III KR 299/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Pawelec.Sędziowie SN: R. Góral, J. Kosiński (spr).Protokolant: T. Stemplewska.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Zdrojewski.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu w dniu 4 października 1985 r. sprawy Mirosława K. oskarżonego z art. 210 § 2 kk z powodu rewizji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 1985 r., sygn. II K 59/84,I.zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a)eliminuje z podstawy skazania oskarżonego art. 10 § 2 kk oraz z podstawy wymiaru kary art. 10 § 3 kk,b)za podstawę prawną orzeczenia o pozbawieniu praw publicznych przyjmuje art. 40 § 1 kk,c)kwotę grzywną stanowiącą równoważnik jednego dnia zastępczej kary pozbawienia wolności określa na 500 zł,II.w pozostałej części tenże wyrok utrzymuje w mocy.III.Kosztami postępowania rewizyjnego obciąża Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w B. po rozpoznaniu sprawy Mirosława K. oskarżonego o to, że:w dniu 15 lutego 1984 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu z nieletnimi Arkadiuszem E. i Piotrem Z., grożąc użyciem brzytwy i posługując się nią oraz bijąc Piotra D. zabrał w celu przywłaszczenia zegarek "Cateno" wartości 6.000 zł na szkodę Piotra D., pieniądze w kwocie 20 zł i zegarek "Poliot" wartości około 1.000 zł na szkodę Zbigniewa K., zegarek "Rakieta" wartości 1.000 zł na szkodę Piotra K. i pieniądze w kwocie 20 zł na szkodę Mariana R., natomiast zamiaru zaboru przedmiotów na szkodę Jacka G., Wojciecha K., Krzysztofa Ł. i Karola S. nie osiągnął, ponieważ wymienieni nie posiadali przy sobie pieniędzy ani zegarków,tj. o przestępstwo z art. 210 § 2 kk i 210 § 2 kk w zw. z art. 11 § 1 kk.Wyrokiem z dnia 18 lutego 1985 r.1.Oskarżonego Mirosława K. uznał za winnego tego, że w dniu 15 lutego 1984 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu z nieletnimi Arkadiuszem E. i Piotrem Z., przy czym jeden z nich grożąc i używając brzytwy oraz bijąc pięścią po twarzy Piotra D. zabrali mu w celu przywłaszczenia zegarek "Cateno" wartości 5.000 zł, pieniądze w kwocie 40 zł i zegarek "Poliot" wartości około 1.000 zł na szkodę Zbigniewa K., zegarek "Rakieta" wartości 1.000 zł na szkodę Piotra K. i pieniądze w kwocie 20 zł na szkodę Mariana R., natomiast zamiaru zaboru przedmiotów na szkodę Jacka G., Krzysztofa Ł. i Karola S. nie osiągnął, ponieważ wymienieni nie posiadali przy sobie pieniędzy ani zegarków, tj. o przestępstwo z art. 210 § 2 kk i art. 11 § 1 kk w zw. z art. 210 § 2 kk, w zw. z art. 10 § 2 kk i za to na mocy art. 210 § 2 kk w zw. z art. 10 § 3 kk i art. 36 § 3 kk skazał go na karę 5 (pięciu) lat pozbawienia wolności i 30.000 zł (trzydzieści tysięcy) złotych grzywny, którą w razie nieuiszczenia w terminie zamieni na zastępczą karę pozbawienia wolności przyjmując jeden dzień tej kary za równoważny 300 zł grzywny;2.Na mocy art. 40 § 1 pkt 3 kk i art. 44 § 1 kk orzekł wobec oskarżonego pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat;3.Na mocy art. 33 § 1 kk zaliczył oskarżonemu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od 30 lipca 1984 r.;4.Obciążył oskarżonego kwotą 14.400 zł tytułem opłaty sądowej oraz kosztami postępowania w sprawie.Wyrok powyższy zaskarżony został przez prokuratora w części dotyczącej orzeczenia o karze pozbawienia wolności. Rewizja zarzucając:rażącą niewspółmierność kary 5 lat pozbawienia wolności, wymierzonej oskarżonemu Mirosławowi K. za przypisane mu przestępstwo, wynikającą z orzeczenia kary pozbawienia wolności równej dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w przepisie art. 210 § 2 kk, mimo że zarówno uwzględniony przez sąd zespół okoliczności obciążających, jak i to, że oskarżony dokonał przestępstwa w wyniku zbiorowej akcji podjętej przez kilku działających wspólnie sprawców, w tym nieletnich, a więc okoliczności obciążających pominiętych przez sąd, a wskazujących na znaczny stopień niebezpieczeństwa społecznego czynu oskarżonego, przemawia przeciwko tak łagodnemu w sumie potraktowaniu oskarżonego. Stawiając ten zarzut wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku w części dot. orzeczenia o karze pozb. wolności przez wymierzenie oskarżonemu Mirosławowi K. kary 7 lat pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest zasadna.Podniesiony przez autora rewizji, między innymi, zarzut, że przyjęte przez Sąd pierwszej instancji takie okoliczności łagodzące, jak młodociany wiek oskarżonego i jego zły stan zdrowia są od niego niezależne, o tyle nie jest słuszny, że fakt ten, charakteru powyższych okoliczności nie przekreśla.Przepisy obowiązującego Kodeksu karnego wyraźnie przewidują możliwość kierowania się przez sąd odmiennymi kryteriami przy wymiarze kary młodocianym (art. 51, 57 § 1) aniżeli sprawcom dorosłym, a w orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie wyrażony był pogląd (por. np. wyrok SN z dn. 23.IV.1981 r. - I KR 51/81 - OSNKW z. 10 z 1981 r. poz. 1), że orzekając karę sprawcy młodocianemu należy przede wszystkim uwzględniać jej cele wychowawcze. W orzecznictwie tym zazwyczaj też zły stan zdrowia oskarżonego traktowany jest jako okoliczność łagodząca.Niezasadne jest także zaprezentowane w rewizji stanowisko, że Sąd pierwszej instancji powinien był przy wymiarze kary jako okoliczność obciążającą uwzględnić współdziałanie oskarżonego z nieletnimi. Podnosząc powyższy zarzut autor rewizji pomija jednocześnie fakt, że pomiędzy osk. M.K., który w czasie dokonania przypisanego mu czynu miał zaledwie ukończonych 18 lat, a dwoma nieletnimi współsprawcami, którzy nota bene byli inicjatorami popełnienia przestępstwa, zachodziła niewielka różnica wieku.W tej sytuacji znaczenie okoliczności obciążającej, jaką niewątpliwie jest współdziałanie sprawcy z osobą nieletnią, w sposób wyraźny maleje (por. wyrok SH z dn. 27.VII.1930 r. - V KRN 189/80 - OSKW z. 10-11 z 1980 r., poz. 81).Z przedłożonego w toku rozprawy rewizyjnej pisma Okręgowego Zarządu Nakładów Karnych w B. z dnia 20.VII.1985 r. wynika, że oskarżony cierpi na tak znaczne upośledzenie wzroku (ślepota oka lewego i niedowidzenie oka prawego), że uniemożliwia mu to podjęcie nauki zawodu.Mając na uwadze powyższe należało, pomimo występujących w sprawie okoliczności obciążających, przytoczonych w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, wyrok w zaskarżonej części utrzymać w mocy. Ponadto, niezależnie od granic rewizji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w konkretnej sytuacji działanie oskarżonego polegające na dokonaniu rabunku na szkodę czterech osób oraz usiłowaniem dokonania tego samego przestępstwa na szkodę dalszych czterech, nawet przy możliwości wyodrębnienia w tym działaniu dwóch faz, stanowi jeden czyn. Czynem tym oskarżony wyczerpał znamiona jednego przepisu ustawy karnej (art. 210 § 2 kk) w stadium dokonania oraz w stadium usiłowania. Pomimo tego Sąd zastosował w sprawie kumulatywną kwalifikację prawną z art. 210 § 2 kk i 11 § 1 kk w zw. z art. 210 § 2 kk oraz art. 10 § 2 kk, a przy wymiarze kary powołał art. 10 § 3 kk, przy czym kwalifikacji tej w zakresie kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy w uzasadnieniu wyroku nie umotywował. Dlatego można tylko domniemywać, że zdaniem Sądu kwalifikację tę uzasadnia fakt dopuszczenia się przez oskarżonego przestępstwa naruszającego dobra ściśle osobiste kilku osób względnie realizacja tego przestępstwa częściowo w stadium dokonania, a częściowo usiłowania.Zarówno w jednym, jak i drugim wypadku stanowiska tego nie można podzielić.Kumulatywny zbieg przepisów ustawy występuje, jak to kreśli art. 10 § 2 kk, tylko wówczas gdy sprawca jednym czynem wyczerpuje znamiona dwóch, albo więcej przepisów ustawy karnej, a zatem w sytuacji gdy dopiero łączne zastosowanie tych krzyżujących się przepisów odzwierciedla wyczerpująco dany czyn, oraz gdy nie ma zastosowania żadna z reguł, na podstawie której dochodzi do redukcji zbiegu przepisów do przepisu jednego.W rozpatrywanej sprawie sprawca jednym czynem spowodował, względnie usiłował spowodować, kilka jednorodnych skutków stanowiących znamiona jednego a nie dwóch albo więcej przepisów ustawy karnej. Dlatego należało przyjąć, że jeżeli sprawca jednym czynem narusza identyczne (jednorodne) dobro prawne kilku osób, to niezależnie od charakteru (stopnia wartości) tych dóbr przewidziany w art. 10 § 2 kk kumulatywny zbieg przepisów ustawy nie ma zastosowania. Kwalifikacji tej nie stosuje się także wówczas, gdy sprawę na szkodę jednej osoby usiłuje popełnić, a na szkodę inne osoby popełnia jednym czynem to samo przestępstwo. Kierując się tymi względami, Sąd Najwyższy wyeliminował z podstawy prawnej skazania oskarżonego i wymiaru kary art. 10 § 2 i 3 kk.Zmiana podstawy prawnej orzeczenia o pozbawieniu praw publicznych oraz inne określenie kwoty grzywny stanowiącej równoważnik zastępczej kary pozbawienia wolności dokonane zostały na podstawie art. 2 § 1 kk w zw. z art. 7 pkt 4 i 6 ustawy z dnia 20.V.1985 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach (Dz. U. Nr 23, poz. 108).Orzeczenie o kosztach postępowania oparte zostało na podstawie art. 551 § 1 kpk.