III PZP 44/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: W. Myga (sprawozdawca), S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Jerzego Ś. przeciwko Inspektorowi Oświaty i Wychowania Urzędu Gminy w O.D. o uchylenie kary pieniężnej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 15 października 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie z powództwa pracownika przeciwko zakładowi pracy o uchylenie kary regulaminowej?"powziął następującą uchwałę:Pracownik nie może skutecznie dochodzić uchylenia kary porządkowej, mimo dopuszczalności drogi sądowej.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się uchylenia nałożonej na niego kary pieniężnej.Postanowieniem z dnia 11 lipca 1985 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy odrzucił pozew uznając - z powołaniem się na art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. i zasadę prawną Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1975 r. V PZP 9/75 - że pracownik nie może domagać się uchylenia kary porządkowej.Rozpoznając zażalenie powoda Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął poważne wątpliwości prawne, które sprecyzował w przytoczonym pytaniu prawnym. Wątpliwości powstały w związku z wejściem w życie z dniem 1 lipca 1985 r. ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 20, poz. 85) oraz o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86), w świetle których, w odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego, droga sądowa dochodzenia uchylenia kary porządkowej byłaby dopuszczalna, chociaż ze względu na brak materialnoprawnej zasadności roszczenia wynikającej z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1975 r. V PZP 9/75, powództwo takie podlegałoby oddaleniu. Celowe jednak - zdaniem sądu - byłoby uznanie, że droga sądowa w tych sprawach nie przysługuje w rozumieniu art. 2 § 3 k.p.c. i pozew podlega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.), gdyż powołanie trybu wewnątrzzakładowego zaskarżenia kary porządkowej stanowi przekazanie tych spraw do właściwości innego organu (tj. kierownika).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W uchwale z dnia 28 listopada 1975 r. V PZP 9/75 (OSNCP 1976, z. 4, poz. 66) wpisanej do księgi zasad prawnych wyrażono pogląd, że:"Pracownik nie może w postępowaniu przed organami rozpatrującymi spory pracownicze domagać się uchylenia kary zastosowanej za naruszenie porządku i dyscypliny pracy (art. 108 k.p.)".Stan prawny uzasadniający podjęcie powyższej uchwały nie uległ zmianie i brak jest podstaw do kwestionowania mocy tejże zasady prawnej, która nadal obowiązuje.W uzasadnieniu uchwały z dnia 28 listopada 1975 r. Sąd Najwyższy rozważał jedynie materialnoprawne przesłanki zasadności roszczenia o uchylenie kary porządkowej, nie wyrażając stanowiska w zakresie dopuszczalności drogi sądowej.W obecnym stanie prawnym, ukształtowanym, począwszy od 1 lipca 1983 r., ustawami z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 20, poz. 85) oraz o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) sprawy z zakresu prawa pracy rozpoznawane są w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 k.p.c.).Roszczenie o uchylenie kary porządkowej jest sprawą z zakresu prawa pracy i, jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki, odrzucenie pozwu jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w art. 199 § 1 k.p.c., a w sprawie będącej przedmiotem rozważań - w przypadku niedopuszczalności drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.).Przepisy kodeksu pracy nie zawierają przepisu, który wyłączałby dopuszczalność drogi sądowej dochodzenia uchylenia kary porządkowej, przeto dopuszczalność drogi sądowej można i należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie przepisów kodeksu postępowania cywilnego.Droga sądowa w sprawach wymienionych w art. 1 k.p.c. jest dopuszczalna z wyłączeniem spraw należących do właściwości sądów szczególnych (art. 2 § 1 k.p.c.), do właściwości państwowego arbitrażu gospodarczego lub arbitrażu resortowego (art. 2 § 2 k.p.c.) oraz z wyłączeniem spraw, które z mocy szczególnych przepisów należą do właściwości innych organów (art. 2 § 3 k.p.c.).Żaden z wyżej wskazanych przypadków wyłączenia drogi sądowej nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania, gdyż roszczenie o uchylenie kary porządkowej jest sprawą z zakresu prawa pracy należącą do właściwości sądów powszechnych, której rozpoznanie z mocy prawa (przepisów szczególnych) nie zostało przekazane do właściwości innych organów. Za inny organ właściwy do rozpoznania sprawy o uchylenie kary porządkowej, w rozumieniu art. 2 § 3 k.p.c., nie może być uznany kierownik zakładu, któremu powierzono prawo, w postępowaniu wewnątrzzakładowym, rozpoznawania sprzeciwów pracowników od nałożonych kar porządkowych (art. 112 k.p.), poza tym bowiem szczególnym uprawnieniem kierownik zakładu pracy nie jest organem (sądowym lub pozasądowym) uprawnionym do rozstrzygnięcia sporu między pracownikiem i tymże kierownikiem zakładu pracy w zakresie zasadności i zgodności z prawem nałożonej kary porządkowej.Reasumując należy stwierdzić, że w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw prawnych do uznania niedopuszczalności drogi sądowej w dochodzeniu uchylenia kary porządkowej, gdyż także przepis art. 262 § 2 k.p. - wbrew sugestii Sądu Wojewódzkiego - wymieniający enumeratywnie sprawy wyłączone z właściwości sądów pracy nie podlega wykładni rozszerzającej.