II KR 46/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, J. Gaj.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Olborski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 1984 r. sprawy Jana G., Wiktora G. i Stefana K., oskarżonych z art. 199 § 1 i in. k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 27 lipca 1983 r.zmienił zaskarżony wyrok:1) co do oskarżonego Jana G. w ten sposób, że zamiast czynu mu przypisanego uznał go za winnego dwu czynów zarzucanych mu w pkt VI i VII aktu oskarżenia, z tą różnicą, iż - co do czynu opisanego w pkt VI - zagarnął co najmniej 175 kg schabu chińskiego i 20 kg masła o wartości łącznej 84.750 zł, i za to na podstawie art. 199 § 1 w zw. z art. 58 i 36 § 3 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności i 80.000 zł grzywny, a za czyn opisany w pkt VII aktu oskarżenia - na podstawie art. 215 § 1 i art. 36 § 3 k.k. - na 1 rok pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny; na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu Janowi G. jako karę łączną za oba te czyny karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 80.000 zł grzywny;2) co do oskarżonego Wiktora G. w ten sposób, że zamiast czynu mu przypisanego uznał go za winnego tego, że:a) w czerwcu 1982 r. w L. pomógł Stefanowi K. i Janowi G. w zbyciu 50 kg schabu chińskiego o wartości 22.500 zł, wiedząc, że został on uzyskany za pomocą czynu zabronionego, i za to na podstawie art. 215 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał go na rok pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny;b) we wrześniu 1982 r. w L. udzielił Stefanowi K. pomocy w zagarnięciu 100 kg schabu chińskiego i 60 kg masła wartości łącznej 63.000 zł na szkodę Chłodni Składowej w L. przez to, że przed dokonaniem zagarnięcia tych towarów obiecał pomoc w ich zbyciu, a następnie pomógł także w ich zbyciu, to jest za winnego popełnienia czynu określonego w art. 18 § 2 w zw. z art. 199 § 1 k.k., i za to na podstawie tychże przepisów oraz art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny; na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu Wiktorowi G. jako karę łączną za oba te czyny karę 2 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny;3) co do oskarżonego Stefana K. w ten sposób, że:a) wyeliminował z opisu czynu mu przypisanego stwierdzenie o nabyciu schabu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej;b) ustalił, iż współudział w zagarnięciu schabu polegał na uprzednim przyrzeczeniu systematycznego jego nabywania, a następnie na nabyciu, w tym cześciowo także na miejscu przestępstwa, od Donata B. i Kazimierza W. co najmniej 130 kg schabu chińskiego o wartości łącznej 56.550 zł, i za tak przypisany czyn - na podstawie art. 199 § 1 w zw. z art. 58 i 36 § 3 k.k. - skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny;c) uchylił orzeczenie o zasądzeniu od niego odszkodowania oraz wpisu stosunkowego (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. po rozpoznaniu m.in. sprawy (...):1) Jana G., oskarżonego o to, że:a) w okresie od miesiąca czerwca do lipca 1982 r. w L. - działając przestępstwem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu z Donatem B., Stefanem K. i Stanisławem W. - zagarnął 200 kg schabu i 50 kg masła ogólnej wartości 105.000 zł na szkodę Chłodni Składowej w L., tj. o popełnienie czynu określonego w art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k.;b) w czerwcu 1982 r. w L. - działając wspólnie i w porozumieniu ze Stefanem K. - pomógł w zbyciu 10 kg schabu chińskiego wartości 4.500 zł, wiedząc o tym, że pochodzi on z przestępstwa, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 215 § 1 k.k.;2) Wiktora G., oskarżonego o to, że w okresie od czerwca do września 1982 r. w L., działając przestępstwem ciągłym - wspólnie i w porozumieniu ze Stefanem K. i Janem G. - zagarnął 150 kg schabu chińskiego i 125 kg masła wartości ogólnej 105.000 zł na szkodę Chłodni Składowej w L., tj. o popełnienie czynu określonego w art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k.;3) Stefana K., oskarżonego o to, że w okresie od czerwca do sierpnia 1982 r. w L. - działając wspólnie i w porozumieniu z Donatem B. i Stanisławem W. - zagarnął co najmniej 160 kg schabu chińskiego wartości 72.000 zł na szkodę Chłodni Składowej w L., a następnie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej schab ten nabył od wymienionych osób za około 40.000 zł, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k. - uznał:- oskarżonego Jana G. za winnego popełnienia przestępstwa wyżej opisanego w pkt 1 lit. a, przyjmując, że zagarnął on co najmniej 175 kg schabu chińskiego wartości 78.750 zł i 20 kg masła wartości 6.000 zł, tj. mienia ogólnej wartości 84.750 zł, a także czynu opisanego wyżej w pkt 1 lit. b, przy czym uznał, że czyny te stanowią jedno przestępstwo ciągłe wyczerpujące znamiona czynu określonego w art. 199 § 1 i art. 215 § 1 k.k., i za to - stosując art. 10 § 3 k.k. - na podstawie art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k. i art. 36 § 3 k.k. skazał na kary 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 80.000 zł grzywny;- oskarżonego Wiktora G. za winnego tego, że w czerwcu 1982 r. w L. pomógł Stefanowi K. i Janowi G. w zbyciu 50 kg schabu chińskiego wartości 22.500 zł, wiedząc, że został on uzyskany za pomocą czynu zabronionego, a ponadto że we wrześniu 1982 r. w L. obiecał pomóc w zbyciu towarów pochodzących z kradzieży, po czym pomógł w sprzedaży 100 kg schabu chińskiego wartości 45.000 zł i 60 kg masła wartości 18.000 zł, tj. mienia ogólnej wartości 63.000 zł, przy czym uznał, że czyny te stanowią jedno przestępstwo ciągłe wyczerpujące znamiona czynu określonego w art. 215 § 1 i art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 199 § 1 k.k., i stosując art. 10 § 3 k.k., na podstawie art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 199 § 1 k.k. i art. 58, 36 § 3 k.k., skazał na kary: 3 lata pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny;- oskarżonego Stefana K. za winnego popełnienia przestępstwa opisanego wyżej w pkt 3, przyjmując, że uczestniczył w zagarnięciu co najmniej 150 kg schabu chińskiego wartości 67.200 zł, i za to na podstawie art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k. i art. 36 § 3 k.k. skazał na kary 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny.Od tego wyroku wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Spośród kilku zróżnicowanych zarzutów, sprecyzowanych w poszczególnych rewizjach, jeden z nich, a mianowicie zarzut obrazy art. 58 k.k., podniesiony przede wszystkim w obszernie umotywowanej rewizji obrońcy oskarżonego Wiktora G. oraz w rewizji obrońcy oskarżonego Jana G., a polegający na kwestionowaniu stanowiska Sądu Wojewódzkiego co do potraktowania odrębnych czynów - stanowiących bądź to zagarnięcie mienia, bądź to paserstwo - jako jednego przestępstwa ciągłego, pozostającego w kumulatywnej kwalifikacji prawnej - wysunąć należy na czoło rozważań jako zarzut ogólniejszy, bo odnoszący się do sytuacji zarówno oskarżonych Wiktora G. i Jana G., jak i innych oskarżonych. Wprawdzie obrońcy pozostałych oskarżonych nie zgłosili w swych rewizjach zarzutu obrazy art. 58 k.k., ale ponieważ Sąd Wojewódzki potraktował ich czyny analogicznie do czynów oskarżonych Wiktora G. i Jana G., tj. jako stanowiące jedno przestępstwo ciągłe, pozostające w ramach kumulatywnej kwalifikacji prawnej (art. 10 § 2 k.k.), przeto Sąd Najwyższy potraktował ich sytuację tak, jakby rewizje zarzut ten zgłaszały, gdyż jest to na ich korzyść, a podstawę prawną takiego rozważenia i podjętej decyzji stanowią art. 384 i 389 k.p.k.W kwestii tej Sąd Najwyższy uznał, że potraktowanie przez Sąd Wojewódzki dwu odrębnych działań wymienionych oskarżonych, polegających w jednym wypadku na zagarnieciu mienia społecznego, a w drugim na nabyciu lub udzieleniu pomocy do zbycia zagarniętego mienia jako jednego przestępstwa ciągłego (art. 58 k.k.), pozostającego jedynie w kumulatywnej kwalifikacji prawnej (art. 199 § 1 w zw. z art. 215 § 1 i 10 § 2 k.k.) - nie było zasadne.Wprawdzie nie można pójść aż tak daleko, jak czyni to obrońca oskarżonego Wiktora G., by w ogóle kwestionować słuszność samej konstrukcji przestępstwa ciągłego, gdyż mimo pewnej zasadności krytyki tego pojęcia od strony językowej, co mogłoby mieć ewentualne znaczenie dla przyszłych zmian ustawowych, nie można przecież zaprzeczyć, że instytucja ta, jako wyraz pewnej konwencji prawniczej, funkcjonuje nie tylko w doktrynie i orzecznictwie, ale została wprowadzona do ustawy (art. 58 k.k.); w związku z tym stwierdzić trzeba, że - mimo braku definicji ustawowej przestępstwa ciągłego - powszechnie przyjmuje się, iż do uznania wielu czynów za jedno przestępstwo ciągłe konieczna jest m.in. nie tylko jednorodzajowość tych wielu czynów, ale taki sam lub też bardzo podobny sposób ich popełnienia (por. uchwałę połączonych Izb Karnej i Wojskowej - OSNKW 1966, z. 7, poz. 69). Tymczasem przestępstwa: zagarnięcia mienia i paserstwa, choć zamieszczone w tym samym rozdziale kodeksu karnego jako przestępstwa przeciwko mieniu, różnią się między sobą zwłaszcza co do sposobu działania, a niekiedy także i co do rodzaju zamiaru (do bytu przestępstwa określonego w art. 215 k.k. wystarczy zamiar ewentualny), wobec czego nie ma - zdaniem Sądu Najwyższego - wystarczająco uzasadnionych powodów, by odrębne działanie sprawcy, stanowiące w jednym wypadku zagarnięcie mienia, a w innym wypadku paserstwo, łączyć w jedną całość jako przestępstwo ciągłe, zwłaszcza że - co już podkreślono poprzednio - kodeks karny nie zawiera w ogóle definicji tego przestępstwa. Zresztą różnice pomiędzy tymi przestępstwami występują także w zakresie zasądzenia odszkodowania za wyrządzone szkody. O ile bowiem - zgodnie z art. 363 § 1 k.p.k. - w wypadku zagarnięcia mienia społecznego zasądzenie odszkodowania odpowiadającego w całości wyrządzonej szkodzie jest obowiązkowe, o tyle w wypadku paserstwa zasądzenie to - zgodnie z art. 363 § 3 k.p.k. - jest po pierwsze fakultatywne, a po wtóre może ono być niższe od wyrządzonej szkody. Najwidoczniej zdawał sobie z tego sprawę Sąd Wojewódzki, gdyż - mimo potraktowania czynów wymienionych na wstępie czterech oskarżonych jako przestępstw ciągłych zakwalifikowanych jako zagarnięcie mienia społecznego (stosując kumulatywną kwalifikację prawną) - Sąd ten nie był konsekwentny w zakresie zasądzenia odszkodowania z urzędu, ponieważ odszkodowanie to określił tylko do wysokości tych kwot, które w opisie czynu uznał jako zagarnięte, a nie tych kwot, które były przedmiotem paserstwa (...).II. (...) Co do oskarżonego Stefana K. - to rewizja obrońcy tego oskarżonego jest częściowo zasadna, jednakże nie w takim stopniu, by uznać, że oskarżony ten współdziałał w zagarnięciu tylko 50 kg schabu chińskiego, do czego przyznał się. Sąd Wojewódzki słusznie przyjął za podstawę swych ustaleń nie tylko to przyznanie się oskarżonego Stefana K. do winy, ale i wyjaśnienia współdziałających z nim w zagarnięciu innych oskarżonych, zwłaszcza złożone w toku śledztwa, gdyż były one logiczne, bardzo szczegółowe i wzajemnie się ze sobą uzupełniały, a przy tym brakowało podstaw do przypuszczeń, by tych dwóch oskarżonych, tj. Donat B. i Stanisław W. mogło mieć jakiś interes w ewentualnym bezpodstawnym obciążeniu oskarżonego Stefana K., skoro sami przyznali się do winy.Opierając słusznie swe ustalenia m.in. na wyjaśnieniach oskarżonych Donata B. i Stanisława W., zwłaszcza złożonych przez nich w toku śledztwa, Sąd Wojewódzki nie ustrzegł się jednak pewnego błędu przy samym podsumowaniu ilości zagarniętego schabu (ale tylko o 20 kg), a przynajmniej są co do tego wątpliwości.Z wyjaśnień oskarżonego Donata B. bowiem wynika, że z trzech skradzionych kartonów schabu oskarżony Stefan K. przyjął od Donata B. i Stanisława W. dwa kartony po 25 kg i 15 kg ze swojego trzeciego kartonu, czyli razem 65 kg; z wyjaśnień oskarżonego Stanisława W. wynika znów, że on sam zawiózł oskarżonemu Stefanowi K. jeden karton mięsa o wadze 25 kg.Zważywszy, że innym razem oskarżony Stefan K. przybył osobiście w porze nocnej pod płot chłodni i tam odebrał dwa przerzucone mu przez płot kartony z mięsem o wadze co najmniej po 20 kg, to sumując te wydarzenia przyjąć należało, że co najmniej 130 kg mięsa zostało zagarnięte, a nie 150 kg, jak przyjął Sąd Wojewódzki: wobec czego do tej liczby kilogramów i do wartości 56.550 zł należało ograniczyć zakres przypisanego oskarżonemu zagarnięcia. Podkreślić przy tym należy, że opis czynu zaproponowany w akcie oskarżenia, a następnie przyjęty przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, był oczywiście wadliwy, gdyż z jednej strony zawarto w nim stwierdzenie, że oskarżony "zagarnął" mienie, a w końcowej części zupełnie zbędnie podkreślono, że "następnie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej" mienie to "nabył".Sformułowanie takie jest wadliwe pod względem prawnym, gdyż nie można najpierw zagarnąć mienia, a następnie je "nabyć" (ewentualne rozliczenia wewnętrzne między współsprawcami nie zmieniają faktu zagarnięcia mienia, uprzednio przez nich wspólnie dokonanego).Wprawdzie z ujawnionych dowodów wynika, że w niektórych wypadkach oskarżony Stefan K. współdziałał bezpośrednio na miejscu przestępstwa (pod płotem chłodni), uczestnicząc w samym akcie zaboru mienia (wyprowadzeniu go poza ogrodzenie chłodni), a w innych nie, ograniczając się tylko do nabycia mienia uprzednio zagarniętego przez inne osoby, ale zważywszy, że we wszystkich tych wypadkach nabycie zostało poprzedzone przez niego obietnicą systematycznego nabywania skradzionego mienia, a następnie obietnica ta była realizowana przez faktyczne nabycie, uznać należało, że całość przestępczej jego działalności została trafnie potraktowana przez Sąd Wojewódzki jako współdziałanie w zagarnięciu mienia (por. OSNKW 1982, z. 6, poz. 32); wobec czego dokonując stosownej korekty (przez zmniejszenie ilości i wartości zagarniętego mienia oraz wyeliminowanie z opisu czynu ustalenia, że zagarnięte przy swoim współudziale mienie oskarżony Stefan K. następnie "nabywał"), Sąd Najwyższy również przyjął za podstawę prawną skazania tego oskarżonego art. 199 § 1 k.k.Ze względu na dokonanie tych korekt, a zwłaszcza przyjęcie nieco niższej wartości zagarniętego mienia, Sąd Najwyższy uznał za słuszne wymierzyć oskarżonemu Stefanowi K. karę 2 lat pozbawienia wolności i 50.000 zł grzywny, uznając, że ogół okoliczności obciążających przytoczonych w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz w niniejszym uzasadnieniu, a z drugiej strony wyrównanie szkody w całości pozwalają na określenie jej w tej wysokości jako kary współmiernej do stopnia społecznego niebezpieczeństwa popełnionego przez oskarżonego czynu i odpowiadającej wszystkim dyrektywom wymiaru kary, wymienionym w art. 50 k.k.Wyrównanie szkody w całości spowodowało także uchylenie orzeczenia o zasądzeniu od tego oskarżonego odszkodowania (...).