III CR 16/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny P. przeciwko Czesławowi P., Reginie K., Janowi P. i Eugenii D. o alimenty, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 13 października 1961 r., uchylił zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 26.VI.1961 r. i sprawę przekazał ostatnio wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneNa skutek powództwa Heleny P. o zasądzenie od czworga jej dzieci: Czesława P., Reginy K., Jana Marcina P. i Eugenii D. solidarnie 600 zł miesięcznie tytułem alimentów Sąd Powiatowy w Kolnie wyrokiem z 26 czerwca 1961 r. zasądził na rzecz powódki od pozwanego Czesława P. 400 zł miesięcznie, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd ustalił, że powódka, mająca 63 lata, znajduje się w ciężkich warunkach materialnych i nie otrzymuje pomocy. Spośród czworga jej dzieci Czesław P. uprawia całe gospodarstwo po ojcu o obszarze 16 ha, zarobki zaś pozostałych trojga dzieci, przy uwzględnieniu ich stanu rodzinnego, nie pozwalają na alimentowanie matki. Dlatego też - zdaniem Sądu Powiatowego - ciężar alimentacji w kwocie 400 zł powinien, na podstawie art. 71 k.r., ponosić Czesław P.Sąd Wojewódzki w Białymstoku, do którego Czesław P. wniósł rewizję, wyrokiem z dnia 13 października 1961 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego i powództwo również w stosunku do Czesława P. oddalił. Sąd Wojewódzki uznał za sprzeczne z materiałem sprawy ustalenie przez Sąd Powiatowy, że Czesław P. posiada gospodarstwo o obszarze 16 ha, ustalił bowiem, że gospodarstwo to ma 5,5 ha i jest niskiej dochodowości. Sąd Wojewódzki ustalił ponadto, że powódka przebywa u córki Reginy K., która jest rolniczką, posiada gospodarstwo o powierzchni 16 ha i zaspokaja wszystkie potrzeby powódki.W tej sytuacji Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że powódka nie udowodniła, iż jest w niedostatku, co zgodnie z art. 73 k.r. warunkuje zasadność roszczenia alimentacyjnego, córka zaś powódki, Regina K., która utrzymuje powódkę, ma w stosunku do pozostałych pozwanych roszczenie regresowe o zwrot tych części kosztów utrzymania powódki, jakie na nich przypadają z mocy art. 1221 k.z.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, opartą na zarzucie obrazy art. 71 k.r. i art. 386 k.p.c. oraz naruszeniu interesu Państwa Ludowego.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak słusznie zarzuca skarżący, ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że powódka nie znajduje się w niedostatku, nie tylko zostało dokonane z naruszeniem uprawnień, jakie przysługują sądowi w postępowaniu rewizyjnym, ale jest także merytorycznie wadliwe.Twierdzenie powódki, że pozostaje w niedostatku, nie było sporne w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, ani też nie było kwestionowane w rewizji pozwanego. Jeżeli mimo to Sąd Wojewódzki uważał ustalenie Sądu Powiatowego co do złej sytuacji materialnej powódki za wadliwe, to powinien był, zgodnie z art. 380 § 1 pkt 4 i art. 384 k.p.c., wyrok Sądu Powiatowego uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania w celu przeprowadzenia w tym przedmiocie ponownego postępowania dowodowego w myśl art. 326 § 1 i 2 k.p.c. Natomiast nie mógł sam dokonać nowego odmiennego ustalenia.Powyższa zmiana ustalenia - niezależnie od tego, że uchybia powołanym poprzednio przepisom procesowym - nie znajduje także usprawiedliwienia w materiale sprawy.Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, który z faktu, że powódka przebywa u dobrze sytuowanej córki i dzięki temu ma zaspokojone swe potrzeby, wyprowadza wniosek o braku niedostatku powódki, a więc o braku przewidzianej w art. 73 k.r. zd. 1 przesłanki jej roszczeń alimentacyjnych w stosunku do pozostałych dzieci.Ujemną bowiem przesłankę roszczeń alimentacyjnych opartych na przepisie art. 71 k.r. stanowić mogą jedynie okoliczności dotyczące własnej sytuacji majątkowej i zarobkowej uprawnionego, natomiast nie można traktować jako przeszkody do dochodzenia przez powódkę alimentów od innych dzieci faktu, że jedno z dzieci należycie spełnia swój moralny i ustawowy obowiązek łożenia na utrzymanie matki.Należy przy tym ubocznie podkreślić, że ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że pozwana Regina K. utrzymuje powódkę, pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem pozwanej Eugenii D., z którego wynika, że powódka znajduje się obecnie u niej.Za błędny i naruszający przepis art. 71 k.r. uznać należy wyrażony w zaskarżonym wyroku pogląd Sądu Wojewódzkiego, że jedynie córka, która utrzymuje powódkę, może na podstawie art. 1221 k.z. dochodzić zwrotu poniesionych wydatków od pozostałego rodzeństwa. Pogląd taki nie uwzględnia bowiem wyraźnej treści art. 71 k.r., który zapewnia powódce samodzielny tytuł do żądania alimentów od wszystkich osób obowiązanych do łożenia na jej utrzymanie i uzasadnia obowiązek sądu rozpoznana w tej płaszczyźnie zgłoszonego przez nią roszczenia. Kwestia zaś roszczeń regresowych innej osoby za czas przed wytoczeniem powództwa, jak to słusznie podkreśla rewizja nadzwyczajna, jest zagadnieniem odrębnym, które sprawy niniejszej nie dotyczy.Z tych przyczyn rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie, przy czym poza wyrokiem Sądu Wojewódzkiego uchyleniu musi ulec także wyrok Sądu Powiatowego ze względu na konieczność dokonania uzupełniających ustaleń co do możliwości zarobkowych i majątkowych poszczególnych pozwanych, które potrzebne są do prawidłowego oznaczenia zakresu obowiązku alimentacyjnego każdego z nich w świetle art. 72 k.r.Należy przy tym zgodzić się z zawartą w wyroku Sądu Wojewódzkiego krytyczną oceną ustaleń Sądu Powiatowego w tym względzie, zwłaszcza w stosunku do Czesława P.Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.