III PR 33/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w W. przeciwko Franciszkowi M. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 29 maja 1981 r. sygn. akt II C 709/81 oraz zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy postanowieniem z dnia 18 sierpnia 1981 r. sygn. akt I Cr 328/81 w trybie art. 391 k.p.c.:1) przejął sprawę do rozpoznania;2) uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 29 maja 1981 r. II C 709/81 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePozwany zatrudniony jako górnik od dnia 19.X.1955 r. w powodowym Przedsiębiorstwie, ponieważ zachorował na krzemicę płuc, został uznany za inwalidę II grupy od dnia 27.VIII.1965 r. i pobierał rentę inwalidzką z ZUS, a później także na podstawie ugód i wyroków sądowych rentę uzupełniającą od powodowego Przedsiębiorstwa. W związku z podwyżką renty inwalidzkiej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) powodowe Przedsiębiorstwo (zakład pracy) zmniejszyło wypłatę renty uzupełniającej o kwotę wymienionej podwyżki (art. 16 ust. 3 ustawy). Pozwany natomiast jako wierzyciel, mając tytuł wykonawczy określający obowiązek powodowego Przedsiębiorstwa świadczenia na jego rzecz renty uzupełniającej, wszczął egzekucję.Powodowe Przedsiębiorstwo wniosło o pozbawienie wykonalności powyższego tytułu wykonawczego w części dotyczącej wysokości otrzymanej przez pozwanego podwyżki na podstawie art. 2 wymienionej ustawy. Pozwany zaś domagał się oddalenia powództwa i zarzucił, iż gdyby pracował do listopada 1980 r., to osiągnąłby znacznie wyższe zarobki, które stanowiłyby podstawę wyższej emerytury.Sąd Rejonowy w W. oddalił powództwo i ustalił, że w latach 1972-1979 nastąpił wzrost zarobków górników w stopniu wyższym niż wzrost renty z ZUS. Sąd powołał się przy tym na treść art. 5 k.c. Sąd Wojewódzki natomiast, rozpoznając rewizję powodowego Przedsiębiorstwa, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. następujące zagadnienie prawne: "Czy w sprawach z powództwa zakładu pracy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego dotyczącego renty uzupełniającej (art. 840 k.p.c.) Sąd może badać hipotetyczny wzrost zarobków pozwanego względnie emerytury po 1 maja 1977 r., czy też kognicja Sądu w tych sprawach ogranicza się tylko do badania prawidłowości potrąceń z art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 43)?".Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zagadnienia prawnego wyraził pogląd, iż w sprawie z powództwa zakładu pracy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego dotyczącego renty uzupełniającej dopuszczalne jest badanie możliwości wzrostu zarobków przez pozwanego (pracownika) nawet po wejściu w życie ustawy z dnia 31 marca 1977 r. i że w razie pozytywnego ustalenia zachodziłaby podstawa do oddalenia powództwa. Sąd Wojewódzki wyrażone stanowisko uzasadnił treścią uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26.V.1978 r. III PZP 9/78 (OSNCP 1978, z. 12, poz. 224).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Wykładnia art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) dokonana została już w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np. orzeczenie z dnia 30.XII.1977 r. III PR 181/77, OSNCP 1978, z. 8, poz. 148, orzeczenie z dnia 20.II.1978 r. III PR 6/78, OSNCP 1978, z. 9, poz. 169, uchwała z dnia 27.IX.1977 r. III PZP 5/77, OSNCP 1978, z. 2, poz. 28). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in., iż po dniu 30.IV.1977 r. pracownicy uprawnieni do podwyższonych świadczeń rentowych, o jakich mowa w art. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r., nie mogą skutecznie dochodzić przed sądami powszechnymi zasądzenia na ich rzecz od zakładów pracy na podstawie przepisów prawa cywilnego renty uzupełniającej zarówno za okres poprzedzający datę wejścia w życie tej ustawy (1 maja 1977 r.), jak i za okres następujący po tej dacie, bez względu na to, kiedy doznali uszczerbku na zdrowiu.Według art. 16 ust. 3 ustawy osoby pobierające w dniu wejścia w życie ustawy - oprócz rent inwalidzkich albo rodzinnych - renty uzupełniające od zakładów pracy na podstawie przepisów prawa cywilnego zachowują prawo do pobierania tych rent po wejściu w życie ustawy. Wysokość tych rent ulega z mocy prawa zmniejszeniu o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2. Powodowe Przedsiębiorstwo mogło zatem zmniejszyć pozwanemu rentę uzupełniającą o kwotę uzyskanej przez niego podwyżki renty z ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza że wysokość tej podwyżki nie była między stronami sporna. Ponieważ pozwany otrzymał tytuł wykonawczy, wszczął przeciwko powodowemu Przedsiębiorstwu egzekucję (art. 1060, art. 1062 k.p.c.), przeto konieczne stało się wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.). W procesie tym jednak sąd nie może badać hipotetycznego wzrostu zarobków pozwanego lub emerytury po dniu 30.IV.1977 r. ze względu na treść art. 16 ust. 1 i 3 powołanej ustawy. Odmienna bowiem wykładnia prowadziłaby do obejścia wymienionego przepisu.Jeśli zaś chodzi o wskazaną w uzasadnieniu pytania prawnego uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28.V.1978 r. III PZP 9/78 (OSNCP 1978, z. 12, poz. 224), należy zauważyć, iż treść tej uchwały wcale nie uzasadnia sugerowanej przez Sąd Wojewódzki odpowiedzi. W powyższej uchwale chodziło bowiem o sprawy z powództwa zakładu pracy o obniżenie renty uzupełniającej, i to nawet wytoczone już po dniu 30.IV.1977 r., do których nie odnosi się unormowanie zawarte w art. 16 ustawy. Artykuł 16 ust. 1 ustawy dotyczy niemożliwości skutecznego wytoczenia powództwa o podwyższenie renty uzupełniającej; jeżeli stosownie do art. 16 ust. 3 ustawy wysokość renty uzupełniającej uległa już z mocy prawa zmniejszeniu o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2, a zakład pracy domaga się dalej idącego obniżenia renty, bo tylko tego może domagać się, to poszkodowany może bronić się zarzutem, że od czasu poprzedniego ustalenia wysokości jego renty uzupełniającej nastąpiła istotna podwyżka wynagrodzenia.Tak więc z rozważań tych należy wyprowadzić wniosek, iż w sprawach z powództwa zakładu pracy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (art. 840 k.p.c.),określającego obowiązek powoda świadczenia renty uzupełniającej na rzecz osoby pobierającej rentę inwalidzką albo rodzinną z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej podwyższoną w myśl art. 2 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43), nie jest dopuszczalne badanie możliwości osiągnięcia przez pozwanego - za okres po dniu 30.IV.1977 r. - wyższych zarobków.Nie można wreszcie podzielić poglądu Sądu Rejonowego, iż powództwo powinno być oddalone na podstawie art. 5 k.c.Powództwo bowiem zakładu pracy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego oparte zostało na wygaśnięciu zobowiązania wskutek wejścia w życie nowych przepisów prawnych (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.). Skoro ustawodawca wprowadza określone przepisy, którymi normuje daną kwestię w pewien sposób, to nie można niejako odmawiać ich zastosowania z powołaniem się na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.).Ponieważ ustalenia Sądu Rejonowego co do wysokości renty uzupełniającej pozwanego wynikającej z wyroków i ugody zawartej przed sądem tudzież wysokość renty z ubezpieczenia społecznego i wysokość podwyżki z art. 2 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. budzą wątpliwości, a w każdym razie brak jest w aktach wystarczających dokumentów do przeprowadzenia kontroli tych ustaleń, przeto nie można było dokonać ewentualnej zmiany zaskarżonego wyroku, lecz należało tylko go uchylić i sprawę przekazać jedynie z tych względów do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego (art. 391 § 1, art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.).