I PR 20/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 marca 1984 r. sprawy z powództwa Mariana Ł. przeciwko Spółdzielni Pracy "Ostrovia" w O. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ostrołęce z dnia 18 października 1983 r.oddalił rewizję i zasądził od Spółdzielni Pracy "Ostrovia" w O. na rzecz Mariana Ł. kwotę 1.600 zł kosztów postępowania za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneMarian Ł. został powołany przez Radę Spółdzielni z dniem 17.X.1981 r. na stanowisko wiceprezesa Zarządu do Spraw Produkcji i Usług Spółdzielni Pracy "Ostrovia" w O., a z dniem 15.XI.1981 r. został członkiem tej Spółdzielni.Rada Spółdzielni uchwałą nr 5 z dnia 30.III.1983 r. odwołała go ze stanowiska zastępcy prezesa z dniem 15.IV.1983 r., ponieważ dopuścił się rażących zaniedbań w pracy, nie dających się pogodzić z interesami Spółdzielni.Uchwałą nr 7 z dnia 7.IV.1983 r. Rada Spółdzielni wykluczyła Mariana Ł. z grona członków Spółdzielni, podając w uchwale następujące przyczyny wykluczenia: 1) niewykonywanie zaleceń Rady w sprawie rozwoju stolarni, zakładu dziewiarskiego i budowy wiaty na potrzeby Spółdzielni,2) dopuszczenie do rażących zaniedbań w nadzorowaniu Zakładu Konfekcji polegających na braku opracowania norm zużycia surowców, niedopełnienie obowiązków w zakresie objęcia ewidencją odzysku odpadów powstałych przy produkcji odzieży oraz zużywania materiału sukienkowego do produkcji rękawic roboczych i dopuszczenie do powstania niedoborów w materiale pościelowym,3) nienależyte wykonanie zaleceń polustracyjnych,4) dopuszczenie do sprzedaży bez wymaganego przetargu oraz w starych cenach suszarni,5) wykorzystanie stanowiska służbowego do złożenia zamówienia na materiały budowlane (cegła) dla prywatnych odbiorców.Na tym samym posiedzeniu w dniu 7.IV.1983 r. Rada Spółdzielni podjęła uchwałę nr 8 o wypowiedzeniu Marianowi Ł. spółdzielczej umowy o pracę i pismem z dnia 7.IV.1983 r. skierowanym do powoda wypowiedziała mu tę umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, zwalniając go od obowiązku świadczenia pracy w tym okresie.Uchwałą nr 10 z dnia 15.IV.1983 r. Rada Spółdzielni postanowiła zmienić swą uchwałę z dnia 7.IV.1983 r., rozwiązując z dniem 15.IV.1983 r. spółdzielczą umowę o pracę z powodem ze skutkiem natychmiastowym z jego winy i z tym dniem powód przekazał swą funkcję zastępcy prezesa Zarządu do Spraw Produkcji i Usług.Powód odwołał się od tych uchwał do Walnego Zgromadzenia i do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy, a w dniu 2.V.1983 r. wystąpił z pozwem wszczynającym niniejszą sprawę do Sądu Wojewódzkiego w Ostrołęce, wnosząc o uchylenie wymienionych wyżej uchwał Rady Spółdzielni.Walne Zgromadzenie Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni Pracy "Ostrovia" uchwałą nr 8 podjętą w dniu 27.V.1983 r. postanowiło utrzymać w mocy uchwałę Rady Spółdzielni dotyczącą wykluczenia powoda z grona członków pozwanej Spółdzielni i rozwiązania z nim stosunku pracy.Pismem z dnia 7.VI.1983 r. powód rozszerzył swe żądanie, wnosząc o uchylenie również uchwały Walnego Zgromadzenia.Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy uznała swą niewłaściwość i sprawę wszczętą przed tą Komisją przekazała w dniu 22.VIII.1983 r. Sądowi Wojewódzkiemu w Ostrołęce, który dołączył ją do niniejszej sprawy.Sąd Wojewódzki w Ostrołęce wyrokiem z dnia 18.X.1983 r. uzupełnionym wyrokiem z dnia 28.XII.1983 r. uchylił uchwałę nr 8 Walnego Zgromadzenia Spółdzielni z dnia 27.III.1983 r. o wykluczeniu Mariana Ł. jako członka Spółdzielni Pracy "Ostrovia" w O., przywrócił powoda do pracy w pozwanej Spółdzielni, zasądził na jego rzecz kwotę 115.800 zł tytułem wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy oraz koszty procesu.Sąd Wojewódzki ustalił, że Walne Zgromadzenie Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni w dniu 27.V.1983 r. było zwołane prawidłowo, również uchwała w sprawie powoda została podjęta z zachowaniem obowiązujących przepisów, w szczególności statutu i regulaminu obrad.Sąd doszedł do wniosku, że brak było uzasadnionych przyczyn wykluczenia powoda ze Spółdzielni, a ponadto stwierdził, że naruszony został wymóg zachowania terminu miesięcznego od dnia powzięcia wiadomości o przyczynach wykluczenia i wymóg konsultacji ze związkiem zawodowym. Te wnioski Sąd Wojewódzki oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach:Artykuł 24 prawa spółdzielczego dopuszcza możliwość wykluczenia ze spółdzielni członka spółdzielni w wypadku, gdy z jego winy dalszego pozostawania w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniem statutu spółdzielni lub z zasadami współżycia społecznego. Statut pozwanej Spółdzielni (§ 19), odwołując się do podstaw uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, powtarza treść art. 193 prawa spółdzielczego. Termin wykluczenia ograniczony został do jednego miesiąca od dnia uzyskania wiadomości uzasadniających wykluczenie. Warunek ten nie został spełniony.Pismo polustracyjne Centralnego Związku Spółdzielni zawiera datę 28.I.1983 r. Zarzuty stawiane powodowi opierają się na zaleceniach polustracyjnych, a poza tym obejmują niedostateczną działalność w zakresie rozwoju stolarni, zakładu dziewiarskiego i budowy wiaty. W zakresie czynności powoda nie uwidoczniono ani rozbudowy stolarni, ani prowadzenia budów (wiaty).Zarząd Spółdzielni analizował sprawę stolarni na posiedzeniu w dniu 16.II.1983 r. i prócz oceny pozytywnej inne uwagi nie zostały zgłoszone. Na posiedzeniu tym analizowane było i pismo polustracyjne. Sprawa suszarni była przedmiotem rozpoznania Sądu Rejonowego w Ostrowi Mazowieckiej C 185/83 i powództwo zostało oddalone.Artykuł 196 § 3 prawa spółdzielczego dopuszcza możliwość uwzględnienia upływu terminu, jeżeli pozostawanie członka w spółdzielni nie dałoby się pogodzić z zasadami współżycia społecznego. Sytuacja taka w sprawie nie występuje. W ocenie Sądu Wojewódzkiego powodowi nie została udowodniona wina w stopniu uzasadniającym rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Postawiony powodowi zarzut naruszenia porządku i spokoju przez próbę zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia nie uzasadnia również wykluczenia powoda, gdyż próba ta nie doszła do skutku i nie może być oceniona jako naruszenie porządku i spokoju, nie wywołało to bowiem niepokoju w zakładzie.Sprawa ewentualnego strajku nie jest przedmiotem ustaleń Sądu. Powód zabiegał o właściwą pracę w spółdzielni, w ocenie pracowników dbał o właściwą pracę i wyniki zakładu. Tryb konsultacji ze związkami zawodowymi był niewłaściwy. Świadek W. zeznała, że Rada Spółdzielni zwróciła się ustnie do związków zawodowych o wyrażenie opinii na temat zwolnienia powoda. Związek zawodowy podjął popierającą decyzję na piśmie. Według wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 19.V.1978 r. przewidziana w art. 38 § 1 k.p. forma pisemna dotyczy zarówno zawiadomienia rady zakładowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, jak i podania przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. Strona pozwana nie zachowała formy pisemnej. Nie wiadomo poza tym, jaka forma rozwiązania umowy o pracę była konsultowana ze związkiem zawodowym, gdyż najpierw była podjęta uchwała o wypowiedzeniu, a potem o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. W konkluzji Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, powołując się na art. 42 i art. 188 prawa spółdzielczego.Od wyroku powyższego wniosła rewizję strona pozwana, która wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Należy zgodzić się z zarzutami rewizji, że uchwała Rady Nadzorczej Spółdzielni z dnia 7.IV.1983 r. o wykluczeniu powoda z grona członków pozwanej Spółdzielni narusza art. 193 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210). W myśl tego przepisu nie może nastąpić po upływie jednego miesiąca od uzyskania przez spółdzielnię wiadomości o okoliczności je uzasadniającej. W rozpoznawanej sprawie uchwałę o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni podjęła Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni z własnej inicjatywy (§ 15 ust. 1 statutu obowiązującego strony w związku z art. 24 § 4 prawa spółdzielczego), a więc data powzięcia wiadomości przez tę Radę o faktach mających stanowić ciężkie naruszenie przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych decyduje o biegu wymienionego terminu miesięcznego.W uchwale nr 7 z dnia 7.IV.1983 r. Rada wskazała pięć grup przyczyn mających uzasadniać wykluczenie, w tym przyczyny wymienione na wstępie niniejszego uzasadnienia w pkt 1 i 3, które nie były objęte lustracją. W tej sytuacji data zaleceń polustracyjnych nie może decydować o początku biegu terminu miesięcznego. Jeżeli bowiem podstawą wykluczenia członka ze spółdzielni są różne zarzuty, to termin miesięczny przewidziany w art. 193 § 3 prawa spółdzielczego biegnie od daty dojścia do wiadomości właściwego organu spółdzielni ostatniego zarzutu mającego uzasadniać wykluczenie.O niewłaściwym wykonaniu - w ocenie tej Rady - zaleceń polustracyjnych Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni mogła dowiedzieć się najwcześniej w dniu 10.III.1983 r., tj. w dniu, w którym powód w piśmie z tej daty do Okręgowego Oddziału Lustracji przedstawił sposób ostatecznego wykonania zaleceń polustracyjnych. Już tylko ten jeden fakt decyduje, że termin miesięczny najwcześniej mógł rozpocząć bieg od dnia 10.III.1983 r., a wobec tego podjęcie uchwały o wykluczeniu w dniu 7.IV.1983 r. mieściło się w wymaganym terminie.II. Pozostałe zarzuty rewizji są bezzasadne.Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że pozwana Spółdzielnia naruszyła tryb konsultacji ze związkami zawodowymi. Wprawdzie argumentacja prawna Sądu jest niewystarczająca do oceny sytuacji istniejącej w sprawie, ale postawiony ostateczny wniosek jest trafny.Sąd Wojewódzki ma rację, twierdząc, że strona pozwana naruszyła tryb konsultacji ze związkami zawodowymi obowiązujący - z mocy art. 190 prawa spółdzielczego - przy wypowiedzeniu bądź rozwiązaniu bez wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę. Trzeba również dodać, że strona pozwana naruszyła zakaz wypowiadania spółdzielczej umowy o pracę wynikający z art. 184 i art. 185 prawa spółdzielczego i przepisy o rozwiązywaniu spółdzielczych umów o pracę bez wypowiedzenia. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że wobec wykluczenia powoda z pozwanej Spółdzielni uchwałą Rady nr 7 z dnia 7.IV.1983 r. bezprzedmiotowe są rozważania odnoszące się do wadliwości zastosowanego wypowiedzenia czy rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.W myśl art. 186 § 1 prawa spółdzielczego spółdzielcza umowa o pracę wygasa z ustaniem członkostwa, a członkostwo ustaje m.in. wskutek wykluczenia (§ 12 ust. 1 statutu). Zachodzi więc konieczność zastanowienia się, czy został naruszony tryb konsultacji ze związkami zawodowymi przy wykluczeniu powoda ze Spółdzielni.W tym przedmiocie należy stwierdzić, że - jak wynika z akt sprawy - w dniu 14.IV.1983 r. na posiedzeniu Zarządu NSZZ Pracowników Spółdzielni Pracy "Ostrovia" w sprawie odwołania Mariana Ł. w związku ze zwolnieniem z pracy Zarząd Związku m.in. stwierdził: "Odwołanie ze stanowiska zastępcy Prezesa Związku do Spraw Produkcji i Usług zdaniem Zarządu Związku było słuszne, natomiast dalsze pozostawanie w Spółdzielni zostało poddane pod tajne głosowanie i stosunkiem głosów 3:1 Zarząd Związku przychylił się do decyzji Rady Spółdzielni (...)".W rewizji strona pozwana twierdzi, że konsultacja była prawidłowa, ponieważ prezydium rady zakładowej uczestniczyło w posiedzeniach Rady Spółdzielni. To stwierdzenie nie znajduje oparcia w liście obecności osób obecnych na plenarnym posiedzeniu Rady Spółdzielni w dniu 7.IV.1983 r. Jak wynika bowiem z tej listy, w posiedzeniu - prócz członków Rady - uczestniczył tylko przewodniczący zakładowej organizacji związkowej.Prawo spółdzielcze w art. 195 stanowi: "Jeżeli w spółdzielni działa związek zawodowy, spółdzielnia podejmuje uchwałę o wykluczeniu członka ze spółdzielni albo o wykreśleniu go z rejestru członków po zasięgnięciu opinii właściwego organu związku zawodowego". Konsultacja unormowana w tym przepisie nie ma charakteru stanowczego, gdyż przepis wymaga opinii, a nie zgody związku zawodowego. Oznacza to, że organ spółdzielni nie jest związany z opinią związku.Przepis nie odsyła do trybu konsultacji unormowanego w przepisach kodeksu pracy, jak to przewiduje art. 190 prawa spółdzielczego. Wykluczenie bądź wykreślenie członka ze spółdzielni różni się od wypowiedzenia czy rozwiązania spółdzielczej umowy o pracę. Są to różne instytucje prawne, odmiennie uregulowane w prawie spółdzielczym, aczkolwiek jednym ze skutków wykluczenia członka ze spółdzielni jest wygaśnięcie spółdzielczej umowy o pracę. To powoduje, że przy wykładni art. 195 prawa spółdzielczego nie można wprost stosować wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 19.V.1978 r. w przedmiocie wykładni przepisów kodeksu pracy naruszających współdziałanie zakładu pracy z organami związków zawodowych przez rozwiązanie umów o pracę (uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego w sprawie V PZP 6/77 - OSNCP z 1978 r. z. 8, poz. 127).Niemniej jednak analiza przepisów prawa spółdzielczego, a w szczególności art. 195 oraz przepisów ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216), prowadzi do podobnej wykładni, jaka została przyjęta w tezie XIII wymienionych wytycznych i pozwala stwierdzić, że:1) przewidziane w art. 195 prawa spółdzielczego współdziałanie odpowiedniego organu spółdzielni pracy z właściwym organem związku zawodowego w przedmiocie wykluczenia członka ze spółdzielni jest obligatoryjne, uprzednie, jednostopniowe i obowiązuje w stosunku do wszystkich członków zatrudnionych na podstawie spółdzielczej umowy o pracę;2) organem związku zawodowego właściwym do rozpatrzenia zamiaru wykluczenia członka ze spółdzielni oraz wyrażenia opinii na podstawie art. 195 prawa spółdzielczego jest zarząd zakładowej organizacji związkowej, a jeżeli zarząd wybrał ze swego grona prezydium i przekazał mu uprawnienia w tym przedmiocie, to również prezydium zarządu, nie ma zaś takiego uprawnienia przewodniczący Zarządu Związku;3) artykuł 195 prawa spółdzielczego nie wymaga do współdziałania ze strony właściwego organu spółdzielni zachowania formy pisemnej. Pożądane jest jednak, aby dla celów dowodowych zachowana była taka forma. Brak zachowania formy pisemnej przy zwracaniu się do związku zawodowego o wyrażenie opinii nie daje podstaw do uznania wadliwości konsultacji.Pogląd wyrażony wyżej w pkt 1 znajduje uzasadnienie w następujących argumentach:Wykładnia gramatyczna art. 195 prawa spółdzielczego, a w szczególności słów "po zasięgnięciu opinii", prowadzi do wniosku, że współdziałanie unormowane tym przepisem musi być dokonane przed podjęciem uchwały przez organ spółdzielni o wykluczeniu członka. Tak unormowany tryb konsultacji uwzględnia funkcję obronną związków zawodowych wyrażoną m.in. w art. 6 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych. Według tego przepisu związki zawodowe reprezentują i bronią praw i interesów pracowników m.in. w zakresie polityki racjonalnego zatrudnienia oraz kształtowania praw i obowiązków wynikających ze stosunku pracy.Członkowie spółdzielni pracy zatrudnieni na podstawie spółdzielczej umowy o pracę są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p., a więc również ich praw pracowniczych mają bronić związki zawodowe. Uchwała o wykluczeniu wywołuje dla członka spółdzielni dotkliwe skutki także w sferze spółdzielczego stosunku pracy. Naruszałoby prawa członka spółdzielni i prawa związków zawodowych uznanie dopuszczalności przeprowadzenia konsultacji wymaganej w art. 195 prawa spółdzielczego po podjęciu uchwały o wykluczeniu. Celem bowiem unormowania, zawartego w tym przepisie, jest umożliwienie właściwemu organowi spółdzielni, podejmującemu uchwałę o wykluczeniu, zapoznania się z opinią związku zawodowego przed podjęciem takiej uchwały, co daje gwarancję bardziej wnikliwego i wszechstronnego rozważenia wszystkich elementów rozpoznawanego przypadku.Wprawdzie - jak zostało to już powiedziane - opinia związków zawodowych nie wiąże organu spółdzielni, ale organ spółdzielni jest zobowiązany zasięgnąć tej opinii. Za tym, że jest to obowiązek organu spółdzielni, że tryb przewidziany w art. 195 prawa spółdzielczego musi być wyczerpany zgodnie z treścią tego przepisu, przemawia zarówno wykładnia gramatyczna przepisu ["spółdzielnia podejmuje uchwałę o wykluczeniu (...) po zasięgnięciu opinii (...)"], jak również treść art. 196 tego prawa.W myśl tego przepisu niezachowanie wymogów art. 195 stanowi podstawę do zgłoszenia przez członka spółdzielni roszczeń przewidzianych w przepisach art. 186 § 1 lub § 2 albo - jeżeli to dla członka korzystniejsze - w przepisach prawa pracy.Artykuł 195 jest umieszczony w dziale III prawa spółdzielczego, regulującym w sposób specyficzny zatrudnienie w spółdzielniach pracy. W myśl art. 182 § 3 stosunek pracy pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem nawiązuje się przez spółdzielczą umowę o pracę. Z członkami zarządu spółdzielni pracy zatrudnienie następuje również na podstawie takiej umowy (art. 52 § 1). Według art. 52 § 2 odwołanie członka zarządu nie narusza jego uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Oznacza to, że odwołanie członka zarządu, które nie wymaga konsultacji ze związkami zawodowymi, nie zwalnia spółdzielni od obowiązku określonego w art. 195 prawa spółdzielczego w przypadku, gdy odwołany członek zarządu zostaje wykluczony ze spółdzielni.Zasada powszechności konsultacji unormowana w art. 195 wyraża się w tym, że jest ona obligatoryjna w stosunku do wszystkich członków spółdzielni zatrudnionych na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, a więc również w stosunku do członków zarządu.Pogląd wyrażony wyżej w pkt 2 znajduje oparcie w następującym rozumowaniu:Prawo spółdzielcze nie określa w art. 195 organów związków zawodowych, z którymi spółdzielnia przeprowadza konsultację. Przepis mówi jedynie o organach właściwych. Określa je ustawa o związkach zawodowych i statuty tych związków. Według art. 18 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych statut każdego związku określa m.in. strukturę organizacyjną i władze związkowe, według zaś art. 30 ust. 2 do zakresu działania zakładowych organizacji związkowych należy zajmowanie stanowiska we wszystkich indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy.Wzorcowy statut związku zawodowego przewiduje, że organami związku są: a) Walne Zgromadzenie, b) Zarząd Związku, c) Komisja Rewizyjna (§ 18). Zarząd Związku kieruje bieżącą działalnością związku (§ 27 ust. 1). Wyrażanie opinii przewidziane w art. 195 prawa spółdzielczego jest czynnością wchodzącą w skład bieżącego kierowania działalnością związkową. Nie powinno budzić wątpliwości, że organem właściwym do przeprowadzenia omawianej tu konsultacji jest zarząd zakładowej organizacji związkowej, nazwany w statucie wzorcowym zarządem związku. W § 27 ust. 2 statutu wzorcowego przewidziano, że zarząd związku wybiera ze swego grona prezydium związku i określa jego zakres uprawnień. Jeżeli zarząd związku wybierze prezydium związku i przekaże temu organowi uprawnienie do wyrażania opinii w przypadkach przewidzianych w prawie spółdzielczym, w tym w art. 195, to prezydium związku będzie również właściwym organem do przeprowadzenia z nim konsultacji unormowanej w art. 195.Wzorcowy statut związku zawodowego nie przewiduje, aby przewodniczący zarządu był organem związku. Nie wydaje się możliwe, aby statuty poszczególnych zakładowych organizacji związkowych przewidywały dla przewodniczącego zarządu związku pozycję organu, gdyż generalnie struktura obecnie działających związków zawodowych opiera się na zasadzie kolegialności organów związkowych. Dlatego nie można uznać przewodniczącego zarządu związku za organ związku zawodowego, o którym mowa w art. 195 prawa spółdzielczego. Tym samym należy stwierdzić, że wymagana tym przepisem konsultacja przeprowadzona tylko z przewodniczącym zarządu związku jest wadliwa i uzasadnia roszczenia członka określone w art. 196 prawa spółdzielczego.Pogląd wyrażony w pkt 3 uzasadniony jest przede wszystkim art. 195 prawa spółdzielczego. Przepis ten nie zawiera wymogu zachowania szczególnej formy przy zwracaniu się spółdzielni do właściwego organu związku o opinię. Gdyby przyjąć, że jest to sprawa nie uregulowana przepisami art. 182-198 prawa spółdzielczego i że miałyby wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy prawa pracy (art. 199 prawa spółdzielczego), to najbardziej adekwatny do omawianej tu sytuacji byłby przepis art. 52 § 3 k.p., który również nie wymaga zachowania formy pisemnej przy przeprowadzaniu konsultacji ze związkami zawodowymi. Brak więc zachowania formy pisemnej przy przeprowadzaniu konsultacji, o jakim mowa w art. 195 prawa spółdzielczego, nie daje podstaw do uznania naruszenia trybu wymaganego tym przepisem. Dla celów dowodowych pożądane jest zachowanie formy pisemnej przy zwracaniu się spółdzielni do właściwych organów związku zawodowego o opinię, aby w razie sporu o uchylenie uchwały o wykluczeniu spółdzielnia mogła udowodnić, że zachowała wymagany tryb konsultacji.W rozpoznawanej sprawie pozwana Spółdzielnia naruszyła tryb wymagany art. 195 prawa spółdzielczego, w szczególności w zakresie omówionym wyżej w pkt 1 i pkt 2. Fakt, że powód był zatrudniony jako członek zarządu, odwołany następnie z tej funkcji, nie zwalniał pozwanej od obowiązku przeprowadzenia konsultacji wymaganej w art. 195. Przeprowadzona przez Radę Nadzorczą Spółdzielni konsultacja z NSZZ Pracowników Spółdzielni Pracy "Ostrovia" została dokonana po podjęciu uchwały o wykluczeniu. Uchwała została bowiem podjęta w dniu 7.IV.1983 r., a Zarząd Związku wypowiedział się w dniu 14.IV.1983 r. Wprawdzie data posiedzenia Zarządu nie jest równoznaczna z datą zawiadomienia Zarządu Związku o zamiarze wykluczenia, ale w procesie nie zostało udowodnione, aby to zawiadomienie było dokonane przed podjęciem uchwały o wykluczeniu. Przewodnicząca Rady Spółdzielni ob. W. - jedyna, która na ten temat coś wiedziała, zeznała, że Rada Spółdzielni zwróciła się ustnie do przewodniczącego związku o wydanie opinii o rozwiązaniu umowy o pracę z powodem i związki zawodowe podjęły decyzję na piśmie.Nie została jednak sprecyzowana data, w której Rada Spółdzielni - za jej pośrednictwem - zwróciła się do przewodniczącego NSZZ Pracowników Spółdzielni Pracy "Ostrovia", a z treści protokołu posiedzenia Zarządu Związku wynika, że decyzje były już podjęte. Z zeznań słuchanej w charakterze strony ob. W. nie wynika także, czy była to konsultacja przewidziana w art. 195 prawa spółdzielczego, czy też w związku z uchwałą nr 8 i nr 10 Rady Spółdzielni była to konsultacja określona w art. 190 § 1 tego prawa. W myśl tego, co zostało wyżej powiedziane, przeprowadzenie konsultacji ustnie bez zachowania formy pisemnej nie stanowiłoby naruszenia trybu przewidzianego w art. 195 prawa spółdzielczego. Brak zachowania jednak formy pisemnej uniemożliwił stronie pozwanej udowodnienie faktu, że konsultacja została przeprowadzona przed podjęciem uchwały o wykluczeniu i że dotyczyła ona rzeczywiście zamiaru wykluczenia, a nie zamiaru wypowiedzenia czy rozwiązania bez wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę.Zarzut rewizji sprowadzający się w konsekwencji do tego, że przewodniczący NSZZ Pracowników Spółdzielni Pracy "Ostrovia" uczestniczył w posiedzeniu Rady Spółdzielni w dniu 7.IV.1983 r., w toku którego Rada podjęła uchwałę o wykluczeniu, nie mógł być uwzględniony. Jak zostało to już wykazane, przewodniczący Zarządu Związku nie jest organem właściwym w rozumieniu art. 195 prawa spółdzielczego i statutu związku działającego w pozwanej Spółdzielni do przeprowadzenia z nim konsultacji.III. Twierdzenia rewizji, że były uzasadnione przyczyny do wykluczenia powoda z pozwanej Spółdzielni, co mogłoby uzasadniać zastosowanie art. 196 § 3 prawa spółdzielczego, nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Wojewódzki wyczerpująco i zgodnie z zebranym materiałem dowodowym wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności w tej sprawie i zajął prawidłowe stanowisko, że przyczyny te nie uzasadniały wykluczenia powoda jako członka z pozwanej Spółdzielni. Sąd Wojewódzki rozważył sprawę w aspekcie art. 196 § 3 prawa spółdzielczego, dochodząc do trafnego wniosku, że pewne uchybienie w pracy powoda jako zastępcy prezesa Zarządu do Spraw Produkcji i Usług nie pozwalają na oddalenie jego powództwa o uchylenie uchwały o wykluczeniu, albowiem nie można przyjąć, że dalsze pozostawanie powoda w Spółdzielni naruszałoby zasady współżycia społecznego.Trzeba jeszcze dodać, że - jak wynika z protokołów kontroli - pozwana Spółdzielnia uzyskała bardzo dobre wyniki pracy i wysoką rentowność w działach kierowanych przez powoda. Wysokie zyski z tych działów pokryły straty poniesione przez Spółdzielnię w działach, które nie podlegały powodowi. Ma więc on określone zasługi w rozwoju pozwanej Spółdzielni, co tym bardziej przemawia za umożliwieniem mu dalszej pracy na innych stanowiskach w Spółdzielni. Skonkretyzowany przez stronę pozwaną przez pierwszy w rewizji zarzut kolportowania jakoby przez powoda plotek o mającym rzekomo nastąpić strajku załogi Spółdzielni w dniu 13.IV.1983 r. nie został udowodniony.Nie może on być uwzględniony przede wszystkim dlatego, że nie stanowił przyczyny wykluczenia. Jeżeli uchwałę o wykluczeniu podejmowała Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni, to jedynie treść uchwały nr 7 Rady z dnia 7.IV.1983 r. stanowi o tym, jakie były przyczyny wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Wśród pięciu grup przyczyn wymienionych w uchwale nie ma zarzutu obejmującego próbę zwołania przez powoda nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia oraz rozsiewania jakoby przez niego plotek o strajku. Z protokołu Walnego Zgromadzenia z dnia 27.V.1983 r. nie wynika, aby zarzuty stawiane powodowi w uchwale Rady 7.IV.1983 r. zostały rozszerzone o zarzuty podnoszone w rewizji.W tej sytuacji należy uznać, że dalsze rozszerzanie zarzutów przez stronę pozwaną jest w toku procesu o uchylenie konkretnej uchwały Rady Spółdzielni i konkretnej uchwały Walnego Zgromadzenia niedopuszczalne, skoro nie były one przedmiotem obrad całej Rady Nadzorczej Spółdzielni i Walnego Zgromadzenia Przedstawicieli pozwanej Spółdzielni.Obawy strony pozwanej, że Sąd Wojewódzki przywrócił powoda do pracy na stanowisko zastępcy prezesa Zarządu, są nieuzasadnione.Sąd Wojewódzki przywrócił bowiem powoda do pracy bez określenia stanowiska. Takie orzeczenie uwzględnia treść art. 49 § 2 prawa spółdzielczego i to, że powód na innym stanowisku do tej pory w Spółdzielni nie pracował. W wykonaniu orzeczenia strona pozwana jest zobowiązana zatrudnić powoda na stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom i możliwościom Spółdzielni.Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił rewizję strony pozwanej (art. 387 k.p.c.), orzekając o kosztach procesu za instancję rewizyjną na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 383 § 1 k.p.c.