I PZP 24/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL - w sprawie z wniosku Stanisława M. i Mieczysława C. przeciwko Spółdzielni Transportu Wiejskiego Oddział nr 2 w Lublinie o wyrównanie wynagrodzenia za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 29.IX.1981 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 24 czerwca 1981 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy zachodzą podstawy do przyznania kierowcom Spółdzielni Transportu Wiejskiego wynagrodzenia przewidzianego w protokole dodatkowym nr 144 z dnia 20 kwietnia 1974 r. do układu zbiorowego pracy dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu w sprawie zasad wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w transporcie samochodowym - w sytuacji, kiedy w związku z integracją transportu wiejskiego nie nastąpiła zmiana charakteru i rodzaju pracy kierowców, jedynie zostali oni podporządkowani innej jednostce, a równocześnie przyjęli angaże, w których określono wysokość ich wynagrodzenia według zasad obowiązujących przed integracją?"postanowił udzielić odpowiedzi twierdzącej.Zachodzą podstawy do przyznania kierowcom Spółdzielni Transportu Wiejskiego wynagrodzenia przewidzianego w protokole dodatkowym nr 144 z dnia 20 kwietnia 1974 r. do układu zbiorowego pracy dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu w sprawie zasad wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w transporcie samochodowym - w sytuacji, kiedy w związku z integracją transportu wiejskiego nie nastąpiła zmiana charakteru i rodzaju pracy kierowców, jedynie zostali oni podporządkowani innej jednostce, a równocześnie przyjęli angaże, w których określono wysokość ich wynagrodzenia według zasad obowiązujących przed integracją.Uzasadnienie faktyczneNa mocy uchwały Zarządu Głównego Centralnego Związku Spółdzielni Rolniczych "SCh" z dnia 23.IV.1976 r. przeprowadzona została integracja w transporcie branżowym spółdzielczości wiejskiej w celu usprawnienia obsługi spółdzielni i WZGS, a ponadto w celu właściwego wykorzystania rezerw w transporcie. Na mocy tej uchwały wojewódzkie spółdzielnie mleczarskie oraz wojewódzkie spółdzielnie ogrodnicze przekazały na rzecz właściwych terytorialnie spółdzielni transportu wiejskiego (STW) jednostki organizacyjne transportu branżowego.Centralny Związek Spółdzielni Rolniczych "SCh" pismem z dnia 1.IX.1976 r. stwierdził, że do czasu opracowania jednolitych stawek akordowych w transporcie mleczarskim i ogrodniczym mają być stosowane stawki akordowe, jakie stosowano przed integracją. Dlatego pozwany Oddział zmienił umowy o pracę zawarte z pracownikami przed integracją i podpisał z pracownikami nowe umowy, które utrzymały przyznane dotychczas stawki akordowe. Kierowcy podpisali nowe umowy o pracę bez zastrzeżeń. Podstawę wynagrodzenia kierowców stanowiła decyzja Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej z dnia 3.XII.1975 r., zatwierdzająca normy czasu przebiegu oraz normy załadunku, jak i stawki akordowe za 1 tonę i 1 kilometr w przewozie. Normy te uwzględniały istniejącą strukturę i specyfikę przewozu. Po przeprowadzonej integracji zarówno struktura, jak i specyfika przewozów w pozwanym Oddziale nie uległy żadnej zmianie.W Spółdzielni Transportu Wiejskiego (STW) wysokość wynagrodzenia kierowców określa protokół dodatkowy nr 144 z dnia 20 kwietnia 1974 r. do układu zbiorowego pracy dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w transporcie samochodowym, którego postanowienia są korzystniejsze od zawartych z kierowcami, a w tym i wnioskodawcami, umów o pracę. Wnioskodawcy otrzymali za okres wchodzący w grę w sprawie mniejsze wynagrodzenie od innych kierowców zatrudnionych w Spółdzielni Transportu Wiejskiego. Jednakże od sierpnia 1980 r. zostali w wynagrodzeniu za pracę zrównani z innymi kierowcami.Na tle powyższego stanu faktycznego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Układy zbiorowe pracy są źródłem prawa o szczególnym charakterze, właściwym prawu pracy. Odrębność ich polega na tym, że są one aktem dwustronnym, dochodzącym do skutku w drodze porozumienia pomiędzy związkami zawodowymi a organami administracji państwowej. Są one jednak źródłem prawa stojącym hierarchicznie niżej od samego kodeksu pracy, jak i innych ustaw, a także przepisów wydanych przez Radę Ministrów, toteż muszą być z nimi zgodne. Wymóg tej zgodności został sformułowany w kodeksie pracy w myśl zasady uprzywilejowania pracownika, wyłączającej możliwość ograniczenia na jakiejkolwiek drodze jego uprawnień zagwarantowanych ustaleniami. Zasada ta, mająca - zgodnie z art. 18 § 2 k.p. - zastosowanie do postanowień zawartych w umowach i innych aktach prawnych tworzących stosunek pracy, została odniesiona również do postanowień układowych. Artykuł 239 k.p. stwierdza mianowicie wyraźnie, że nie mogą one być mniej korzystne dla pracowników niż wskazane przepisy. Stosunek układu zbiorowego pracy do umowy o pracę wynika pośrednio z przedstawionych wyżej zasad. Zakaz bowiem pomniejszania uprawnień pracowniczych w drodze umownej należy odnieść również do uprawnień zagwarantowanych układami, ponieważ stanowią one część prawa pracy, należąc do kategorii "innych przepisów określających prawa i obowiązki pracowników", o których mowa w art. 9 k.p. W ten sposób regulacja układowa, ograniczona od strony minimalnego zakresu uprawnień pracowniczych przez ustawy, kształtuje równocześnie wraz z nim dolny próg uprawnień, które nie mogą być pomniejszone w drodze umownej.W odniesieniu zatem do wnioskodawców obojętna jest okoliczność zawarcia z nimi nowych umów o pracę na dotychczasowych warunkach, jeśli przeniesieni zostali do zakładu pracy, w którym obowiązują korzystniejsze regulacje układowe w zakresie wynagrodzenia za pracę od postanowień umownych.Rozważenia wymaga jeszcze (dla uzasadnienia wniosku o udzielenie na pytanie prawne odpowiedzi przeczącej) powołanie się przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej na rozprawie przed Sądem Najwyższym na unormowanie zawarte w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie układów zbiorowych pracy (Dz. U. Nr 47, poz. 288). Przepis ten mianowicie stanowi, że w razie zmiany organizacyjnego podporządkowania zakładu stosuje się dotychczas obowiązujący układ zbiorowy pracy. Właściwy minister w porozumieniu z odpowiednim związkiem zawodowym może ustalić w drodze protokołu dodatkowego, że do pracowników zakładu pracy, którego podporządkowanie organizacyjne zostało zmienione, będzie stosowany układ zbiorowy pracy obowiązujący w gałęzi pracy, do której zakład ten został włączony. Na tle tego przepisu - zdaniem przedstawiciela Prokuratury Generalnej - do wnioskodawców powinno stosować się dotychczas obowiązujące przepisy, skoro właściwy minister nie określił dotąd możliwości stosowania wobec nich układu zbiorowego pracy obowiązującego w nowym zakładzie pracy.Pogląd ten nie jest trafny. Cytowany bowiem przepis dotyczy takiej sytuacji, gdy nastąpiła zmiana organizacyjnego podporządkowania jednego zakładu pracy innemu zakładowi pracy. Wprawdzie w ust. 1 § 5 powołanego rozporządzenia jest mowa tylko o "zakładzie", a nie o "zakładzie pracy", jednakże chodzi w nim o "zakład pracy" w rozumieniu art. 3 k.p. Potwierdza to stanowisko treść ust. 2 § 5 tegoż rozporządzenia, w którym właśnie jest mowa o "zakładzie pracy", a nie o pojęciu "zakładu" mogącym być rozumianym jako komórka organizacyjna zakładu pracy. Można zatem uznać, że użyte w § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie układów zbiorowych pracy (Dz. U. Nr 47, poz. 288) określenie "zakład" oznacza zakład pracy w rozumieniu art. 3 k.p.Nie było w sprawie sporne, że wnioskodawcy pracowali w zakładzie transportu samochodowego Spółdzielni Ogrodniczej, przy czym ów zakład był jednostką organizacyjną (komórką) Spółdzielni, a nie zakładem pracy, o jakim mowa w art. 3 k.p.W świetle powyższej okoliczności do wnioskodawców nie ma zastosowania § 5 powołanego rozporządzenia.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały (art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).