III CO 1/82

Skład orzekającyPrzewodniczący Kolegium: sędzia SN J. Majorowicz (sprawozdawca). Członkowie Kolegium: sędziowie SN R. Czarnecki, W. Łysakowski, doc. dr A. Zieliński - przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości, st. r. pr. mgr S. Jezierski - przedstawiciel Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.SentencjaKolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Rakowskiego, po rozpoznaniu wniosku Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W. o właściwość między Urzędem Wojewódzkim - Wydział Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska w P. a Sądem Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie o roszczenie Zdzisławy S. przeciwko Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W. o odszkodowanie za szkody wyrządzone w związku z wykonywaniem prac hydrotechnicznychpostanowiło uznać, że właściwy do załatwienia sprawy z wniosku Zdzisławy S. przeciwko Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W. o odszkodowanie jest organ administracji państwowej.Uzasadnienie faktyczneUrząd Wojewódzki w P., Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu, działając na podstawie art. 82 ust. 1 pkt 3, 5 i 8 prawa wodnego (Dz. U. Nr 38, poz. 230) i art. 97 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W., wydał w dniu 20.III.1976 r. pozwolenie wodnoprawne na wykonanie urządzeń w ramach zadania inwestycyjnego "Ochrona miasta Sulejowa". W decyzji tej zezwolono Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W. m.in. na wykonanie sieci rowów i rurociągów dla przejęcia wód filtrujących poprzez obwałowanie rzeki Pilicy, wód gruntowych - dla obniżenia ich poziomu oraz wód deszczowych z terenów depresyjnych. Ob. Zdzisława S. twierdziła, że w związku z obwałowaniem rzeki Pilicy wody podeszczowe, które miały odpływ do Pilicy, zostały zatrzymane, co powoduje, iż przy większych deszczach woda podchodzi pod jej dom i następuje jego zalanie. Wystąpiła więc do Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W. o odszkodowanie.Dyrekcja wniosek jej przekazała do Urzędu Wojewódzkiego w P. Urząd Wojewódzki, Wydział Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, pismem z dnia 29.VI.1981 r. skierowanym do ob. Zdzisławy S. zwrócił wniosek w sprawie przyznania odszkodowania, uznając swoją niewłaściwość do merytorycznego rozstrzygnięcia sporu. Zdaniem Urzędu Wojewódzkiego ze względu na przyczyny powstania szkody i określenia roszczenia odszkodowawczego właściwy do załatwienia sprawy jest Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim.W uzasadnieniu tego pisma, które stanowi w istocie decyzję kończącą w inny sposób sprawę przed organem administracji państwowej (art. 104 § 2 k.p.a.), Urząd Wojewódzki wyraził pogląd, że obowiązek wypłacenia odszkodowania za szkodę powstałą w związku z wydanym zezwoleniem wodnoprawnym powstaje, jeżeli projektowany sposób korzystania z wody lub urządzeń wodnych oddziałuje szkodliwie na interesy ludności, gospodarki narodowej i środowiska, a wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom jest możliwe. Wynika stąd, że chodzi tu o sytuację, gdy działanie, na które otrzymało się pozwolenie (które stanowi przedmiot tego pozwolenia), wywołuje szkody, a nie o sytuację, gdy przy okazji działania mieszczącego się w ramach pozwolenia wykonawca dopuścił się czynów nim nie objętych i naruszone zostało w ten sposób dobro osób trzecich. W konkluzji Urząd Wojewódzki uznał, że nie jest właściwy do rozstrzygnięcia zaistniałego sporu na podstawie art. 36 i 37 prawa wodnego. Stanowisko swoje potwierdził Urząd Wojewódzki w piśmie z dnia 14.XI.1981 r., skierowanym do pełnomocnika Zdzisławy S.W dniu 7.VIII.1981 r. Zdzisława S. wniosła pozew do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim przeciwko Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W., domagając się zasądzenia od strony pozwanej 40.000 zł z odsetkami tytułem odszkodowania za szkody, jakie poniosła w związku z przeprowadzonymi na podstawie pozwolenia wodnoprawnego pracami hydrotechnicznymi.Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z dnia 12.X.1981 r. na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu wydania prawomocnej decyzji organu administracji państwowej w przedmiocie odszkodowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy podkreślił, że stanowisko zajęte przez Urząd Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim w piśmie z dnia 29.VI.1981 r. co do niewłaściwości w merytorycznym rozpoznaniu sprawy o odszkodowanie należy uznać za nietrafne. Z treści art. 37 pkt 6 prawa wodnego wynika, że terenowy organ administracji państwowej zarządza rozprawę wodnoprawną w postępowaniu o odszkodowanie. Zdaniem Sądu Rejonowego należy uznać, że chodzi o odszkodowanie za szkody powstałe w związku z prowadzeniem robót na podstawie pozwolenia wodnoprawnego. Taka zaś sytuacja zachodzi w sprawie. Dlatego też do czasu wydania przez organ administracyjny decyzji o przyznaniu lub odmowie odszkodowania postępowanie w sprawie należy zawiesić.Wobec powstania sporu negatywnego między organem administracji państwowej a sądem Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w W. wystąpiła do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozpoznanie sprawy przez Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym (art. 190 i nast. k.p.a.).Kolegium Kompetencyjne zważyło, co następuje:Stosownie do art. 36 prawa wodnego (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230 ze zm.) terenowe organy administracji państwowej właściwe do wydawania pozwoleń wodnoprawnych rozstrzygają spory powstałe w związku z tymi pozwoleniami, a ponadto spory szczegółowo wymienione w pkt 1-5 tego przepisu. Do spraw tych należą również sprawy o odszkodowanie (art. 37 pkt 6). Bezsporne jest w sprawie, że prace, na wykonanie których udzielono zezwolenia Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W., są pracami z zakresu budownictwa wodnego, wymagającymi pozwolenia wodnoprawnego (art. 82 prawa wodnego). Takie pozwolenie zostało też Dyrekcji udzielone decyzją Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia 20.III.1976 r. Rozbieżności, jakie powstały między organem administracji państwowej a sądem, sprowadzają się do rozstrzygnięcia kwestii, jak należy interpretować użyte w art. 36 prawa wodnego sformułowanie "spory powstałe w związku z tymi pozwoleniami".Urząd Wojewódzki w P., powołując się na art. 25 prawa wodnego, wyraził pogląd prawny, że obowiązek wypłacenia odszkodowania za szkodę powstałą w związku z wydanym pozwoleniem wodnoprawnym powstaje w sytuacji, gdy działanie, na które otrzymało się pozwolenie (które stanowi przedmiot tego pozwolenia), wywołuje szkody, a nie w sytuacji, gdy przy okazji działania mieszczącego się w ramach pozwolenia wykonawca dopuścił się czynów nim nie objętych i naruszone zostało w ten sposób dobro osób trzecich. Poglądu tego nie można uznać za uzasadniony w świetle przepisów prawa wodnego. W szczególności należy zauważyć, że powołany art. 25 prawa wodnego określa warunki, w jakich należy udzielić lub odmówić pozwolenia wodnoprawnego. Przepis ten nie zawiera dyspozycji co do przesłanek, jakie muszą zaistnieć, aby powstało prawo domagania się odszkodowania w trybie przewidzianym w art. 36 i 37 prawa wodnego.Przesłanki takie określa natomiast art. 36 tego prawa, stanowiąc, że chodzi o spory, m.in. spory o odszkodowanie, powstałe w związku z pozwoleniami wodnoprawnymi. Dotyczy to więc sporów między stronami o takie działania lub zaniechania, które pozostają w normalnym związku przyczynowym z wydanym pozwoleniem i powodują szkodę w dziedzinie stosunków wodnych m.in. polegającą na zakłóceniu stosunków wodnych w nieruchomościach osób poszkodowanych.Wedle twierdzeń ob. Zdzisławy S. obwałowanie rzeki Pilicy, wykonane w ramach pozwolenia wodnoprawnego, spowodowało, że wody deszczowe, które dotychczas spływały do rzeki, zatrzymują się i zalewają jej budynki. Żądanie odszkodowania poszkodowana wiąże więc z faktem przeprowadzenia urządzeń wodnych w ramach pozwolenia wodnoprawnego i dopatruje się powstania szkody w niewłaściwym wykonaniu prac z zakresu budownictwa wodnego.Właściwy do rozstrzygnięcia jej żądania odszkodowania jest zatem stosownie do art. 36 i 37 prawa wodnego organ administracji państwowej. Dopiero w przypadku gdy decyzja tego organu stanie się ostateczna, strona może dochodzić swych roszczeń przed sądem (art. 38 prawa wodnego).W uzupełnieniu należy zauważyć, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem sąd byłby właściwy wówczas, gdyby szkoda została wywołana niewłaściwym, bezprawnym zachowaniem się, polegającym na realizacji uprawnienia niezgodnie z jego treścią lub w postępowaniu wykraczającym poza granice uzyskanego pozwolenia. Wywołana w ten sposób szkoda następuje wskutek niedotrzymania warunków pozwolenia, a nie w związku z realizacją tego pozwolenia. W tym przypadku zobowiązany ponosi odpowiedzialność na zasadzie przepisów prawa cywilnego o czynach niedozwolonych (zob. orzecz. SN z dnia 4.IX.1979 r. II CR 253/79 - OSNCP z 1980 r. poz. 92).Z tych względów Kolegium Kompetencyjne orzekło jak w sentencji postanowienia.