziecka rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego dotyczy rodzaju spraw, w jakich sąd opiekuńczy może swoim rozstrzygnięciem zastąpić brak porozumienia między rodzicami w istotnych sprawach dziecka.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, art. 97 § 2 k.r.o. dotyczy ogólnych stosunków między rodzicami i dziećmi i rozumie przez nie tylko stosunki o charakterze niemajątkowym.Artykuł 97 § 2 k.r.o. pozostaje w ścisłym związku z § 1, który wskazuje, że przedmiotem unormowań są obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej.W myśl art. 95 § 1 k.r.o. władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązki i prawa rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowywania dziecka, a zatem tylko w tym zakresie wykonywanie władzy rodzicielskiej korzysta z pomocy sądu opiekuńczego, określonej w art. 97 § 2 k.r.o.Obowiązek alimentowania dziecka istnieje niezależnie od tego, czy zobowiązany ma władzę rodzicielską, i ustalenie zakresu tego obowiązku następuje w drodze procesu, wobec czego sąd opiekuńczy nie mógłby w trybie art. 97 § 2 k.r.o. ustalać wysokości należnych dziecku rat alimentacyjnych zarówno bieżących, jak i przyszłych. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że przedmiotem uzgodnień obojga rodziców był wyłącznie sposób realizacji wierzytelności dziecka z tytułu zasądzonych już na jego rzecz alimentów, przy uwzględnieniu możliwości ich podwyższenia w przyszłości, należnych od rodzica wyjeżdżającego za granicę.Rodzice dziecka nie doszli do porozumienia co do wysokości kwoty, jaką Ryszard D. powinien wpłacić na zabezpieczenie płatności rat alimentacyjnych, oraz co do sposobu dysponowania tą kwotą przez matkę dziecka Ewę D.Kwestie związane ze sposobem zabezpieczenia realizacji wierzytelności dziecka, jak również zakres dysponowania nimi w imieniu dziecka, mieszczą się w granicach uprawnień i obowiązków obojga rodziców, wynikających z przysługującej im władzy rodzicielskiej, oraz należą do istotnych spraw dziecka, o których w braku porozumienia między rodzicami rozstrzyga sąd opiekuńczy.Przedmiotem postępowania przed sądem opiekuńczym nie może być natomiast zrzeczenie się przez dziecko alimentów, należnych mu w przyszłości, za jednorazową odprawę, gdyż tego rodzaju czynność prawna byłaby sprzeczna z ustawowym charakterem obowiązku alimentacyjnego.Wpłacenie określonej kwoty pieniężnej na książeczkę oszczędnościową w celu zapewnienia dziecku środków utrzymania jest działaniem w interesie dziecka i w niczym nie uszczupla jego praw do żądania podwyższenia renty alimentacyjnej, jeśli zaistnieją warunki, przewidziane w art. 138 k.r.o., ani nie zwalnia rodzica od obowiązku świadczenia ponad wpłaconą kwotę.Określona w postanowieniu sądu opiekuńczego kwota nie może być uważana za jednorazową odprawę, wpłaconą na rzecz dziecka w celu zwolnienia się od obowiązku alimentacyjnego, gdyż stanowi jedynie sumę, z której dziecko będzie mogło zaspokajać swe wierzytelności alimentacyjne, i po jej wyczerpaniu uprawnione będzie do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z majątku dłużnika.Wprawdzie przy zabezpieczeniu interesów dziecka sąd opiekuńczy brał pod uwagę orientacyjny wzrost kosztów utrzymania dziecka, co jednak nie stanowi ustalenia wysokości renty alimentacyjnej na przyszłość, lecz jest kalkulacją pomocną do określenia w przybliżeniu sumy maksymalnie zabezpieczającej realizację wierzytelności dziecka. Przy założeniu, że sąd opiekuńczy nie byłby uprawniony do takich orientacyjnych rozważań, określenie wysokości zabezpieczenia nie byłoby w ogóle możliwe, co z kolei godziłoby w interes dziecka, pozbawionego w przypadku wyjazdu ojca za granicę jakiegokolwiek zapewnienia realizacji jego wierzytelności.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.