III CZP 20/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN A. Filcek. Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Gola, M. Rafacz-Krzyżanowska, W. Kuryłowicz (sprawozdawca), J. Majorowicz, J. Pietrzykowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, T. Potapowicza, rozpoznał wniosek Prezesa Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1982 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy sąd wojewódzki, właściwy rzeczowo w myśl art. 17 pkt 4 k.p.c. w chwili wniesienia pozwu przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego, pozostaje nadal właściwy aż do ukończenia postępowania pomimo podwyższenia określonej w tym przepisie wartości przedmiotu sporu z kwoty 100.000 zł do kwoty 300.000 zł?"uchylił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Sąd Wojewódzki, właściwy rzeczowo w myśl art. 17 pkt 4 k.p.c. w chwili wniesienia pozwu przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 11, poz. 82), pozostaje nadal właściwy aż do ukończenia postępowania pomimo podwyższenia określonej w tym przepisie wartości przedmiotu sporu z kwoty 100.000 zł do kwoty 300.000 zł.Uzasadnienie faktyczneW sprawach objętych przepisem art. 17 pkt 4 k.p.c. o rzeczowej właściwości sądu wojewódzkiego stanowi określona w tym przepisie wartość przedmiotu sporu.Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 11, poz. 82), zmieniającej w art. 1 ust. 1 przepis art. 17 pkt 4 k.p.c. w zakresie oznaczenia wartości przedmiotu sporu, kwota 100.000 zł została zastąpiona kwotą 300.000 zł. Ustawa o zmianie kodeksu postępowania cywilnego weszła w życie - stosownie do jej art. 3 - z dniem 6 kwietnia 1982 r.Od tej daty poczynając, do rzeczowej właściwości sądów wojewódzkich należą sprawy, objęte przepisem art. 17 pkt 4 k.p.c., które zostaną wniesione do sądu po dniu 5 kwietnia 1982 r. i w których wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 300.000 zł.W odniesieniu do spraw objętych przepisem art. 17 pkt 4 k.p.c., które zgodnie z dotychczasową właściwością rzeczową sądów wojewódzkich (przy wartości przedmiotu sporu w granicach powyżej 100.000 zł do 300.000 zł) zostały wniesione przed dniem 6 kwietnia 1982 r. do sądów wojewódzkich jako rzeczowo właściwych, należałoby, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania ustawy procesowej, przekazać je do właściwych sądów rejonowych. Działanie w tym zakresie powołanej wyżej zasady, skoro ustawa z dnia 26 marca 1982 r. nie zawiera przepisów przechodnich, które by inaczej stanowiły, uchyla jednak art. 15 § 1 k.p.c., statuujący zasadę trwałego związania sprawy z sądem właściwym (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, np. w art. 193 k.p.c.).Zgodnie z powołanym przepisem zmiana podstawy właściwości sądu w toku sprawy nie czyni niewłaściwym do jej rozpoznania sądu właściwego w chwili wniesienia sprawy. Dotyczy to każdego rodzaju właściwości (miejscowej, rzeczowej i funkcjonalnej). Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania w sprawie, nie wyłączając postępowania odwoławczego, czemu daje wyraz przepis art. 388 k.p.c., zgodnie z którym sąd rewizyjny, uchylając zaskarżony wyrok w całości lub części, przekazuje w zasadzie sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi, który rozpoznawał ją w pierwszej instancji.Zmiana podstawy właściwości sądu w toku sprawy może nastąpić, skoro co innego nie wynika z art. 15 k.p.c., z przyczyn natury faktycznej lub prawnej. W rozważanym przypadku zmianę tę spowodowało ustawowe podwyższenie wartości przedmiotu sporu w sprawach z art. 17 pkt 4 k.p.c.Tym samym sprawy objęte przepisem art. 17 pkt 4 k.p.c., w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza kwoty 300.000 zł, wniesione przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. do rzeczowo właściwych sądów wojewódzkich, pozostają nadal - także po wejściu jej w życie - w rozpoznaniu tych sądów aż do prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. Przemawiają za tym również względy celowości, w szczególności ze względu na skutki zasady bezpośredniego działania ustawy procesowej. Zgodnie bowiem z tą zasadą podlegałyby przekazaniu sądom rejonowym przez dotychczas rzeczowo właściwe sądy wojewódzkie sprawy niezależnie od stadium postępowania (stanu rozpoznania), częstokroć na skutek tego z uszczerbkiem dla prawidłowości rozpoznania sprawy. Tak np. podlegałaby przekazaniu sprawa, w której nastąpiło odroczenie ogłoszenia orzeczenia (art. 326 k.p.c.), w tym zaś terminie nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej sądu.Zapobiega tym sytuacjom przepis art. 15 § 1 k.p.c.Skutki działania zasady trwałego związania sprawy z sądem właściwym mogą być inaczej uregulowane w przepisach przechodnich do ustawy procesowej, jak np. w art. XVIII § 2 przep. wprow. k.p.c. W ustawie z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego nie ma w tym zakresie odmiennego niż w art. 15 k.p.c. uregulowania. W sprawach, których dotyczy przedstawione zagadnienie, przepis art. 15 k.p.c. ma pełne zastosowanie.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.