I CR 133/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski. Sędziowie SN: J. Ignatowicz (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ewy B. przeciwko Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej "Starówka" w W. o przyjęcie w poczet członków Spółdzielni na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 21 października 1983 r.rewizję oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 600 zł tytułem kosztów procesu za II instancję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 21.X.1983 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo Ewy B. o przyjęcie jej na członka pozwanej Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej "Starówka" w W. i o przydzielenie jej na podstawie art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r. mieszkania, jakie pozostawił, o ustaniu członkostwa, jej brat Cezary S. Sąd Wojewódzki dokonał następujących ustaleń faktycznych:Dnia 15.XI.1976 r. pozwana Spółdzielnia przydzieliła Cezaremu S. na zasadach lokatorskich mieszkanie składające się z 2 izb o powierzchni użytkowej 35,41 m2, a mieszkalnej 23,50 m2, położone w budynku przy ul. C. 26 w W. W decyzji o przydziale wymieniony jest tylko Cezary S., mimo że pozostawał już w owym czasie w związku małżeńskim z Barbarą S. Okoliczności tej bowiem nie ujawnił wobec Spółdzielni. Barbara S. nigdy też nie mieszkała w przydzielonym mężowi mieszkaniu, mieszkała bowiem u rodziców w ich trzypokojowym mieszkaniu. Gdy ojciec owdowiał w roku 1975, a następnie wyjechał na placówkę zagraniczną, na której przebywał od 1979 r. do roku 1982, Barbara S. zamieszkiwała w jego mieszkaniu. Zostało tam też zameldowane dziecko małżonków S., które przyszło na świat w roku 1977. W tym też mieszkaniu (podobnie jak i jego żona) zamieszkiwał Cezary S., a w swoim mieszkaniu tylko od czasu do czasu przebywał.Powódka, siostra Cezarego S., mieszkała do czasu wyjścia za mąż w roku 1976 ze swoimi rodzicami, którzy zajmują trzypokojowe mieszkanie spółdzielcze. Po zawarciu związku małżeńskiego małżonkowie B. wynajęli mieszkanie od osoby, która wyjechała za granicę. Wobec tego, że w roku 1977 osoba ta powróciła do kraju, małżonkowie B. zamieszkali za zgodą Cezarego S. w jego mieszkaniu, gdzie powódka została zameldowana w roku 1978. Małżonkowie B. zajmowali większy pokój, w mniejszym zaś nocował Cezary S., sam lub wraz z żoną i dzieckiem, gdy w tym mieszkaniu przebywali.Po otrzymaniu mieszkania w pozwanej Spółdzielni Cezary S. czynił starania u pozwanej o zamianę mieszkania na większe. Ponieważ pozwana Spółdzielnia nie prowadziła działalności budowlanej, przekazała podanie Cezarego S. do innej spółdzielni, w której w 1981 r. otrzymał on większe mieszkanie o powierzchni 61 m2, przy czym członkiem Spółdzielni została żona Barbara S. W tej sytuacji Cezary S. pismem z dnia 24.I.1981 r. zrezygnował z członkostwa w pozwanej Spółdzielni, a pozwana skreśliła go z listy członków. Otrzymując nowe mieszkanie, Cezary S. podpisał w spółdzielni, w której otrzymał mieszkanie, zobowiązanie zwrócenia mieszkania przy ul. C. 26 do dnia 31.V.1981 r., jednakże zobowiązania tego nie wykonał, gdyż w dotychczasowym swym mieszkaniu pozostawił siostrę i szwagra, którzy odmówili wyprowadzenia się. Cezary S. oraz jego żona oświadczyli zresztą, że nie zabiorą rodziny do swego nowego mieszkania.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że wprawdzie powódka jest, jako siostra, osobą bliską byłego członka w rozumieniu art. 145 wymienionej ustawy, ale w jej sytuacji nie została spełniona druga przesłanka zastosowania tego przepisu, tzn. przesłanka wspólnego zamieszkiwania z byłym członkiem. Ten ostatni, tj. brat powódki, w swym mieszkaniu w rzeczywistości nie zamieszkiwał, lecz oddał je na podstawie stosunku użyczenia swej siostrze.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła powódka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew zarzutom rewizji ustalenie faktyczne, jakiego dokonał Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, wyrażające się w tym, że brat powódki Cezary S. nie zamieszkiwał w swym mieszkaniu, lecz mieszkał wraz z żoną i dzieckiem w mieszkaniu teścia, jest w pełni prawidłowe. Wskazują na to takie fakty, jak to, że małżeństwo jego było małżeństwem zgodnym, a więc takim, w którym z reguły małżonkowie mieszkają razem, że jest wysoce nieprawdopodobne, aby Cezary S., mieszkając w swoim małym mieszkaniu, przyjmował do tego mieszkania swą siostrę wraz z rodziną, jak wreszcie to, że uzyskując przydział zataił wobec Spółdzielni, że jest człowiekiem żonatym.Z powyższego z kolei wynika, że stan faktyczny był taki, iż powódka wprowadziła się wprawdzie jako osoba bliska do mieszkania swego brata, ale on w tym mieszkaniu z nią nie zamieszkiwał. Trafnie przeto Sąd Wojewódzki ocenił, że w świetle art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r. (podobnie jak obecnie w świetle art. 221 § 1 prawa spółdzielczego) brak jest przewidzianej w tym przepisie dla powstania roszczenia dochodzonego przez powódkę przesłanki wspólnego zamieszkiwania z byłym członkiem. Brak takiej przesłanki bowiem występuje nie tylko w sytuacji - jak uczy doświadczenie - dla praktyki typowej, gdy osoba bliska byłego członka, starająca się o pozostałe po nim mieszkanie spółdzielcze, w mieszkaniu tym nie mieszkała, choć mieszkał w nim były członek, ale także wtedy, gdy członek w mieszkaniu swym nie zamieszkuje, lecz udostępnił je na podstawie stosunku prawnego (najmu, użyczenia) osobie mu bliskiej. W jednym i drugim wypadku były członek i osoba mu bliska ze sobą w mieszkaniu spółdzielczym byłego członka wspólnie nie zamieszkiwały.Roszczenie powódki jest jednak nieuzasadnione także z innej przyczyny, przez Sąd Wojewódzki pominiętej. Wbrew literalnemu brzmieniu art. 145 ustawy z 1961 r. (art. 221 § 1 prawa spółdzielczego) roszczenie takie dla osoby bliskiej, nawet wtedy, gdy ona z byłym członkiem w jego mieszkaniu zamieszkiwała, nie powstaje w każdym wypadku ustania członkostwa. Nie powstaje mianowicie, wtedy, gdy członkostwo ustaje i członek opuszcza mieszkanie, jakie do niego należało na warunkach lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu, w związku z tym, że w miejsce dotychczasowego mieszkania uzyskuje, korzystając z funduszy społecznych, nowe, z reguły większe lub bardziej komfortowe mieszkanie. W takim bowiem wypadku członek ma obowiązek oddania dotychczasowego mieszkania spółdzielni, czyli - jak to się w praktyce spółdzielczej określa - ma obowiązek "rozliczenia" się z dotychczasowego mieszkania. Ma więc w takim wypadku względem spółdzielni obowiązek zabrania ze sobą swych domowników. Domownicy ci mogą się przeto ubiegać o przydzielenie mieszkania, jakie byłemu członkowi przysługiwało na warunkach lokatorskiego prawa do lokalu tylko wtedy, gdy członek opuszcza dotychczasowe mieszkanie bądź dlatego, że zajmuje nowe, jakie uzyskał bez pomocy z funduszy społecznych (np. wybudował dom jednorodzinny bez korzystania z socjalnego, a więc taniego kredytu budowlanego), albo gdy nie uzyskał żadnego samodzielnego tytułu do nowego mieszkania, np. gdy wdowiec zawarł związek małżeński i przeniósł się do mieszkania żony.W opisany zresztą sposób rozumiały uprawnienia brata powódki strony stosunku członkostwa, tj. Spółdzielnia i brat powódki, skoro zobowiązał się on zwrócić pozwanej Spółdzielni mieszkanie, o które chodzi w sprawie. Do sytuacji polegającej na tym, że powódka to mieszkanie zatrzymała, doszło tylko dlatego, że brat jej nie uczynił zadość swemu obowiązkowi, a Spółdzielnia, który przydzieliła mu nowe mieszkanie, sprawy nie dopilnowała, wydając mu przedwcześnie klucze do tego mieszkania.Gdyby Spółdzielnia ta wstrzymała się z wydaniem kluczy, a brat powódki nie uczyniłby swemu obowiązkowi zadość, pozwana Spółdzielnia mogłaby odstąpić od umowy przydziału na podstawie art. 491 k.c. Okoliczność, że dotychczasowe mieszkanie brat powódki musiałby zwrócić innej spółdzielni (dotychczasowej swej spółdzielni macierzystej), nie stałaby na przeszkodzie zastosowaniu tego przepisu, skoro wchodzące w grę spółdzielnie w takich wypadkach wzajemnie reprezentują swe interesy.Z powyższych zasad należało z mocy art. 387 k.c. orzec jak w sentencji.