II CZ 44/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Mirosława R. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakład Karny w N. o odszkodowanie na skutek zażalenia powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 3 lutego 1982 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia powoda od opłaty od podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 3.II.1982 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie oddalił wniosek powoda o zwolnienie go od opłaty sądowej od podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej, uzasadniając to rozstrzygnięcie tym, iż powód złożył wniosek o zwolnienie od wymienionej opłaty w dniu 28.I.1982 r., podczas gdy wyrok, którego domaga się zaskarżenia rewizją nadzwyczajną, uprawomocnił się w dniu 26.XI.1980 r., a zatem złożenie podania o wniesienie rewizji nadzwyczajnej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się wyroku nie mogłoby być uwzględnione. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki wskazał art. 116 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powoda na powyższe postanowienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6.V.1974 r. III CZP 26/74 (OSNCP 1975, z. 1, poz. 6), strona spełniająca wymagania przewidziane w art. 113 k.p.c. może ubiegać się o zwolnienie jej od opłaty należnej od podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej, przy czym do rozpoznania wniosku w tym przedmiocie właściwy jest sąd, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.W postanowieniu z dnia 6.III.1973 r. II CZ 22/73 (OSNCP 1974, z. 1, poz. 16) Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd pierwszej instancji - prócz wypadku przewidzianego w art. 395 § 2 k.p.c. - nie ma uprawnień do oceny zasadności środka odwoławczego. Dlatego też sąd pierwszej instancji nie może w postępowaniu międzyinstancyjnym oddalić wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego. Także sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek strony o zwolnienie od opłaty należnej od podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej, nie jest władny do oceny zasadności tego podania i oddalenia wniosku strony o zwolnienie od opłaty należnej od tego podania z powołaniem się na oczywistą jego bezzasadność. Wynika to z art. 116 § 2 k.p.c., który jako przesłankę odmowy uwolnienia strony od kosztów sądowych wymienia tylko oczywistą bezzasadność jej powództwa lub obrony.Wyjątkowy charakter powyższego przepisu wyłącza rozszerzającą jego wykładnię i objęcie nim także bezzasadności podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej. Wykładnia taka prowadziłaby poza tym do podważenia wyłączności, jaką do oceny istnienia podstaw rewizji nadzwyczajnej i jej złożenia na skutek podania strony posiadają Minister Sprawiedliwości i Prokurator Generalny PRL (art. 417 § 1 k.p.c. i art. 418 § 1 k.p.c.). Wydając zaskarżone postanowienie, Sąd Wojewódzki nie był zatem uprawniony do oceny zasadności wniesionego przez powoda podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej i oddalenia wniosku powoda o zwolnienie od opłaty należnej od tego podania jako oczywiście bezzasadnego.Na marginesie należy podnieść, iż pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, jakoby podanie o wniesienie rewizji nadzwyczajnej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się wyroku nie mogłoby być uwzględnione, nie jest ścisły. Kodeks postępowania cywilnego nie uzależnia możliwości uwzględnienia podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej od spełnienia jakiegokolwiek warunku (art. 418 k.p.c.). Oczywiste jest jednak, że uwzględnienie takiego podania, a więc wniesienie rewizji nadzwyczajnej może nastąpić tylko wówczas, gdy podmiot uprawniony do jej wniesienia oceni, że spełnione zostały wszystkie przesłanki uzasadniające uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej przez Sąd Najwyższy.Jedną z takich przesłanek jest wniesienie rewizji nadzwyczajnej w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia (art. 421 § 2 k.p.c.). Upływ powyższego terminu nie uzasadnia jednak oddalenia rewizji nadzwyczajnej, gdy zaskarżone orzeczenie narusza interes PRL (art. 421 § 2 k.p.c.) lub gdy sprawa ze względu na osobę lub przedmiot nie podlega orzecznictwu sądów powszechnych (art. 421 § 3 k.p.c.). Sąd Wojewódzki, nie mając na uwadze wymienionych sytuacji i nie będąc do tego powołany, uznał, iż rewizja nadzwyczajna wniesiona na skutek podania powoda nie mogłaby zostać uwzględniona z powodu złożenia podania (a więc i wniesienia rewizji nadzwyczajnej) po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego nią wyroku.Rozważone wyżej okoliczności nie są jednak istotne do rozstrzygnięcia sprawy na skutek zażalenia. Należy mianowicie zwrócić uwagę, iż z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 24.III.1975 r. powód został zwolniony od kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) strona, która nie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu, w którym zapadło kwestionowane orzeczenie (a zatem strona korzystająca z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - art. 111 § 1 pkt 1-5 k.p.c. oraz strona zwolniona przez sąd od tych kosztów - art. 111 § 1 pkt 6 k.p.c.), nie uiszcza opłaty kancelaryjnej od podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej. Powód nie ma przeto obowiązku uiszczenia tej opłaty, a więc wniosek jego oraz wywołane tym wnioskiem postępowanie o zwolnienie go od tej opłaty są bezprzedmiotowe i postępowanie to powinno zostać umorzone (art. 355 § 1 k.p.c.).W tej sytuacji na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 388 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.