III CZP 56/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN W. Sutkowski. Sędziowie SN: K. Piasecki, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "Zachęta" w B. przeciwko Bogumile L. o wydanie lokalu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 czerwca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w wypadku, gdy na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej toczy się postępowanie administracyjne o usunięcie z lokalu osoby, która samowolnie go zajęła, przysługuje Spółdzielni - niezależnie od tego trybu ochrony prawnej z art. 57 pkt 2 prawa lokalowego - prawo żądania eksmisji takiej osoby na drodze sądowej?"postanowił udzielić odpowiedzi następującej treści:Jeśli w wypadku samowolnego zajęcia lokalu w domu spółdzielni mieszkaniowej nie nastąpiło bezzwłoczne usunięcie sprawcy z lokalu - przez terenowy organ administracji państwowej - spółdzielni przysługuje prawo żądania eksmisji takiej osoby na drodze sądowej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytanie prawne opiera się na bezspornym stanie faktycznym, z którego jednoznacznie wynika, że powódka znajdując się w wyjątkowo trudnych warunkach mieszkaniowych zajęła wiosną 1982 r. samowolnie lokal mieszkalny w budynku powodowej Spółdzielni Mieszkaniowej i nadal go zajmuje.O powyższym stanie rzeczy Spółdzielnia zawiadomiła organ administracji terenowej i wystąpiła równocześnie z wnioskiem o bezzwłoczne usunięcie sprawcy samowoli z zajętego lokalu i o ukaranie tego sprawcy przez kolegium do spraw wykroczeń, by na tej drodze w trybie działań organów administracyjnych doznać natychmiastowej ochrony. Pozwana została ukarana grzywną przez kolegium do spraw wykroczeń, natomiast nie zastosowano wobec niej drugiego środka przewidzianego w art. 61 prawa lokalowego. Wobec niedoznania przez Spółdzielnię wspomnianej ochrony powódka wystąpiła z powództwem windykacyjnym o wydanie zajętego lokalu. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo na podstawie art. 221 § 1 k.c., uznając że wykonawcze uprawnienia organu administracyjnego, mające na celu przeciwdziałanie samowoli, nie wyłączają w późniejszym terminie możliwości żądania eksmisji na drodze sądowej.Przy rozpoznaniu rewizji strony pozwanej Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości objęte pytaniem prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi, miał na uwadze, co następuje:Po ogłoszeniu jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe, treść przepisu art. 57 pkt 2 zawarta jest obecnie w art. 61 prawa lokalowego. Stosownie do tego przepisu, w wypadku samowolnego zajęcia lokalu mieszkalnego w budynku Spółdzielni Mieszkaniowej, zarządzający tym budynkiem jest uprawniony do zgłaszania wniosków do właściwego organu administracji terenowej o bezzwłoczne usunięcie sprawcy z lokalu - w razie potrzeby przy pomocy organów Milicji Obywatelskiej - i ukarania go przez kolegium do spraw wykroczeń. Wnioskowi o ukaranie nadano bieg, natomiast nie przystąpiono do czynności bezzwłocznego usunięcia sprawcy z samowolnie zajętego mieszkania.Celem środka ochrony w postaci bezzwłocznego usunięcia sprawcy z lokalu jest dążenie do natychmiastowej likwidacji stanu spowodowanego bezprawnym zachowaniem sprawcy. Tak rozumiany cel tej ochrony występuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego na przestrzeni wielu lat (patrz wyrok SN z dnia 3 marca 1947 r. C III 100/47, PiP 1947, z. 5-6; wyrok SN z dnia 13 listopada 1951 r. C 1448/51, PiP 1952, z. 3; uchwała z dnia 23 stycznia 1976 r. III CZP 90/75, OSNCP 1976, z. 9, poz. 190; uchwała z dnia 14 stycznia 1977 r. III CZP 66/76, OSNCP 1977, z. 8, poz. 125). Jak już wspomniano, przepis art. 61 prawa lokalowego jest swoistym środkiem ochrony skierowanym przeciwko samowoli, podobnie jak dozwolona samopomoc przewidziana w art. 343 § 2 k.c. Dozwolone bezpośrednie działanie skierowane dla ochrony posiadania powinno mieć miejsce bezzwłocznie po dokonaniu samowoli.Ustawowe sformułowanie "bezzwłocznie" oznacza, że działanie przywracające posiadanie powinno nastąpić bezpośrednio po naruszeniu bądź w najbliższym czasie. Wyrażenia "bezzwłocznie" nie można rozumieć rozszerzająco w taki sposób, że po złożeniu wniosku przez Spółdzielnię zostało wszczęte i trwa nadal postępowanie administracyjne o usunięcie z lokalu nawet po upływie kilku lat od momentu dokonania samowoli.Z tych przyczyn na podstawie art. 61 prawa lokalowego nie można wysuwać twierdzenia, że toczy się nadal postępowanie administracyjne. W okolicznościach sprawy należy przyjąć, że uprawnienie do stosowania tego środka ochrony wygasło. Podobnie jak z wygaśnięciem uprawnienia do obrony koniecznej, dozwolonej samopomocy czy ochrony posiadania w szerszym znaczeniu nie wygasają uprawnienia petytoryjne właściciela, tak również w rozważanym wypadku spółdzielni przysługuje roszczenie o wydanie lokalu na drodze sądowej, gdy jest on zajmowany bez tytułu prawnego. Brak jest podstaw do prezentacji poglądu, że niekorzystanie z doraźnego środka ochrony stosowanego przez organy administracji terenowej wyłącza dochodzenie w dalszej kolejności ochrony w drodze powództwa windykacyjnego. Dlatego też nie może wchodzić w grę obawa, że uwzględnienie powództwa o eksmisję może prowadzić do zbędnego dublowania tytułu wykonawczego, między innymi dlatego, że orzeczenia eksmisyjne są wykonywane w trybie egzekucji administracyjnej. Powyższe argumenty przemawiały za udzieleniem odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.