V KRN 323/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szczepański (sprawozdawca). Sędziowie: S. Fornalik, L. Jax.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Bogdana B., skazanego z art. 158 § 1 i art. 159 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść skazanego, od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 26 października 1981 r.rewizję nadzwyczajną oddalił (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 26 października 1981 r. uznał m.in. Bogdana B. za winnego tego, że w dniu 15 lutego 1981 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu z Janem B., wziął udział w pobiciu Stanisława B. i Barbary P., przy czym używał niebezpiecznego narzędzia w postaci pasa wojskowego ze sprzączką oraz buta wojskowego, a pobicie polegało na zadawaniu uderzeń po całym ciele i kopaniu Stanisława D. oraz kopaniu Barbary P. - w związku z czym Stanisław D. i Barbara P. zostali narażeni na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, a Stanisław D. doznał stłuczenia okolicy oka i stawu biodrowego, stłuczenia pośladka oraz zranienia głowy, Barbara P. zaś ogólnych potłuczeń - i za to na podstawie art. 158 § 1 i art. 159 § 1 k.k. z zastosowaniem art. 10 § 2 i 3 k.k. oraz art. 293 § 1 k.k. skazał Bogdana B. na rok aresztu wojskowego (...).Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 19 marca 1982 r. Od tego wyroku rewizję nadzwyczajną na niekorzyść Bogdana B. wniósł Minister Sprawiedliwości, zarzucając obrazę art. 293 § 1 k.k. wskutek zastosowania tego przepisu wobec Bogdana B. przy wymiarze kary, mimo braku ku temu podstaw (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ogólnikowo sformułowany zarzut obrazy prawa materialnego w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej został sprecyzowany następująco: "(...) wyrok ten w części dotyczącej Bogdana B. nie może się ostać, gdyż zapadł z obrazą prawa materialnego - art. 293 § 1 k.k. Przepis ten bowiem, prowadzący do wymierzenia kary aresztu wojskowego, został zastosowany przez sąd powszechny, a więc wbrew jego przesłankom. Okoliczność, że sprawa przeciwko Bogdanowi B. rozpoznawana była przez Sąd Rejonowy w W. zgodnie z art. 567 § 1 k.p.k., przesłanek takich również nie stwarzała. Wywody Sądu Rejonowego w tej kwestii nie mogą być więc uznane za przekonujące."Widoczna w tym fragmencie ogólnikowość zarzutu obrazy prawa materialnego, a konkretnie art. 293 § 1 k.k., jak też brak jakichkolwiek argumentów zmierzających do wykazania błędności motywów sądu pierwszej instancji, który obszernie uzasadnił swe stanowisko co do postawy prawnej, a ponadto celowości i orzeczenia wobec Bogdana P, który w chwili wyrokowania przez tenże sąd był żołnierzem WP, kary aresztu wojskowego, utrudnia zajęcie stanowiska co do zasadności zarzutu obrazy art. 293 § 1 k.k. i zmusza do przytoczenia argumentów, w świetle których zarzut ten uznać należało za chybiony.Zgodnie z art. 564 § 1 pkt 1 k.p.k., orzecznictwu sądów wojskowych podlegają żołnierze czynnej służby wojskowej, w myśl zaś art. 567 § 1 k.p.k. również wtedy, gdy zaistnieją warunki w nim wymienione. Sąd Wojskowy może jednak sprawę żołnierza czynnej służby wojskowej przekazać do rozpoznania sądowi powszechnemu, z wyjątkami spraw o przestępstwa określone w rozdziale XXXVIII-XLIII kodeksu karnego i wymienione w art. 565 k.p.k. (patrz art. 567 § 3 k.p.k.).Jest w niniejszej sprawie poza sporem, że Bogdan B. był żołnierzem czynnej służby wojskowej i że przekazanie jego sprawy do rozpoznania sądowi powszechnemu nastąpiło w trybie art. 567 § 1 k.p.k.Zgodnie z art. 293 § 1 k.k., w stosunku do żołnierza albo osoby powołanej do pełnienia czynnej służby wojskowej sąd może orzec karę zasadniczą aresztu wojskowego wtedy, gdy sprawca oskarżony jest o popełnienie przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 5, a przewidywany wymiar kary za to przestępstwo nie przekraczałby 2 lat pozbawienia wolności.W sprawie niniejszej jest także poza sporem, że przestępstwo zarzucane Bogdanowi B. nie było zagrożone karą ponad 5 lat pozbawienia wolności, a nic nie sprzeciwiało się temu, iż przewidywana kara nie przekraczałaby 2 lat pozbawienia wolności. Pozostaje zatem do rozważenia jedynie to, czy przewidziana w art. 293 § 1 k.k. dla sądu orzekającego możliwość orzeczenia kary aresztu wojskowego jest zastrzeżona wyłącznie dla sądu wojskowego. Odpowiedź negatywna w tej kwestii - wbrew ogólnikowym wywodom zawartym w rewizji nadzwyczajnej - wynika przede wszystkim z tego, że użyte w art. 293 § 1 k.k. słowo "sąd" nie zawiera dodatku "wojskowy", a tak niewątpliwie postąpiłby ustawodawca, gdyby zamierzał ukształtować orzekanie kary aresztu wojskowego jedynie przez sąd wojskowy. Zresztą gdyby nawet nie uczynił tego w art. 293 § 1 k.k., który z istoty i zasady dotyczy orzekania przez sądy wojskowe, to czyniąc w art. 567 § 1 k.p.k. wyłom od zasady podsądności określonych osób sądom wojskowym wprowadziłby odpowiednie zastrzeżenia w tym przepisie. Nie sposób także nie podzielać argumentów przytoczonych przez Sąd Rejonowy w W., a mianowicie, że skoro: "(...) kodeks postępowania karnego przewiduje możliwość przekazania przez sąd wojskowy do rozpoznania sądowi powszechnemu czynów popełnionych przez żołnierzy lub osoby powołane do pełnienia służby wojskowej, oczywiście wydaje się, iż sąd powszechny może stosować przepisy części wojskowej, tym bardziej że nie jest to odrębna ustawa, lecz jedynie wyodrębniona część kodeksu karnego. Przeciwne rozstrzygnięcie tej kwestii prowadziłoby do z gruntu niesłusznego wniosku, że oskarżony będący żołnierzem nie może skorzystać z tego łagodniejszego środka, jakim jest areszt wojskowy (por. brzmienie art. 293 § 1 k.k.), tylko dlatego, że sąd wojskowy ze względów celowości przekazał sprawę do rozpoznania sądowi powszechnemu.W argumentacji tej wyraźnie widoczne jest prawidłowe rozumienie wprowadzonej przez kodeks karny z 1969 r. zasady integracji prawa karnego materialnego: powszechnego z wojskowym, z pozostawieniem - rzecz jasna - odmiennych uregulowań na użytek sądownictwa wojskowego, uzasadnionych potrzebami służby wojskowej, a ponadto - prawidłowe rozumienie ratio legis art. 293 § 1 k.k.W tym stanie rzeczy zarzut obrazy art. 293 § 1 k.k. uznał Sąd Najwyższy za uchybiony.Przytoczone argumenty stwarzają podstawę do sformułowania następującego poglądu prawnego w zakresie wykładni art. 293 § 1 k.k.Sąd powszechny, rozpoznający sprawę żołnierza czynnej służby wojskowej albo osoby powołanej do odbycia czynnej służby wojskowej, przekazaną mu do rozpoznania przez sąd wojskowy na podstawie art. 567 § 1 k.p.k., może orzec wobec tych osób karę aresztu wojskowego, jeżeli spełnione zostaną warunki określone w art. 293 § 1 k.k.Podkreślenia w niniejszej sprawie wymaga ponadto okoliczność, że Sąd Rejonowy w W., orzekając wobec Bogdana B. karę aresztu wojskowego, miał na względzie zawarte w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 13 grudnia 1973 r. w sprawie orzekania kary aresztu wojskowego (OSNKW 1974 r. z. 2, poz. 21) wskazania co do zasad orzekania tej kary.Przypomnieć tu trzeba m.in. zawarte w rozdziale III powołanych wytycznych wskazanie następującej treści: "Również w sprawach o przestępstwa pospolite sądy powinny rozważać, czy sprawcy nie należy wymierzyć kary aresztu wojskowego, zwłaszcza wtedy, gdy jego właściwości osobiste wskazują na to, że kara ta będzie najskuteczniejszym sposobem osiągnięcia przede wszystkim celów wychowawczych". Z tego punktu widzenia o trafności orzeczenia wobec Bogdana B. kary aresztu wojskowego dobitnie świadczy to, że - jak to wynika z pisma znajdującego się w aktach sprawy - został on w dniu 25 października 1981 r. warunkowo zwolniony z odbycia reszty kary aresztu wojskowego. Za celowe należy tu - ale niejako na marginesie - uznać przypomnienie poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w tezie 2 wyroku z dnia 10 lutego 1970 r. (OSNKW 1970, z. 5, poz. 74), że warunkowe zwolnienie skazanego z odbywania kary pozbawienia wolności powinno z reguły stanowić przeszkodę do orzekania w trybie rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść skazanego, jeżeli samo warunkowe zwolnienie podlega zakwestionowaniu (...).