IV CR 316/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: K. Kołakowski (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Waldemara W. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w S. o przyjęcie w poczet członków na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 8 marca 1984 r.oddalił rewizję i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1.000 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód twierdząc, iż jego ojciec "do niedawna" był członkiem pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej i po wybudowaniu domu jednorodzinnego przy wykorzystaniu kredytu został z niej wykreślony, domagał się nakazania tej Spółdzielni, aby przyjęła go w poczet członków na zasadzie pierwszeństwa i przyznała mu lokal dotychczas przysługujący ojcu, a zajmowany obecnie przez niego. Podzielając stanowisko strony pozwanej, Sąd Wojewódzki oddalił to żądanie, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wobec zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych powoda w domu jednorodzinnym ojca, tym bardziej że powód ma dopiero dwadzieścia lat, jest samotny i w wieku poborowym, a także zamierza studiować w szkole wyższej.Zdaniem sądu I instancji ojciec powoda - stosownie do art. 210 § 1 prawa spółdzielczego - obowiązany był opróżnić lokal spółdzielczy wraz z zamieszkującymi z nim osobami po wybudowaniu domu jednorodzinnego. Sąd ten powołał się również na to, że prawie cztery tysiące członków i kandydatów pozwanej Spółdzielni od wielu lat oczekuje na przydział mieszkań.Wyrok ten zaskarżył powód, zarzucając naruszenie art. 5 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz uchybienie procesowe polegające na nieustosunkowaniu się w uzasadnieniu wyroku do twierdzeń powoda opartych na przepisach ustawy i statutu pozwanej co do przysługującego mu pierwszeństwa przyjęcia na członka. Zdaniem powoda to, iż był umieszczony na równi z ojcem w wydanym przez Spółdzielnię przydziale mieszkania, potwierdza jego pierwszeństwo, nie uzależnione od powołanych przez Sąd Wojewódzki okoliczności. Dom ojca powoda okaże się po zamążpójściu córki dostatecznie wykorzystany, a jemu - jako osobie w wieku rozwojowym - może przypaść sporny lokal mający zaledwie dwa pokoje.W odpowiedzi na tę rewizję pozwana Spółdzielnia opowiedziała się za zasadnością wykładni art. 5 k.c. dokonanej przez sąd I instancji.Uzasadnienie prawneNie znajdując podstaw do uwzględnienia rewizji powoda, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Bez bliższych w tej mierze rozważań Sąd Wojewódzki przyjął, że w ustalonych okolicznościach faktycznych powodowi przysługuje roszczenie o przyjęcie do Spółdzielni o przydział lokalu po swoim ojcu - byłym jej członku, uznał jednak, iż pierwszeństwo nie może być uwzględnione jako pozostające w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Jedynie ubocznie sąd I instancji wskazał na wynikający z art. 210 § 1 prawa spółdzielczego obowiązek opróżnienia lokalu po wygaśnięciu prawa do niego (taki sam obowiązek ustanowiony został również w § 31 statutu pozwanej Spółdzielni).Zestawienie norm art. 210 § 1 i art. 221 § 1 prawa spółdzielczego wskazuje, że w pierwszym z tych przepisów (zawartym w przepisach ogólnych o spółdzielczości mieszkaniowej) wyrażona została zasada generalna, natomiast w drugim - ze względu na specyficzny charakter uprawnień wiążących się z lokatorskim prawem do lokalu (art. 218 prawa spółdzielczego) - przewidziano szczególną ochronę zamieszkałych razem z członkiem spółdzielni: małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim przed skutkami wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu w następstwie ustania członkostwa. Ma ona zapewnić tym osobom możliwość dalszego zamieszkiwania w lokalu spółdzielczym - przede wszystkim w razie śmierci członka spółdzielni, a także w innych sytuacjach, w których zachowanie mieszkania jest usprawiedliwione koniecznością zaspokojenia w nim potrzeb mieszkaniowych wobec braku innych możliwości (por. wyrok SN z dnia 27.V.1975 r. II CR 248/75, OSNCP z 1976 r. z. 6, poz. 135 i wyrok SN z dnia 21.IV.1982 r. II CR 84/82, OSNCP z 1982 r. z. 10, poz. 158).Jest w sprawie okolicznością bezsporną, że ojciec powoda, po którym powód chce uzyskać lokal w pozwanej Spółdzielni, wybudował przy wykorzystaniu środków społecznych kredytu bankowego sześcioizbowy dom jednorodzinny o powierzchni użytkowej około 109 m kw. Spełniając obowiązek przewidziany w art. 210 § 1 prawa spółdzielczego, opróżnił dotychczas zajmowany lokal spółdzielczy jedynie częściowo, ponieważ do nowego domu przeprowadził się jedynie z żoną i dwiema córkami w wieku 12 i 16 lat. Nie powiadamiając spółdzielni o zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych poza nią, w jej lokalu pozostawił powoda, ponieważ dom nie był wówczas jeszcze całkowicie wykończony. W tej sytuacji do wykreślenia ojca powoda z pozwanej Spółdzielni, a więc i wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu, doszło wówczas, gdy powód zajmował ten lokal sam. Bez znaczenia jest to, kiedy wyprowadził się ojciec powoda z resztą rodziny, choć według danych Spółdzielni potwierdzonych dokumentem z Urzędu Miejskiego w S. oraz informacją Narodowego Banku Polskiego miało to miejsce jeszcze w końcu 1981 r., Sąd Wojewódzki zaś - zgodnie z twierdzeniami powoda - przyjął, iż na początku stycznia 1983 r.W tych okolicznościach można przyjąć, że powód, będąc zobowiązany według art. 210 § 1 prawa spółdzielczego do opróżnienia lokalu, nie wyczerpał przesłanek, od których uzależnione jest uzyskanie szczególnej ochrony przewidzianej w art. 221 § 1 prawa spółdzielczego. W momencie wygaśnięcia członkostwa ojca powód z nim razem nie zamieszkiwał, lecz przeciwnie - naruszając obowiązek ustawowy i statutowy dążył do zatrzymania dla siebie drugiego mieszkania, choć był członkiem rodziny wywodzącym swoje poprzednie wspólne zamieszkiwanie od ojca. Rozważając tego rodzaju postępowania, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2.III.1983 r. I CR 38/83 (OSNCP z 1983 r. z. 11, poz. 179) przyjął, że wyczerpuje ono przesłanki uzasadniające wykluczenie członka ze Spółdzielni.Prowadzi to do wniosku, że po stronie członka rodziny, który nie opuszczając lokalu z członkiem spółdzielni, któremu przysługiwało lokatorskie prawo do tego lokalu, i pozostałymi domownikami (art. 210 § 1 prawa spółdzielczego) pozostaje w nim sam w chwili ustania członkostwa wskutek zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny w domu jednorodzinnym wybudowanym przy wykorzystaniu środków społecznych, nie powstaje szczególne roszczenie z art. 221 § 1 prawa spółdzielczego. Niedopełnienie przez taką osobę obowiązku przewidzianego w art. 210 § 1 prawa spółdzielczego prowadzi w konsekwencji do tego, że nie może być ona uznana za zamieszkującą razem z byłym członkiem w chwili późniejszego wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu.Z tych zatem przyczyn żądanie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie, bez potrzeby wykazania występującej zresztą sprzeczności postępowania powoda z zasadami współżycia społecznego. Zaskarżony wyrok więc odpowiada prawu mimo odmiennego uzasadnienia (art. 387 k.p.c.), rewizja powoda zaś nie zasługuje na uwzględnienie.