III UZP 17/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Kasiński, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Jadwigi W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 9 września 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy ustalenie nowej podstawy wymiaru emerytury nauczyciela w 1976 r. stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent inwalidzkich dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134) oznacza ponowne ustalenie podstawy wymiaru świadczenia w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267)?"powziął następującą uchwałę:Ponowne ustalenie emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent inwalidzkich dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134) jest równoznaczne z ponownym ustaleniem świadczenia na podstawie wyższych zarobków, o jakim mowa w art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267). Uzasadnienie faktyczneOrzeczeniem z dnia 20.VI.1983 r. Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w Kielcach zatwierdziła decyzję Oddziału z dnia 24.III.1983 r., mocą której dokonano rewaloryzacji emerytury wnioskodawczyni Jadwigi W., przyjmując do rewaloryzacji podstawę wymiaru emerytury obliczoną w 1976 r. stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134). Organ rentowy zajął stanowisko, że skoro emerytura uległa w 1976 r. ponownemu ustaleniu od wyższych zarobków, za rok jej przyznania w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) uważa się rok 1976.W odwołaniu do Okręgowego Sądu wnioskodawczyni domaga się uwzględnienia przy rewaloryzacji kwoty przyjętej za podstawę wymiaru emerytury w 1971 r. i w konsekwencji zastosowania współczynnika rewaloryzacyjnego jak dla emerytur przyznanych w 1971 r.Na tle tego stanu faktycznego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 9.IX.1983 r. zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych z pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały. Zdaniem Sądu wątpliwość powstaje z tego powodu, że nowa podstawa wymiaru emerytury ustalona w 1976 r. nie była wynikiem faktycznego osiągnięcia przez wnioskodawczynię wyższych zarobków, lecz została przyjęta na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. Według Sądu zaś w świetle art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin chodzi o zarobki osiągnięte czyli otrzymane z tytułu wykonywanego zatrudnienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nasuwający Sądowi Okręgowemu wątpliwości prawne przepis art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) stanowi, że przy ustalaniu zwiększenia podstawy wymiaru emerytury (lub renty inwalidzkiej) za rok przyznania świadczenia uważa się rok kalendarzowy, w którym przypada termin, od jakiego ustalono prawo do świadczenia, a jeżeli świadczenie to uległo ponownemu ustaleniu na podstawie wyższych zarobków - ostatni rok kalendarzowy, w którym osiągnięto te zarobki.Zagadnienie, czy ponowne ustalenie emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. może być uznane za ponowne ustalenie świadczenia na podstawie wyższych zarobków, o jakim mowa w art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, było już przedmiotem rozważania przez Sąd Najwyższy w sprawie III UZP 12/83.W wymienionej sprawie Sąd Najwyższy powziął w dniu 16.XI.1983 r. uchwałę tej treści, że "Ponowne ustalenie emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent inwalidzkich dla niektórych nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 21, poz. 134) jest równoznaczne z ponownym ustaleniem świadczenia na podstawie wyższych zarobków, o jakim mowa w art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267)".W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy m.in. wyjaśnił, że wykładnia gramatyczna art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o z.e.p. prowadzi do wniosku, że ustalenie zwiększenia podstawy wymiaru emerytury (renty) następuje przy uwzględnieniu dwóch przesłanek normatywnych związanych z czasem powstania uprawnień do tego świadczenia lub do ponownego ustalenia jego wysokości. Obie te przesłanki nie zezwalają na ich alternatywne stosowanie. W konsekwencji w razie, gdy świadczenie po jego przyznaniu zostało następnie "ponownie" ustalone na podstawie wyższych zarobków, odpada możliwość skorzystania z pierwszej przesłanki, zezwalającej na przyjęcie przy rewaloryzacji roku kalendarzowego, w którym nastąpiło "pierwsze" przyznanie świadczenia.Analizując zaś następnie zawarte w tym przepisie sformułowanie "jeżeli świadczenie to uległo ponownemu ustaleniu na podstawie wyższych zarobków", Sąd Najwyższy wskazał, że w systemie ubezpieczeń społecznych występowały dwie typowe formy, mające na celu podwyższenie świadczeń emerytalnych na podstawie wydanych w tym celu przepisów szczególnych. Jedna z nich polegała na przyjmowaniu za podstawę wymiaru świadczeń ustalonego dla określonej grupy zawodowej wynagrodzenia - jak w niniejszej sprawie - według stawek przewidzianych na dzień 1.IX.1976 r. uposażenia zasadniczego nauczycieli i nauczycieli akademickich z maksymalnym stażem pracy i uwzględnieniem posiadanego wykształcenia, wynagrodzenia obliczonego na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r. Drugi zaś sposób podwyższenia świadczeń następował przez podwyższenie dotychczasowej kwoty emerytury (lub renty) "o kwotę"" lub "do kwoty" określonej przepisami (np. § 1 ust. 1, § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1980 r. w sprawie podwyższenia niektórych emerytur i rent - Dz. U. Nr 22, poz. 84).Obie formy podwyższenia świadczeń realizowały swój cel w różny sposób. Jeżeli chodzi o pierwszy, to brano w nim za podstawę obliczenia praktycznie zarobek osoby zatrudnionej o analogicznych kwalifikacjach. Skoro więc ta forma wiąże się z zarobkami, to odpowiada ona intencji ustawodawcy zawartej w art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Przepis ten nie zawiera jakiegokolwiek sformułowania, które by wskazywało, że ponowne ustalenie podstawy wymiaru emerytury mogło być dokonane tylko pod warunkiem uzyskania zarobków z własnej pracy.Dowodem tego jest właśnie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1976 r., które wprowadziło możliwość podwyższenia podstawy wymiaru emerytur i rent inwalidzkich nauczycieli w drodze "ponownego ich obliczenia", uwzględniając zarówno kwotę uposażenia zasadniczego według stawek przewidzianych (dla nauczycieli zatrudnionych) na dzień 1.IX.1976 r. (§ 2 ust. 1), jak i składniki inne niż uposażenie zasadnicze obliczone w formie zryczałtowanej (§ 3).Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w uchwale z dnia 16.XI.1983 r. sygn. akt III UZP 12/83, w związku z czym udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że przeliczenie na wniosek odwołującej się jej emerytury z dniem 1.VI.1976 r. od nowej podstawy wymiaru w kwocie 3.840 zł (w miejsce podstawy wymiaru w kwocie 2.536 zł) stanowi w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ponowne ustalenie tego świadczenia od wyższych zarobków, tj. od zarobków osiągniętych przez nauczycieli w 1976 r.