III PZP 27/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: W. Dębicka, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Fabryki Samochodów Dostawczych "Polmo" w N. o wpis do rejestru po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 9 maja 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sformułowanie zawarte w § 10 statutu przyjmujące, iż organem samorządu załogi jest ogólne zebranie delegatów, jest sprzeczne z art. 7 i 8 ustawy o samorządzie, mając na uwadze treść art. 31 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych?Czy w świetle art. 5 ustawy o samorządzie można uznać za zgodny z prawem § 61 statutu przyznający członkom rady pracowniczej prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy z powodu pełnienia czynności wynikających z funkcji sprawowanej w organach samorządu?Czy w świetle art. 16 ustawy o samorządzie dopuszczalne jest ustalenie w statucie możliwości uzupełnienia składu rady pracowniczej w przypadku zmniejszenia się liczby członków mniej niż o połowę?"podjął następującą uchwałę:1. Nie jest sprzeczne z prawem zawarte w statucie samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego określenie, że organem samorządu załogi jest ogólne zebranie delegatów (art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123 w związku z art. 31 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. Nr 24, poz. 122).2. Ogólne zebranie pracowników (delegatów) może przewidzieć w statucie samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego możliwość uzupełnienia składu rady pracowniczej w razie zmniejszenia się liczby jej członków mniej niż o połowę (art. 10 pkt 5 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego).Uzasadnienie faktyczneFabryka Samochodów Dostawczych "Polmo" w N. wniosła o dokonanie wpisu dotyczącego złożenia statutu samorządu załogi oraz wpisu nazwisk i imion przewodniczącego, zastępców oraz sekretarza rady pracowniczej do rejestru przedsiębiorstwa.Sąd Rejonowy w Opolu oddalił wniosek w części odnoszącej się do wpisu złożenia do rejestru statutu samorządu załogi, gdyż Fabryka nie usunęła, mimo wezwania, sprzecznych z prawem - jego zdaniem - niektórych postanowień w nim zawartych.Sąd Wojewódzki w Opolu, rozpoznając sprawę na skutek rewizji (błędnie zwanej zażaleniem) wnioskodawcy, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne sformułowane w sentencji postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według § 10 statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa Fabryki Samochodów Dostawczych "Polmo" w N. - organami samorządu są: ogólne zebranie delegatów załogi przedsiębiorstwa, sprawujące funkcję ogólnego zebrania pracowników, rada pracownicza przedsiębiorstwa. Na tle treści tego przepisu nasunęła się Sądowi Wojewódzkiemu wątpliwość co do jego zgodności z art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123) oraz art. 31 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122). Wątpliwość ta powstaje przede wszystkim stąd, że w art. 31 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych mowa jest o ogólnym zebraniu pracowników (delegatów) jako jednym z organów przedsiębiorstwa państwowego, a art. 8 ustawy o samorządzie załogi stanowi się, że funkcje ogólnego zebrania pracowników pełni zebranie delegatów, czyli w tym ostatnim przepisie brak jest określenia "ogólne".Fabryka Samochodów Dostawczych "Polmo" w N. jest przedsiębiorstwem państwowym jednozakładowym, w którym zatrudnia się powyżej 300 pracowników, co uzasadnia zapis w statucie o zebraniu delegatów załogi przedsiębiorstwa sprawującym funkcję ogólnego zebrania pracowników.Za stanowiskiem, iż określenie w statucie "ogólne zebranie delegatów załogi przedsiębiorstwa" nie jest sprzeczne z prawem, a w szczególności ze wskazanymi przepisami ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i ustawy o samorządzie załogi, przemawiają następujące argumenty. Redakcja art. 31 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych w rozważanym zakresie jest taka, że zawarty w nim zwrot "ogólne" odnosi się zarówno do zebrania pracowników, jak i zebrania delegatów. Jeśli w art. 8 ustawy o samorządzie załogi brak jest określenia "ogólne", to z tego nie można wyprowadzić wniosku, że powinno się operować tylko pojęciem "zebranie delegatów". Wymieniony bowiem przepis zamieszczony jest w rozdziale 2 zatytułowanym "Ogólne zebranie", co wskazuje, że sformułowanie "ogólne" odnosi się również do "zebranie delegatów". Należy podkreślić, że podobnie ten przepis rozumieli autorzy wzorcowego statutu samorządu załogi, skoro zamieścili w nim sformułowanie o ogólnym zebraniu delegatów.Liczbę delegatów ogólnego zebrania delegatów określa statut samorządu załogi (art. 8 ust. 1 in fine ustawy o samorządzie załogi). Natomiast co do rady pracowniczej ustawodawca postanowił, że składa się ona z 15 członków, przy czym przewidział zarazem możliwość ustalenia w statucie samorządu załogi innej liczby członków (art. 13 ust. 1 ustawy o samorządzie załogi). Komisja wyborcza zaś określa jedynie liczby mandatów przypadających na poszczególne jednostki organizacyjne przedsiębiorstwa art. 17 ustawy o samorządzie załogi).Według art. 19 ustawy o samorządzie załogi w razie zmniejszenia się składu rady pracowniczej przedsiębiorstwa o połowę, w celu przeprowadzenia wyborów uzupełniających rada pracownicza może inicjować powołanie komisji wyborczej; przepisy art. 16 i art. 17 stosuje się odpowiednio. Uregulowanie to nie oznacza niemożliwości przeprowadzenia uzupełniających wyborów do rady pracowniczej w razie zmniejszenia się składu rady pracowniczej mniej niż o połowę jej członków.Wskazany przepis sprowadza się wyłącznie do określenia możliwego, lecz nie koniecznego trybu postępowania w razie zmniejszenia się składu rady o połowę. Artykuł 16 powołanej ustawy zaś dotyczy procedury wyborczej i on również nie wyłącza możliwości takiego zapisu w statucie załogi, że w razie zmniejszenia się liczby członków rady pracowniczej mniej niż o połowę jej skład zostanie uzupełniony w trybie przewidzianym w statucie.Udzielenie odpowiedzi na dalszą część pytania jest zbędne, gdyż kwestia nim objęta wynika z art. 3 i art. 5 ustawy o samorządzie załogi. Działalność w radzie pracowniczej ma charakter społeczny (art. 3). Wyrażenie "charakter społeczny" należy rozumieć w potocznym tego słowa znaczeniu. Używa się bowiem często takich określeń, jak "praca społeczna", "działalność społeczna" w organizacjach społecznych, zawodowych i innych, co oznacza wykonywanie oznaczonych czynności poza obowiązkami zawodowymi, od których zresztą świadczący je nie są zwolnieni. W tym pojęciu rozumie się świadczenie owych czynności bez wynagrodzenia z tytułu ich wykonywania. Jednakże wykonujący wskazane czynności nie może ponosić strat z powodu ich wykonywania. Dlatego ustawodawca w art. 5 ustawy o samorządzie załogi postanowił, iż "członek rady pracowniczej zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy z powodu pełnienia swoich zadań w godzinach pracy".Z tych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji uchwały.