III CRN 304/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: W. Łysakowski, K. Olejniczak (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku P. o stwierdzenie nabycia spadku po Józefie W. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 31 marca 1981 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego i przekazać sprawę w powyższym zakresie Sądowi Rejonowemu w Ciechanowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o opłacie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 31.III.1981 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie stwierdził, że spadek po Józefie W., zmarłym dnia 26.II.1980 r., nabyli z mocy ustawy wdowa po spadkodawcy Pelagia W. w 1/4 części oraz jego dzieci Jadwiga B., Urszula K., Wojciech W., Grzegorz W. i Dorota W. po 3/20 części każde z nich. Ponadto Sąd stwierdził, że wchodzące w skład spadku po Józefie W. gospodarstwo rolne położone na wsi C. dziedziczy z mocy ustawy w całości Skarb Państwa z obowiązkiem spłaty na rzecz wdowy Pelagii W.Zdaniem Sądu I instancji podstawę prawną dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa stanowi przepis art. 1063 § 2 k.c., żadne z dzieci spadkodawcy bowiem nie ma warunków do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a wdowa po nim, która jest trwale niezdolna do pracy, nie wykazała, że ma możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przy pomocy osób posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 1063 § 3 k.c.).Od powyższego postanowienia Minister Sprawiedliwości wniósł w terminie sześciomiesięcznym od jego uprawomocnienia się rewizję nadzwyczajną, w której, zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 670 § 2 k.p.c. w związku z art. 32 § 1 i art. 43 § 1 k.r.o. oraz art. 1059 § 1 pkt 1 k.c. i art. 1063 k.c., domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa spadku obejmującego gospodarstwo rolne i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Ciechanowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneUwzględniając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Jak wynika z aktu własności ziemi, przedmiotowe gospodarstwo rolne wchodziło w skład wspólności ustawowej spadkodawcy Józefa W. oraz jego żony Pelagii W. Wspólność ta ustała na skutek śmierci Józefa W. i z tą chwilą stosownie do art. 42 k.r.o. do majątku, który był nią objęty, stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, z tym zastrzeżeniem, że udziały każdego z małżonków w majątku wspólnym są równe (art. 43 § 1 k.r.o.).W związku z tym rewizja nadzwyczajna zasadnie wskazuje, że przedmiotem dziedziczenia po Józefie W. mógł być tylko jego udział w gospodarstwie rolnym, nie zaś całe gospodarstwo rolne. Odmienne stanowisko sądu I instancji, wynikające z postanowienia stwierdzającego nabycie spadku co do całego gospodarstwa rolnego, stanowi rażące naruszenie przytoczonych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa. Niezależnie od tego należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w rewizji nadzwyczajnej, iż brak było podstaw do pozbawienia wdowy po spadkodawcy prawa do dziedziczenia jego udziału w gospodarstwie rolnym. Okoliczność bowiem, że jest ona niezdolna do pracy i posiada II grupę inwalidzką, nie pozbawia jej tego prawa, skoro stosownie do art. 1059 § 1 pkt 1 k.c. w związku z art. 1060 § 1 k.c. małżonek spadkodawcy dziedziczy z mocy ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli bezpośrednio przed otwarciem spadku pracował w gospodarstwie rolnym.Jak wynika z wyjaśnienia złożonego przez wnioskodawczynię Pelagię W., zapewnienia złożonego przez Wojciecha W., zaświadczenia Urzędu Gminy w B. z dnia 29.X.1980 r. oraz zaświadczenia tego Urzędu z dnia 10.VIII.1981 r., wdowa po spadkodawcy od 1970 r. do daty wystawienia powyższego zaświadczenia, a zatem również w okresie bezpośrednio poprzedzającym otwarcie spadku, pracowała w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Okoliczność, że równocześnie była niezdolna do pracy ze względu na stan zdrowia oraz że z tego powodu zamierza przekazać gospodarstwo Państwu w zamian za rentę, nie może pozbawiać jej uprawnienia do dziedziczenia wynikającego z przepisu art. 1059 § 1 pkt 1 k.c. Dziedziczenie Skarbu Państwa przewidziane w art. 1063 § 2 k.c. mogłoby wchodzić w rachubę w wypadku, gdyby jedyną przesłankę dziedziczenia wdowy po spadkodawcy stanowiła trwała niezdolność do pracy (art. 1059 § 1 pkt 5 k.c.). Jeżeli jednak wdowa po spadkodawcy mimo swej niezdolności do pracy w spadkowym gospodarstwie rolnym bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowała, spełniona została przesłanka dziedziczenia przewidziana w art. 1059 § 1 pkt 1 w związku z art. 1060 § 1 k.c.Skoro sąd I instancji nie wziął pod uwagę powyższej okoliczności, zarzuty rewizji nadzwyczajnej należało uznać za zasadne, co z mocy art. 422 § 2 k.p.c. spowodowało uchylenie postanowienia sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.