III CZP 6/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: J. Majorowicz (sprawozdawca), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi wierzycielki Romualdy W. przeciwko dłużnikowi Kazimierzowi W. na czynności komornika po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lutego 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Jaki tryb egzekucji - sądowy czy administracyjny - ma zastosowanie do wykonania orzeczeń sądowych w sprawach rozwodowych w ich części dotyczącej rozstrzygnięcia o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków, jeżeli orzeczenia te zawierają nakaz wydania określonych pomieszczeń do wyłącznego korzystania przez jednego z małżonków, a lokal mieszkalny podlega przepisom prawa lokalowego?"udzielił następującej odpowiedzi:Wykonanie orzeczenia sądowego w sprawie rozwodowej w części dotyczącej rozstrzygnięcia o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania rozwiedzionych małżonków, jeżeli orzeczenie to zawiera nakaz wydania określonych pomieszczeń do wyłącznego korzystania przez jednego z nich, a lokal mieszkalny podlega przepisom prawa lokalowego - następuje w trybie egzekucji administracyjnej. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. budzące poważne wątpliwości w praktyce zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 5.IV.1983 r. orzeczono rozwód małżeństwa wierzycielki z dłużnikiem i w trybie art. 58 § 2 k.r.o. ustalono sposób korzystania z ich wspólnego mieszkania w G.K. przy ul. Ks. (...), m.in. w ten sposób, że wierzycielce przyznano do wyłącznego korzystania pokój o powierzchni około 20 m2, a dłużnikowi pokój o powierzchni około 25 m2, nakazując dłużnikowi, by wydał wierzycielce przyznaną jej izbę. Wierzycielka - po uzyskaniu tytułu wykonawczego - wystąpiła o jego wykonanie do komornika rewiru I Sądu Rejonowego w Piasecznie, a komornik ten wszczął postępowanie egzekucyjne, wzywając dłużnika w trybie art. 1046 k.p.c. do dobrowolnego wykonania wyroku w terminie do dnia 20.VII.1983 r.Czynność powyższą zaskarżył dłużnik skargą, dotychczas jeszcze nie rozpoznaną przez sąd I instancji.W dniu 20.VII.1983 r. komornik udał się na miejsce czynności w celu wykonania tytułu, lecz od czynności odstąpił. Powyższe zaniechanie dokonania czynności zaskarżyła wierzycielka skargą w trybie art. 767 § 1 k.p.c., a Sąd Rejonowy skargę uwzględnił, zlecając komornikowi ponowienie czynności zmierzających do wprowadzenia wierzycielki w posiadanie przyznanego jej tytułem wykonawczym pokoju.W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd Rejonowy rozważył m.in. kwestię dopuszczalności trybu egzekucji sądowej, stwierdzając, że "droga sądowa jest tu oczywiście dopuszczalna z mocy art. 767 § 1 k.p.c., a egzekucja nie dotyczy eksmisji sensu stricto, lecz wprowadzenia w posiadanie. Dłużnik pozostaje w pomieszczeniach, jak dotychczas, z tym że winien udostępnić wierzycielce jeden pokój. Nie ma więc tu mowy o dostarczeniu tzw. pomieszczenia zastępczego, co wchodziłoby w zakres egzekucji administracyjnej (art. 1046 § 4 k.p.c.). Przedmiotem egzekucji nie jest opróżnienie lokalu mieszkalnego czy nawet jego części objętej odrębnym przedmiotem najmu (art. 5 pkt 1 prawa lokalowego), lecz wprowadzenie wierzycielki w wyłączne posiadanie jednego pokoju, który notabene jest wspólnym miejscem zamieszkania byłych małżonków".W zażaleniu na postanowienie Sądu Rejonowego dłużnik zarzucił brak egzekucji sądowej i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podkreślając m.in., że lokal w budynku przy ul. Ks. (...) w G.K. podlega przepisom prawa lokalowego.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia przedstawionego zagadnienia prawnego, należy zauważyć, co następuje:Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego sprowadza się do pytania, jaki organ - sądowy czy administracyjny - jest uprawniony do wykonania orzeczeń w sprawach rozwodowych w ich części dotyczącej rozstrzygnięcia o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. Chodzi więc o to, w jaki sposób ma być realizowane zawarte w wyroku rozwodowym orzeczenie wydane na podstawie art. 58 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.Zagadnienie to, jak trafnie zauważa Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu swego postanowienia, zostało w pewnym sensie rozstrzygnięte przez pełny skład Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 13.I.1978 r. sygn. III CZP 30/77 (OSNCP z 1978 r. z. 2, poz. 39) w uchwalonych wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie orzekania w wyroku rozwodowym o wspólnym mieszkaniu zajmowanym przez małżonków oraz o podziale majątku wspólnego (art. 58 § 2 i § 3 k.r.o.).W szczególności w tezie X Sąd Najwyższy m.in. stwierdził, że orzeczenie o wspólnym mieszkaniu rozwodzących się małżonków należy zredagować w sposób umożliwiający jego wykonanie w drodze egzekucji, w szczególności w orzeczeniu określającym quoad usum sposób korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania, w orzeczeniu dokonującym - na zgodny wniosek stron - definitywnego podziału wspólnego mieszkania oraz w orzeczeniu o przyznaniu takiego mieszkania jednemu z małżonków należy orzec również o wydaniu mieszkania lub jego wydzielonej części, a w miarę potrzeby określić termin jego wydania.W uzasadnieniu tej tezy wyjaśniono przy tym, że prawomocne rozstrzygnięcie o wspólnym mieszkaniu stron podlega egzekucji w trybie art. 1046 k.p.c., a wyjątkowo - gdy chodzi o zamieszczone przy określaniu sposobu korzystania z mieszkania nakazy i zakazy - w trybie art. 1051 k.p.c. Dlatego też sentencja wyroku w tej części powinna odpowiadać wymaganiom tytułu egzekucyjnego.Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że w tych wszystkich wypadkach, w których wyniku orzeczenia o wspólnym mieszkaniu stron jeden z małżonków obowiązany jest wydać drugiemu z małżonków wspólne mieszkanie lub oznaczoną w sentencji wyroku część, sąd powinien orzec również o obowiązku wydania, stosując odpowiednio - w drodze analogii - przepis art. 624 k.p.c.Wyżej przytoczone wskazania, jak wynika z ich treści, mają zastosowanie do wszystkich wyżej podanych trzech przypadków orzeczenia o wspólnym mieszkaniu rozwodzących się małżonków, a więc również do sytuacji określonej w art. 58 § 2 zdanie pierwsze kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.Tryb egzekucji więc przewidziany w art. 1046 k.p.c. znajdzie zastosowanie również w przypadku, gdy w wyroku rozwodowym orzeczono o sposobie rozdzielnego korzystania ze wspólnego mieszkania przez rozwodzących się małżonków, a jeden z małżonków uniemożliwia drugiemu objęcie do korzystania określonego w wyroku pomieszczenia. W tym przypadku bowiem wbrew poglądowi wyrażonemu przez Sąd Rejonowy chodzi w ostatecznym wyniku o wydanie przez jednego z byłych małżonków oznaczonego pomieszczenia drugiemu małżonkowi, a więc o usunięcie z tego pomieszczenia małżonka, który wbrew orzeczeniu sądu je zajmuje.Wskazany w wytycznych tryb egzekucji (art. 1046 k.p.c.) prawomocnych rozstrzygnięć o wspólnym mieszkaniu stron prowadzi z kolei do wniosku, że wszystkie postanowienia tego przepisu mają zastosowanie także do omawianego przypadku, a więc również § 4 powołanego przepisu, wedle którego egzekucję, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego, prowadzi się w trybie administracyjnym. Analogiczne rozwiązanie zawiera art. 60 prawa lokalowego (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55), stanowiąc, że egzekucję w sprawach opróżnienia lokali podlegających przepisom tego prawa prowadzą terenowe organy administracji państwowej w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, i to niezależnie od tego, czy dłużnikowi przysługuje prawo do lokalu lub pomieszczenia zastępczego czy też nie (art. 60 § 2 prawa lokalowego).Istotne więc przy ocenie, jaki tryb egzekucji ma zastosowanie w sprawie, jest to, czy dany lokal, w odniesieniu do którego mają być podjęte czynności egzekucyjne, podlega przepisom prawa lokalowego czy też został wyłączony spod działania tych przepisów.Należy przy tym zauważyć, że egzekucja administracyjna ma w odniesieniu do lokali podlegających prawu lokalowemu zastosowanie bez względu na materialną podstawę orzeczeń eksmisyjnych oraz bez względu na to, czy dany lokal podlega czy też nie podlega szczególnemu trybowi najmu.Wyżej wskazane argumenty oparte na wykładni gramatycznej, a także systemowej wskazują na tryb egzekucji administracyjnej w przypadkach objętych pytaniem Sądu Wojewódzkiego.Jak to słusznie podkreśla Sąd Wojewódzki, za powyższym stanowiskiem przemawiają również względy celowości. Organy administracyjne bowiem, które w zasadzie przeprowadzają wszelkie czynności egzekucyjne, jeżeli chodzi o lokale mieszkalne, dysponują odpowiednimi siłami i środkami w celu wykonania orzeczeń eksmisyjnych.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.