III UZP 12/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: W. Dębicka (sprawozdawca), J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wacława A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wcześniejszą emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie postanowieniem z dnia 25 lutego 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy nagrodę przyznaną (nauczycielowi) dyrektorowi Poradni Wychowawczo-Zawodowej za szczególne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej wlicza się do podstawy wymiaru emerytury?"powziął następującą uchwałę:Nauczycielowi wlicza się do podstawy wymiaru emerytury, poczynając od dnia 1 IX 1981 r., także nagrodę przyznaną za szczególne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej (art. 88 ust. 2 i art. 100 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz. U. Nr 3, poz. 19).Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. decyzją z dnia 12.XII.1981 r. przyznał wnioskodawcy wcześniejszą emeryturę od dnia 1.XII.1981 r., ustalając podstawę jej wymiaru od zarobków uzyskanych od dnia 1.XII.1980 r. do dnia 30.XI.1981 r., przy czym w podstawie jej nie uwzględnił kwoty 10.000 zł otrzymanej przez niego w październiku 1981 r. z tytułu nagrody za szczególne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w O. orzeczeniem z dnia 22.I.1982 r. zmieniła zaskarżoną przez wnioskodawcę wymienioną wyżej decyzję organu rentowego, uznając, że kwota 10.000 zł, uzyskana przez wnioskodawcę w formie nagrody za osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze, wypłacona została z osobowego funduszu płac, stanowi więc składnik wynagrodzenia podlegający wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury.Odwołanie od powyższego orzeczenia Rady Nadzorczej wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., twierdząc, że nagroda wypłacona wnioskodawcy ma charakter nagrody okolicznościowej wymienionej w pkt 11 lit. d załącznika do rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 426; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 196) w brzmieniu wynikającym ze zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 236), a zatem podlega wyłączeniu przy obliczaniu podstawy wymiaru.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie postanowieniem z dnia 25.II.1982 r. na podstawie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące wątpliwości zagadnienie prawne sformułowane w treści pytania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z dniem ogłoszenia weszła w życie ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, która wprowadziła zmiany do obowiązującego wcześniej stanu prawnego dotyczącego tej grupy osób. Stosownie do art. 100 wymienionej ustawy świadczenia przysługujące nauczycielom w myśl postanowień ustawy mają zastosowanie od dnia 1.IX.1981 r., chyba że ustawa stanowi inaczej.Ponieważ nagroda w wysokości 10.000 zł, której wliczenia do podstawy wymiaru domagał się wnioskodawca, wypłacona mu została w październiku 1981 r., tj. w okresie, który uwzględniony był przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury, zasadność roszczenia i wynikające w związku z tym wątpliwości Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powinny być rozważone przy uwzględnieniu aktualnego stanu prawnego wynikającego z unormowania zawartego w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r.Według art. 88 ust. 2 wymienionej ustawy "Podstawę wymiaru emerytury lub renty dla nauczyciela zatrudnionego w systemie oświaty i wychowania, przechodzącego na emeryturę lub rentę inwalidzką, ustala się na zasadach ogólnych, określanych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, przy czym do podstawy tej wlicza się również wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, dodatki, świadczenia w naturze, jeśli ze świadczeń tych nauczyciel nie korzysta po przejściu na emeryturę lub rentę, oraz wszystkie nagrody uzyskane przez nauczyciela za osiągnięcia zawodowe w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty".W związku z tym należy stwierdzić, że wymieniona ustawa uregulowała w sposób odmienny, a zarazem jednoznaczny kwestię rozważaną niejednokrotnie w orzecznictwie, mianowicie zasadności zaliczenia do podstawy wymiaru emerytury lub renty przysługującej nauczycielowi nagrody za osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze.W uchwale z dnia 19.IV.1979 r. II UZP 5/79 Sąd Najwyższy uznał, że nagroda specjalna przyznawana nauczycielowi za szczególne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej na podstawie art. 24 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114 ze zm.) nie wchodzi w skład podstawy wymiaru emerytury.W wyroku z dnia 30.V.1979 r. II UZP 8/79 Sąd Najwyższy podzielił stanowisko zajęte w wymienionej uchwale i stwierdził ponadto, że rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 25 lipca 1972 r. w sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent dla nauczycieli (Dz. U. Nr 32, poz. 219 ze zm.), normuje kwestię podstawy tego wymiaru dla nauczycieli i nauczycieli akademickich, określając wyczerpująco, które składniki przeciętnego miesięcznego zarobku należy przyjmować do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty. Dlatego też wynikające z treści § 11 rozporządzenia uregulowanie, według którego w sprawach nie unormowanych stosuje się zasady ogólne, nie ma zastosowania przy ocenie rozważanego zagadnienia.Podzielając powołany wyżej pogląd Sądu Najwyższego, a mianowicie, że składników zarobku podlegających wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty nauczyciela ze względu na szczególne uregulowanie tej kwestii nie normują przepisy ogólne, należało stwierdzić, że nietrafnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wskazał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia spornej kwestii pkt 11 lit. d załącznika do rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 13 grudnia 1976 r., według którego nagrody okolicznościowe nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru.Jak wykazano, w obowiązującym stanie prawnym od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. nagrody uzyskane za osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze nie stanowiły zarobku nauczyciela i nauczyciela akademickiego, jaki przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru, a zatem brak było podstaw do uwzględnienia tych nagród w podstawie wymiaru przysługującej nauczycielowi emerytury lub renty.Nowe, a zarazem jednoznaczne uregulowanie zawarte w treści art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela uzasadnia pogląd, że do przysługujących nauczycielom od dnia 1.IX.1981 r. świadczeń emerytalnych lub rentowych wlicza się kwoty nagród uzyskanych za osiągnięcia zawodowe, do których zaliczyć należy nagrody za działalność dydaktyczno-wychowawczą, pod warunkiem uzyskania ich za okres pracy, który wskazany został do obliczenia podstawy wymiaru.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.