I PRN 54/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Jachczyk.Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, W. Myga (spr.).Protokolant: Z. Zakrzewska.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: M. Słowińskia.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 1982 r. sprawy z wniosku Jerzego R. przeciwko Fabryce "P." w W. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 10 maja 1982 r.:uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneTerenowa Komisja Odwoławcza uznała wypowiedzenie wnioskodawcy umowy o pracę za bezskuteczne po ustaleniu, że wnioskodawca był członkiem Komisji Zakładowej ZZ "S.". Zdaniem Komisji, wnioskodawca podlegał szczególnej ochronie z art. 39 pkt 1 k.p., który nie został uchylony w okresie stanu wojennego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie strony pozwanej, podzielając pogląd Terenowej Komisji Odwoławczej, a ponadto - po uzupełnieniu postępowania dowodowego - uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione. Wprawdzie na skutek reorganizacji zmniejszono zatrudnienie u strony pozwanej, ale przed ogłoszeniem stanu wojennego prezydium Rady Pracowniczej nie rozpatrywało problemu likwidacji stanowiska zajmowanego przez wnioskodawcę, co nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że stanowisko zajmowane przez wnioskodawcę zostało zlikwidowane. Ponadto, zdaniem tegoż Sądu, brak było merytorycznych przesłanek do likwidacji stanowiska wnioskodawcy ze względu na potrzeby produkcyjne strony pozwanej.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości, zarzucając rażące naruszenie prawa (art. 45 k.p. i art. 39 pkt 1 k.p. w związku z § 1 zarządzenia nr 51 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1981 r. w sprawie zawieszenia działalności związków zawodowych i niektórych organizacji społecznych na czas obowiązywania stanu wojennego), domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej oraz oddalenia wniosku wnioskodawcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie zarzuca rewizja nadzwyczajna, że wyrok Okręgowego Sądu został wydany z rażącym naruszeniem prawa.W szczególności błędny jest pogląd prawny wyrażony zarówno przez Terenową Komisję Odwoławczą, jak i Okręgowy Sąd, że w okresie stanu wojennego członkowie zakładowych organów związków zawodowych podlegają szczególnej ochronie z przepisu art. 39 pkt 1 k.p.W uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1982 r., sygn. akt III PZP 35/82, wpisanej do księgi zasad prawnych (niepublikowanej), wyrażono pogląd, że "w okresie zawieszenia działalności związków zawodowych - na czas obowiązywania stanu wojennego - członkom zakładowych organów związków zawodowych nie przysługuje ochrona z art. 39 pkt 1 k.p.".Szczególna ochrona przewidziana przepisem art. 39 pkt 1 k.p. ma charakter funkcjonalny i chroni przed zwolnieniem pracowników, którzy w związku z prowadzoną działalnością związkową mogą popaść w konflikt z kierownictwem zakładu pracy. Potrzeba stosowania tej szczególnej ochrony nie zachodzi w okresie stanu wojennego, na czas którego zawieszono działalność związków zawodowych na podstawie § 1 zarządzenia nr 51 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1981 r. w sprawie zawieszenia działalności związków zawodowych i niektórych organizacji społecznych na czas obowiązywania stanu wojennego (M.P. Nr 30, poz. 273) wydanego w oparciu o przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154).Wobec niewykonywania działalności związkowej ustaje potrzeba utrzymywania szczególnej ochrony.Należy podkreślić, że działalność związkowa została nie tylko zawieszona, ale ponadto kontynuowanie działalności zostało zagrożone odpowiedzialnością karną w art. 46 dekretu o stanie wojennym. Z tegoż względu nie może podlegać szczególnej ochronie prawa pracy pracownik z tytułu przynależności do organizacji związków zawodowych, których działalność w okresie stanu wojennego ma charakter nielegalny.W związku z tym, że uchwała z dnia 14 lipca 1982 r. została wpisana do księgi zasad prawnych, wiąże ona wszystkie składy Sądu Najwyższego (art. 31 ustawy o Sądzie Najwyższym). Wiąże ona także skład Sądu Najwyższego rozstrzygającego przedmiotową sprawę.Z powyższych względów należy uznać, że uwzględnienie roszczenia wnioskodawcy ze względu na przyznanie mu szczególnej ochrony z art. 39 pkt 1 k.p. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.Słuszny jest także pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że organy powołane do rozstrzygania sporów pracowniczych nie są uprawnione do kontroli zasadności przeprowadzonych w zakładzie pracy reorganizacji i będącej ich następstwem redukcji etatów. Skoro bezspornym między stronami jest, że na skutek reorganizacji przeprowadzonej u strony pozwanej zmniejszono zatrudnienie, to Okręgowy Sąd nie był władny dokonywać oceny zasadności decyzji w przedmiocie zmniejszenia zatrudnienia.W świetle przeprowadzonego przed Okręgowym Sądem postępowania dowodowego, nie sposób podzielić dalszych zarzutów rewizji nadzwyczajnej, bowiem w sprawie nie przeprowadzono odpowiedniego postępowania dowodowego, w oparciu o które można by było jednoznacznie ustalić, że stanowisko pracy wnioskodawcy (starszego mistrza) uległo likwidacji i że nie ma możliwości zatrudnienia wnioskodawcy na innym odpowiednim do jego kwalifikacji stanowisku.W celu ustalenia, czy stanowisko pracy wnioskodawcy uległo likwidacji, Okręgowy Sąd przeprowadził dowód z zeznań świadków. Nie przeprowadzono jednak dowodu z dokumentów, które określały zasady i zakres zmniejszenia zatrudnienia, chociaż z akt sprawy wynika, że takie dokumenty były opracowywane na przestrzeni 1981 r. Pominięcie dowodu z dokumentów i oparcie ustaleń wyłącznie na niejednoznacznych zeznaniach świadków pozbawia Sąd Najwyższy możliwości dokonania prawidłowej oceny i niewadliwego ustalenia, czy stanowisko wnioskodawcy zostało zlikwidowane.Natomiast odnośnie do możliwości zatrudnienia wnioskodawcy na innym stanowisku, w przypadku niewadliwego ustalenia, że stanowisko wnioskodawcy uległo likwidacji, Okręgowy Sąd nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania i problem ten nie był przedmiotem rozważań tego Sądu, chociaż ustalenie w tym zakresie ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.Przyczyną wypowiedzenia wnioskodawcy umowy o pracę, zgodnie z twierdzeniem strony pozwanej, była likwidacja zajmowanego przez niego stanowiska. Wypowiedzenie umowy o pracę z powodu likwidacji zajmowanego przez pracownika stanowiska, jeżeli zakład pracy nie ma żadnych zastrzeżeń do pracownika, może być uzasadnione w rozumieniu art. 45 k.p. dopiero wtedy, gdy zakład pracy nie dysponuje innym stanowiskiem odpowiednim do kwalifikacji pracownika lub gdy pracownik odmówi przyjęcia zaproponowanej pracy. Jeżeli zakład pracy w takim przypadku dokonuje wypowiedzenia definitywnego bez zaproponowania pracownikowi innej pracy, którą dysponuje, pracownik może zasadnie domagać się ochrony trwałości swego zatrudnienia na zasadzie art. 45 k.p.W związku z tym, że sprawa nie dojrzała do jednoznacznego rozstrzygnięcia, w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej należało na zasadzie art. 422 k.p.c. i art. 275, art. 277 k.p. uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu Okręgowy Sąd uzupełni postępowanie dowodowe w kierunku jednoznacznego ustalenia, czy stanowisko wnioskodawcy uległo likwidacji oraz - gdy uległo likwidacji - czy strona pozwana dysponuje innym stanowiskiem pracy odpowiednim do kwalifikacji wnioskodawcy, a następnie rozważy zasadność roszczenia wnioskodawcy zgodnie ze wskazaniami Sądu Najwyższego.