VI KZP 28/83

Skład orzekającySąd Najwyższy na posiedzeniu Izby Karnej w składzie: przewodniczący: Prezes Izby Karnej B. Dzięcioł; sędziowie: Z. Bartnik, B. Bartosik, R. Bodecki, J. Borodej, J. Bratoszewski, M. Budzianowski, J. Cieślak, Z. Dominikowski, S. Foralik J. Gaj, C. Gajewski (sprawozdawca), Sn. Godlewski, R. Góral, W. Gruber, Z. Halota, K. Jarząbek, J. Kosiński, S. Kotowski, S. Kaliński, F. Kozłowski, C. Kraska, H. Kwaśny, Z. Kwiecień, C. Łukaszewicz, J. Mikos, S. Mirski, M. Mizio (sprawozdawca), R. Młynkiewicz, J. Nóżyński, W. Ochman, S. Pawela, S. Pawelec, E. Porębski, J. Pustelnik, T. Rink, T. Rybicki, S. Sokół, J. Szamrej (sprawozdawca), M. Synoradzki, M. Szczepański, H. Szwaczkowski, J. Tobera, F. Wołek, Z. Ziemba, W. Żebrowski, J. Żurawski, A. Żylewicz;protokolant: sędzia SW E. Kuciński,z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej J. Porady,SentencjaPo rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.), postanowieniem zwykłego składu Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1983 r. - IV KZ 44/83, do rozstrzygnięcia pełnemu składowi Izby Karnej zagadnienia prawnego, zawartego w pytaniu:"Czy przez użyte w art. 365 k.p.k. słowo: "postępowanie" rozumieć należy także postępowanie wykonawcze, toczące się równocześnie z postępowaniem przygotowawczym lub postępowaniem sądowym rozpoznawczym (jurysdykcyjnym)?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 10 listopada 1970 r. - V KRN 260/70 (OSNKW 1971, z. 4, poz. 53) wyraził pogląd, że: "(...) przez równoczesność postępowań jako przesłankę obligatoryjnego zaliczenia tymczasowego aresztowania, odbytego w jednej sprawie na poczet kary wymierzonej w drugiej sprawie, rozumieć należy nie tylko całkowitą równoległość toczących się od początku do końca postępowań odrębnych, a więc nie tylko pełne ich nakładanie się na siebie w czasie, ale również każdą inną sytuację zazębiających się czasowo o siebie postępowań, choćby przez pewien tylko okres", a zatem że: "(...) o równoczesności (...) nie będzie mowy tylko wtedy, gdy dopiero po całkowitym i prawomocnym zakończeniu jednego postępowania zostanie wszczęte postępowanie w innej sprawie."Pogląd ten Sąd Najwyższy podtrzymał w stanowiącej zasadę prawną uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 kwietnia 1976 r. - VII KZP 1/76 (OSNKW 1976, z. 6, poz. 71), wyjaśniając, że: "Równoczesność toczącego się postępowania w rozumieniu art. 365 k.p.k. zachodzi wtedy, gdy przed prawomocnym zakończeniem toczyły się odrębne postępowania w tym samym okresie lub w jakiejkolwiek jego części, niezależnie od tego, czy zostały one wszczęte w tym czasie w sprawie, czy także przeciwko temu samemu oskarżonemu."Przedstawione - w trybie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym - do rozstrzygnięcia pełnemu składowi Izby Karnej zagadnienie prawne wyłoniło się w sprawie, w której skazany na karę pozbawienia wolności, w czasie korzystania z przerwy w wykonaniu tej kary, został tymczasowo aresztowany w innej sprawie, zakończonej następnie prawomocnym wyrokiem uniewinniającym. Zagadnienie to wymaga więc w istocie odpowiedzi na pytanie, czy okres tymczasowego aresztowania, odbytego przez oskarżonego w sprawie, w której zapadł prawomocny wyrok uniewinniający lub umorzono postępowanie, podlega - w myśl art. 365 k.p.k. - zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej w innej sprawie także wtedy, gdy postępowanie w pierwszej z wymienionych spraw toczyło się w całości lub w części obok postępowania wykonawczego w drugiej z tych spraw w zakresie wykonania kary pozbawienia wolności?Na tak sformułowane pytanie, na które nie udzielają jednoznacznej odpowiedzi przytoczone na wstępie orzeczenia Sądu Najwyższego, należało udzielić odpowiedzi twierdzącej z następujących powodów.Warunkiem zaliczenia na podstawie art. 365 k.p.k. okresu tymczasowego aresztowania, odbytego przez oskarżonego w jednej sprawie, w której zapadł prawomocny wyrok uniewinniający lub umorzono postępowanie, na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej w drugiej sprawie jest równoczesność totoczenia się postępowań w obu tych sprawach. Postępowanie w pierwszej z tych spraw kończy się oczywiście z chwilą uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego lub orzeczenia o umorzeniu postępowania, natomiast postępowanie w drugiej z nich przechodzi w stadium wykonawcze i kończy się z chwilą wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności.Ponadto art. 365 k.p.k., wskazując ogólnie na dwa postępowania karne, nie wyłącza z jednego z nich stadium wykonawczego, a skoro tego nie czyni też żaden inny przepis ustawy, to trzeba uznać, że art. 365 k.p.k. w tej części, w której odnosi się do postępowania w drugiej z wymienionych spraw, obejmuje nie tylko jego stadium przygotowawcze i jurysdykcyjne, ale również i stadium wykonawcze w zakresie wykonania kary pozbawienia wolności. W konsekwencji zaś należy wyrazić pogląd, że równoczesność postępowań jako warunek zaliczenia na podstawie art. 365 k.p.k. okresu tymczasowego aresztowania, odbytego w jednej sprawie, na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej w drugiej sprawie zachodzi także wtedy, gdy postępowanie w danej sprawie, zakończone prawomocnym uniewinnieniem lub orzeczeniem o jego umorzeniu, toczyło się w całości lub w części obok postępowania wykonawczego w innej sprawie w zakresie i do czasu wykonania kary pozbawienia wolności.Na trafność poglądu, a zatem i na słuszność udzielenia odpowiedzi twierdzącej na sformułowane wyżej pytanie, wskazuje ponadto wyraźnie ratio legis art. 365 k.p.k., która wyraża intencję ustawodawcy, ażeby tam, gdzie jest to możliwe, została zrekompensowana dolegliwość, jaką oskarżony poniósł będąc niesłusznie pozbawiony wolności przez tymczasowe aresztowanie, i wyeliminowana możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tego tytułu (por. uzasadnienie do projektu kodeksu postępowania karnego z 1968 r., str. 174 oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1970 r. - VI KZP 23/70 - OSNKW 1971, z. 2, poz. 15).