III UZP 14/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Zdzisława O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. o podstawę wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 14 marca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury równowartość świadczenia w naturze w postaci częściowo nieodpłatnego wyżywienia?"powziął następującą uchwałę:Wartość wyżywienia otrzymywanego nieodpłatnie przez nauczyciela zatrudnionego w systemie oświaty i wychowania podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury, jeżeli nauczyciel nie korzysta z tego świadczenia po przejściu na emeryturę.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawca Zdzisław O., mający na dzień 31 sierpnia 1984 r. 35 lat pracy nauczycielskiej, w tym od 1 września 1983 r. do dnia 31 sierpnia 1984 r. w charakterze kierownika internatu Państwowego Zakładu Wychowawczego w R., przeszedł z dniem 1 września 1984 r. na emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).Według zaświadczenia o wynagrodzeniu z dnia 25 lipca 1984 r. wnioskodawca w okresie: od dnia 1 września 1983 r. do dnia 30 czerwca 1984 r. korzystał z częściowo odpłatnego wyżywienia; wartość dopłaty do wyżywienia ze strony zakładu pracy wynosiła za ten okres 20.372 zł. W zaświadczeniu zaznaczono, że wnioskodawca nie korzysta z dopłaty do wyżywienia w czasie przebywania na emeryturze.W decyzji z dnia 21 sierpnia 1984 r. pozwany Oddział ZUS odmówił wliczenia do podstawy wymiaru emerytury wyżej wymienionej kwoty, z czym zgodziła się Rada Nadzorcza Oddziału w orzeczeniu z dnia 19 listopada 1984 r. - powołując się w sposób ogólnikowy na obowiązujące przepisy.W odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy wnioskodawca domaga się uwzględnienia w podstawie wymiaru emerytury wartości wyżywienia otrzymanego przez niego w części nieodpłatnej powołując się na przepisy Karty Nauczyciela.Okręgowy Sąd powziął poważne wątpliwości prawne, czy w świetle obowiązującej uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85) możliwe jest uwzględnienie w podstawie wymiaru emerytury wnioskodawcy równowartości świadczenia w naturze w postaci częściowo nieodpłatnego wyżywienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy zaznaczyć, że przedstawione zagadnienie prawne nie jest adekwatne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Pytanie to bowiem zostało sformułowane w ten sposób, że dotyczy ono ogółu pracowników, gdy tymczasem wnioskodawca do końca swojej pracy podlegał ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.Jego uprawnienie emerytalne, w tym także kwestię podstawy wymiaru emerytury, należy zatem rozpatrywać w świetle przepisów tej Karty. Zgodnie bowiem z art. 86 Karty Nauczyciela nauczyciele oraz członkowie ich rodzin mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, jednakże z uwzględnieniem przepisów Karty Nauczyciela.Sposób ustalania podstawy wymiaru emerytury lub renty dla nauczyciela zatrudnionego w systemie oświaty i wychowania, przechodzącego na emeryturę lub rentę określa art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem emeryturę lub rentę ustala się na zasadach ogólnych, określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, z tym jednak zastrzeżeniem, że do podstawy tej zalicza się również wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, dodatki, świadczenie w naturze, jeżeli ze świadczeń tych nauczyciel nie korzysta po przejściu na emeryturę lub rentę, oraz wszystkie nagrody uzyskane przez nauczyciela za osiągnięcia zawodowe.Przepis ten nie określa, że świadczenia w naturze mają być określonego rodzaju lub mieć określony charakter (np. deputatu). Dlatego uzasadniony jest wniosek, że wartość wszelkich świadczeń w naturze otrzymywanych nieodpłatnie przez nauczyciela w czasie pracy, podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli nauczyciel nie zachowuje prawa do tych świadczeń po przejściu na emeryturę lub rentę inwalidzką.Za świadczenie w naturze należy uznać wyżywienie otrzymane w części nieodpłatnie.W świetle powyższego więc nie jest istotne, z jakich źródeł finansowane jest wyżywienie, które otrzymuje nauczyciel.Dla rozstrzygnięcia zagadnienia występującego w niniejszej sprawie nie ma znaczenia, że wartość wyżywienia otrzymywanego bezpłatnie przez innych pracowników zatrudnionych w uspołecznionym zakładzie pracy nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru ich świadczeń emerytalno-rentowych.Wprawdzie obowiązująca od dnia 1 stycznia 1984 r. uchwała nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie klasyfikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85) nie zalicza do wynagrodzeń wartości takiego wyżywienia (§ 1 ust. 2 pkt 10), jednakże nie ma to wpływu na uprawnienie w tym zakresie nauczycieli objętych Kartą Nauczyciela. Jak bowiem wykazano wyżej, przepis art. 88 ust. 2 tej Karty przewiduje korzystniejsze - od ogólnie przyjętych zasad - unormowanie w zakresie ustalania podstawy wymiaru emerytury i renty inwalidzkiej dla nauczycieli.Odmienne stanowisko byłoby sprzeczne z tym przepisem.Powyższe argumenty uzasadniają podjęcie uchwały tej treści, że wartość wyżywienia otrzymanego nieodpłatnie przez nauczyciela zatrudnionego w systemie oświaty i wychowania podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury, jeżeli nauczyciel nie korzysta z tego świadczenia po przejściu na emeryturę.Podjęta uchwała jest zgodna ze stanowiskiem zajętym przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej.