Rw 253/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak. Sędziowie: płk E. Zawiłowski (sprawozdawca), ppłk T. Kacperski. Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk R. Kempara.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 1983 r. na rozprawie sprawy Piotra Ś. i Ryszarda Z., nieprawomocnie skazanych za popełnienie przestępstwa określonego w art. 226 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL na kary po 20.000 zł grzywny, z powodu rewizji wniesionej przez wiceprokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. na niekorzyść oskarżonych od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 18 lutego 1983 r.,w związku z rewizją prokuratora, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonych przekazał Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w N. do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) Od tego wyroku rewizję wniósł prokurator, który, zarzucając rażącą łagodność kar, domagał się wymierzenia obu oskarżonym kary po 2 lata pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat i po 30.000 zł grzywny.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który popierając rewizję wniósł jednocześnie o rozważenie kwestii, czy czyny oskarżonych wyczerpują znamiona przestępstwa określonego w art. 231 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL, oraz obrońcy, wnoszącego o oddalenie rewizji,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W obecnym stanie sprawy nie jest możliwe ustosunkowanie się do wniosków zawartych w rewizji prokuratora z tego względu, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił czyny oskarżonych pod względem prawnym i w konsekwencji tego wydał zaskarżony wyrok z naruszeniem art. 388 pkt 2 i 8 k.p.k.Zgodnie z § 2 pkt 5 uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa: "w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się obowiązujące w czasie wojny przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL", a w tym - w zakresie odpowiedzialności karnej - odpowiednie przepisy działu IX rozdziału 1. W świetle zaś art. 234 ust. 3 pkt 1 wymienionej ustawy niezgłoszenie się do służby w ochronie cywilnej lub w jednostkach zmilitaryzowanych w określonym terminie i miejscu jest równoznaczne z niezgłoszeniem się do pełnienia służby wojskowej i dlatego też osoby, które w celu dłuższego lub trwałego uchylenia się od obowiązku służby w obronie cywilnej lub w jednostkach zmilitaryzowanych, będąc powołane do tych służb, nie zgłaszają się w określonym terminie i miejscu ich pełnienia, ponoszą odpowiedzialność karną na podstawie art. 231 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.Nakazu stosowania przewidzianych w przepisach działu IX rozdziału 1 tej ustawy zasad odpowiedzialności karnej nie uchyliła Rada Państwa uchwałą z dnia 20 grudnia 1982 r. o uchyleniu szczególnych przepisów w zakresie obowiązku służby wojskowej i służby w obronie cywilnej, stąd wniosek, że mimo zawieszenia stanu wojennego odpowiedzialność karna na podstawie przepisów wymienionej ustawy nie uległa zmianie, a jej zasady pozostały takie same jak w stanie wojny (art. 237 ustawy). Potwierdza to treść art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1982 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie zawieszenia stanu wojennego. Przepis ten bowiem wskazuje nie tylko na właściwość sądów wojskowych, lecz także na stosowanie określonych przepisów prawa materialnego, bo głosi między innymi, że: "w okresie zawieszenia stanu wojennego rozszerzonej właściwości sądów wojskowych (...) na zasadach określonych w art. 234 w zw. z art. 237 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1979 r., Nr 18, poz. 11) podlegają (...) również sprawy o przestępstwa niezgłoszenia się do służby w obronie cywilnej lub w jednostce zmilitaryzowanej, popełnione przez osoby powołane do tej służby".Z treści tego przepisu zatem wynika, że w okresie zawieszenia stanu wojennego określone w art. 234 w zw. z art. 237 powołanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. zasady odpowiedzialności karnej nie zostały uchylone, a jeżeli tak - to tym bardziej obowiązują one w wypadku, gdy sprawca dopuścił się takiego czynu (co zdarzyło się w sprawie oskarżonych) przed zawieszeniem stanu wojennego.W związku z tym należy wyrazić pogląd, że poborowy, który będąc powołany do służby w obronie cywilnej, w celu uchylenia się od jej pełnienia nie zgłasza się do tej służby w określonym terminie i miejscu - mimo zawieszenia stanu wojennego - ponosi nadal odpowiedzialność karną na podstawie art. 231 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL, a nie na podstawie art. 226 tejże ustawy.W tej więc sytuacji zakwalifikowanie przez sąd pierwszej instancji czynów oskarżonych z art. 226 tej ustawy uznać należy za błędne.Konsekwencją naruszenia prawa materialnego było to, że sąd nie był prawidłowo obsadzony, gdyż przestępstwo określone w art. 231 tej ustawy zagrożone jest karą śmierci, stąd sprawę o to przestępstwo powinien rozpoznawać powiększony skład orzekający (por. art. 19 § 2 k.p.k.), a ponadto Wojskowy Sąd Okręgowy jako właściwy do rozpoznania tego rodzaju sprawy (por. art. 572 § 2 pkt 2 k.p.k.).