VI KZP 17/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski.Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), J. Mikos.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda O., oskarżonego z art. 156 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Płocku postanowieniem z dnia 16 sierpnia 1984 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy rozpatrując rewizję od wyroku uniewinniającego, sąd odwoławczy może przyjąć - na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych w postępowaniu - że są podstawy faktyczne do twierdzenia, iż oskarżony, w ramach zarzutu, dopuścił się czynu o innej kwalifikacji prawnej niż ten, od którego został uniewinniony, i umorzyć postępowanie karne co do czynu o zmienionej kwalifikacji prawnej - zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192), czy też powinien wyrok uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.2. Czy do uznania, że są podstawy faktyczne do twierdzenia, iż oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu, co jest konieczne do umorzenia postępowania na podstawie art. 4 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii (Dz. U. Nr 39, poz. 177) i analogicznego przepisu - art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192), wystarcza ustalenie, że w sprawie są dowody, których treść potwierdza, iż oskarżony jest sprawcą zarzucanego mu przestępstwa, bez wypowiedzenia się co do oceny wiarygodności tych środków dowodowych i ewentualnych dowodów przeciwnych.3. Która ze stron w sprawie o przestępstwo prywatnoskargowe ponosi koszty postępowania umorzonego na podstawie przepisów o amnestii zawartych w ustawie z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. nr 36, poz. 192)?"uchwalił:1) udzielić odpowiedzi na pytanie 1 i 3 jak wyżej,2) odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie sformułowane w pkt 2 postanowienia Sądu Wojewódzkiego.Uzasadnienie faktyczneI. Z treści art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) wynika, że w sprawach o przestępstwa, o których mowa w ust. 1 tego przepisu (tj. przestępstwa inne niż wymienione w art. 1, popełnione przed dniem 21 lipca 1984 r.), postępowanie karne umarza się, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, iż należałoby za nie orzec karę, która uległaby darowaniu.Wprawdzie umorzenie postępowania na podstawie powołanego przepisu tej ustawy nie jest równoznaczne z wyrokiem skazującym, jednakże mieści w sobie założenie, że oskarżony dopuścił się przestępstwa (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1983 r. - VI KZP 52/83, OSNKW 1984 z,. 5-6, poz. 50).Wobec tego, że takie umorzenie postępowania może wchodzić w rachubę dopiero po stwierdzeniu faktu popełnienia przestępstwa, przed podjęciem w tym względzie postanowienia konieczne jest wszechstronne i dogłębne przeprowadzenie postępowania karnego, pozwalającego na prawidłowe ustalenie owego faktu. Postępowanie to, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 13 cytowanej ustawy o amnestii, toczy się zgodnie z przepisami obowiązującymi w postępowaniu przed organem, który je prowadzi, jeżeli przepisy wymienionej ustawy nie stanowią inaczej. Przepisami tymi w zakresie dowodów, ich oceny oraz podstawy faktycznej orzeczenia są przepisy kodeksu postępowania karnego.Odnosząc te uwagi do sytuacji, w której wyrok sądu rejonowego uniewinniający oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, podlegającego przepisom cytowanej ustawy o amnestii, został zaskarżony przez oskarżyciela prywatnego i w związku z tym sprawa zawisła w sądzie wojewódzkim jako odwoławczym, stwierdzić należy, co następuje:Sąd Wojewódzki jako odwoławczy jest w szerokim zakresie uprawniony do odmiennego orzekania co do istoty sprawy, jeżeli tylko pozwalają na to zebrane dowody (art. 386 § 2 i art. 383 § 1 k.p.k.). Z ostatniego wymienionego przepisu wynika między innymi, że sąd ten w wypadku wniesienia rewizji na niekorzyść oskarżonego może nawet skazać oskarżonego, który w pierwszej instancji był uniewinniony lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie.Uwzględniając te zasady, uznać należy, że sąd wojewódzki jako odwoławczy, rozpoznając rewizję wniesioną przez oskarżyciela prywatnego od wyroku uniewinniającego, może uchylić zaskarżone orzeczenie i umorzyć postępowanie na podstawie art. 4 ust. 2 albo art. 2 ust. 2 cytowanej ustawy o amnestii. Możliwości takiej nie wyłącza to, że w ocenie sądu odwoławczego ustalone zachowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona przestępstwa, także ściganego z oskarżenia prywatnego, ale określonego w innym przepisie ustawy karnej, jeżeli tylko istnieje tzw. tożsamość czynu przypisanego z czynem zarzucanym w akcie oskarżenia. Dokonanie bowiem takiej zmiany nie wykracza poza granice uprawnień sądu odwoławczego, orzekającego w związku z rewizją wniesioną na niekorzyść oskarżonego.W celu jednak ustalenia faktu przestępstwa, niezbędnego do podjęcia decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie przepisów cytowanej ustawy o amnestii, w rozważanej sytuacji (tj. po wniesieniu rewizji od wyroku uniewinniającego) konieczne będzie rozpoznanie sprawy przez sąd odwoławczy, co - poza wypadkami przewidzianymi w ustawie - nastąpić może jedynie na rozprawie (art. 399 k.p.k.).Dopiero po rozpoznaniu sprawy i stwierdzeniu przez sąd odwoławczy, że już w tym stadium postępowania jest niewątpliwe, iż oskarżony popełnił przestępstwo, sąd ten może, a nawet powinien, uchylić zaskarżony wyrok i umorzyć postępowanie karne na podstawie art. 4 ust. 2 lub art. 2 ust. 2 cytowanej ustawy (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1977 r. - VII KZP 37/77, OSNKW 1977, z. 10-11, poz. 119), jeżeli oczywiście zaistnieją także merytoryczne przesłanki do podjęcia takiej decyzji.II. Ustawa o amnestii z dnia 21 lipca 1984 r. - podobnie jak niektóre poprzednie ustawy o amnestii - poza regulacją zawartą w art. 4 § 3 nie zawiera przepisów regulujących kwestię kosztów postępowania w wypadku jego umorzenia. W tym więc zakresie, zgodnie ze wspomnianą zasadą wyrażoną w art. 13 tej ustawy, stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego. Sąd Najwyższy, wyjaśniając kwestię kosztów w wypadku umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159), która to ustawa w rozważanym zakresie także odsyła do przepisów kodeksu postępowania karnego, w uchwale z dnia 18 września 1975 r. - VI KZP 52/74 (OSNKW 1975, z. 10-11, poz. 138) wyjaśnił, że w razie takiego umorzenia postępowania (tj. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 1984 r. o amnestii) sąd orzekający obciąża oskarżonego kosztami postępowania. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro z art. 549 § 3 k.p.k. niewątpliwie wynika, iż w wypadku, gdy oskarżenie prywatne okaże się niezasadne w tym sensie, że sąd umarza postępowanie na podstawie art. 11 pkt 2 k.p.k. z powodu znikomego społecznego niebezpieczeństwa czynu, koszty postępowania ponosi jednak oskarżony, choć czyn jego nie stanowi przestępstwa (art. 26 § 1 k.k.), to wykładnia logiczna art. 549 § 3 k.p.k. (argumentum a minori ad maius) prowadzi do wniosku, że tym bardziej oskarżony powinien ponieść koszty postępowania, gdy popełnił przestępstwo, a uniknął ukarania jedynie wskutek amnestii.Podzielając stanowisko zajęte z powołanej uchwale Sądu Najwyższego, należało na pytanie zawarte w pkt 3 postanowienia Sądu Wojewódzkiego odpowiedzieć jak na wstępie.III. Problematyka poruszona w pkt 2 postanowienia Sądu Wojewódzkiego nie wymaga udzielenia odpowiedzi, gdyż z treści tego pytania wprost wynika, że w wypadku tym nie chodzi o zasadniczą wykładnię ustawy, lecz o kwestie unormowane przez odpowiednie przepisy kodeksu postępowania karnego, mające tu zastosowanie zgodnie z art. 13 cytowanej ustawy.