Rw 442/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk S. Mendyka, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca).Przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr A. Lemieszek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 1982 r. na rozprawie sprawy nieprawomocnie skazanych za popełnienie przestępstwa określonego w art. 309 § 1 k.k. w zw. z art. 313 k.k. - z zastosowaniem art. 57 § 1, 2 i 3 pkt 2 oraz art. 73 § 1 i art. 74 § 1 k.k.:1) Edwarda M. i 2) Andrzeja G. na karę po 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym, zawieszeniem ich wykonania na okres próby wynoszący 2 lata oraz3) Piotra M. i 4) Mateusza W. na kary po 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania na okres próby wynoszący 2 lata, a ponadto Edwarda M. nieprawomocnie uniewinnionego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. w zw. z art. 313 k.k.,z powodu rewizji wniesionej na niekorzyść oskarżonych przez Zastępcę Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 21 kwietnia 1982 r.,częściowo uwzględniając rewizję prokuratora, zaskarżony wyrok w odniesieniu do oskarżonego Edwarda M. uchylił i sprawę w tej części przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, natomiast wyrok ten w stosunku do pozostałych oskarżonych utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizją prokuratora, w której podnosił zarzuty:a) błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia (art. 387 pkt 3 k.p.k.) wskutek wadliwego uznania, że oskarżony Edward M. w trakcie tego zdarzenia nie miał zamiaru przeszkodzenia przełożonemu - Krzysztofowi H. w wykonaniu czynności służbowych, a działał ze względu na wyłącznie osobisty charakter konfliktu pomiędzy nim a rozprowadzającym wartę, spowodowanego nieodpowiednim zachowaniem się Krzysztofa H.;b) obrazy przepisów prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.), polegającej na niesłusznym zastosowaniu względem oskarżonego Andrzeja G., Piotra M. i Mateusza W. art. 57 § 2 pkt 1 k.k., czego konsekwencją było orzeczenie tymże oskarżonym kar rażąco łagodnych w stosunku do stopnia społecznego niebezpieczeństwa popełnionych przez nich przestępstw (art. 387 pkt 4 k.p.k.);c) orzeczenia rażąco łagodnej kary wobec oskarżonego Edwarda M. (art. 387 pkt 4 k.p.k.), zwłaszcza wskutek warunkowego zawieszenia jej wykonania.Na tej podstawie skarżący wnosił o:a) uchylenie zaskarżonego wyroku w odniesieniu do oskarżonego Edwarda M. w części dotyczącej przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. w zw. z art. 31 k.k. i przekazanie w tym zakresie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,b) wymierzenie oskarżonym Andrzejowi G., Piotrowi M. i Mateuszowi W. kar w granicach zgłoszonych we wniosku przez oskarżyciela na rozprawie głównej (....),c) uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary wobec oskarżonego Edwarda M.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który popierał rewizję prokuratora i zawarte w niej wnioski, oraz obrońcy i oskarżonego Edwarda M., wnoszących zgodnie o nieuwzględnienie rewizji prokuratora i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. W pierwszej kolejności rewizja kwestionuje zasadność uniewinnienia oskarżonego Edwarda M. od zarzutu popełnienia przezeń przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. w zw. z art. 313 k.k. na tej podstawie, że wbrew odmiennemu poglądowi sądu pierwszej instancji, który uznał, że "incydent miał charakter wyłącznie osobisty", a w działaniu tego oskarżonego "brak było chęci przeszkodzenia Krzysztofowi H. w wykonaniu przezeń czynności służbowej (cyt. z wyroku), konflikt pomiędzy oskarżonym Edwardem M. a rozprowadzającym wartę Krzysztofem H. od samego początku dotyczył wykonywanych przez tego podoficera czynności służbowych, nie zaś spraw mających podłoże osobiste (...).Stanowisko zaprezentowane w rewizji zasługuje na aprobatę, a przytoczona na ten temat w uzasadnieniu argumentacja jest przekonująca i znajduje udokumentowanie dowodowe w zeznaniach świadka Krzysztofa H. oraz - chociaż tylko pośrednio i częściowo - w wyjaśnieniach samych oskarżonych.Trafny jest też zarzut rewizji, sprowadzający się do konkluzji, że dokonując ustaleń faktycznych sąd pierwszej instancji - z obrazą art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. - nie poddał wnikliwej analizie poszczególnych dowodów, poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu, że podstawą przyjętej przezeń wersji zdarzenia jest zebrany materiał dowodowy, a poza tym wykazał widoczny brak krytycyzmu i niekonsekwencję w ocenie dowodów.Wyrazem tego stanu rzeczy jest - poza samą argumentacją, przytoczoną w zaskarżonym wyroku w odniesieniu do pierwszej fazy zdarzenia - zrekonstruowanie przez sąd pierwszej instancji, bez przekonującego umotywowania, przebiegu kolejnych epizodów zajścia pomiędzy oskarżonym Edwardem M. a Krzysztofem H. częściowo na podstawie wyjaśnień oskarżonych i częściowo na podstawie sprzecznych z nimi zeznań świadka Krzysztofa H.; wskutek tego całokształt poczynionych ustaleń faktycznych w tym zakresie nie jest syntezą analizy zebranych w sprawie dowodów, lecz jedynie kompilacją (zlepkiem) faktów i okoliczności, zaczerpniętych z dwóch różniących się środków dowodowych.Takie zaś uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia instancji rewizyjnej skontrolowanie prawidłowości rozumowania sądu pierwszej instancji, nie zawiera bowiem ono - wbrew wymaganiom określonym w art. 372 § 1 pkt 1 pkt 1 k.p.k. - dokładnego omówienia i przeanalizowania pełni dowodów (...).(...) Abstrahując od wykazanych uchybień natury formalno-prawnej i dowodowo-ocennej, istota karności wojskowej polega na respektowaniu przez żołnierza zasady subordynacji kosztem budzących się w nim takich stanów psychicznych, w których wchodzą w grę względy natury osobistej, sprzeczne z wyższego rzędu dobrem, jakim jest wszystko, co składa się na pojęcie dyscypliny wojskowej.Toteż zachowanie się w sposób określony w art. 312 § 1 k.k. nie traci cech przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej nawet wówczas, gdy w grę wchodzą powody najzupełniej osobiste, nie mające żadnego związku ze służbą, tym bardziej że z żadnego przepisu prawa nie wynika, iż przestępstwem, o którym mowa, jest tylko taki akt nieposłuszeństwa (niesubordynacji) podwładnego wobec przełożonego, który następuje na tle służbowym.Skoro do istoty przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. należy to, że sprawca wadliwie rozwiązuje konflikt między chęcią zamanifestowania swojej postawy psychicznej a opartą na kanonach dyscypliny wojskowej zasadą subordynacji i poszanowania przełożonego, wobec tego sugestia, że w ocenie takiego zdarzenia należy ograniczać się do rozważań w ramach koleżeńskich nieporozumień, a nie w ramach stosunku zachodzącego między starszym stopniem lub przełożonym a młodszym stopniem albo podwładnym, pozostaje w sprzeczności zarówno z intencją art. 312 § 1 k.k., jak i z treścią pojęcia dyscypliny i karności.Występek określony w art. 312 § 1 k.k. bowiem jest przestępstwem przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej (por. tytuł rozdziału XXXIX kodeksu karnego), a te żołnierz obowiązany jest przestrzegać bez względu na to, czy do starszego stopniem (przełożonego) zwraca się w sprawach służbowych, czy też - w sprawach osobistych.Można zatem i należy stwierdzić, że odpowiedzialności karnej na podstawie art. 312 § 1 k.k. podlega sprawca również wtedy, gdy jego czyn, polegający na użyciu przezeń przemocy lub groźby bezprawnej w celu przeszkodzenia przełożonemu w czynności służbowej albo w celu zmuszenia przełożonego do przedsięwzięcia lub zaniechania czynności służbowej, następuje na tle ściśle osobistym (por. także OSNKW 1977, z. 12, poz. 137 oraz OSNKW 1978, z. 1, poz. 1).Uzupełniając niejako - dla pełnej jasności - dodać wypada, że do bytu przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. nie wystarcza ustalenie, iż sprawca użył groźby bezprawnej w związku z czynnością przełożonego (jak to np. ujmuje art. 311 § 2 k.k.), lecz konieczne jest stwierdzenie, że użycie groźby bezprawnej w stosunku do przełożonego nastąpiło - jak to zaznaczono - w celu przeszkodzenia mu w wykonywaniu czynności służbowej albo zmuszenia go do przedsięwzięcia lub zaniechania takiej czynności. Oznacza to więc zarazem, że użycie groźby bezprawnej musi bądź wyprzedzać czynność służbową przełożonego, bądź też przebiegać równolegle z taką czynnością (por. OSNKW 1974, z. 7-8, poz. 151).Nawiązując zaś do argumentacji zawartej na ten temat w rewizji, zauważyć godzi się, że do "zebranych żołnierzy" (art. 313 k.k.) nie można zaliczać ani sprawcy (sprawców) któregokolwiek z wymienionych w tymże przepisie przestępstw, ani też przełożonego czy starszego stopniem, w stosunku do którego przestępstwo to popełniono. Za takim właśnie rozumieniem określenia "zebranych żołnierzy" przemawia - oprócz interpretacji gramatycznej - także interpretacja logiczna i teleologiczna.W tej sytuacji - z przyczyn, o których była mowa, jak też w celu umożliwienia sądowi pierwszej instancji dokonania nowej kompleksowej oceny całokształtu dowodów oraz innych, wiążących się z tym kwestii i okoliczności, mogących mieć znaczenie dla prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia - zaskarżony wyrok w odniesieniu do oskarżonego Edwarda M. - mimo niekwestionowania ani ustaleń faktycznych, ani oceny prawnej drugiego z czynów (z art. 309 § 1 k.k. w zw. z art. 313 k.k.) - należało w całości uchylić i sprawę w tej części przekazać sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (...).