Rs 5/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Jeż, płk E. Zawiłowski.Prokurator Prokuratury Wojskowej: płk R. Szczęsny.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 1981 r. na rozprawie sprawy Jana Mariana W., nieprawomocnie skazanego za przestępstwo określone w art. 124 § 1 k.k. w związku z art. 129 k.k. i z zastosowaniem art. 57 § 2 i 3 pkt 1, art. 40 § 1 pkt 2, art. 46 § 1 pkt 1 i art. 36 § 2 i 3 k.k. na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat, konfiskaty części mienia w postaci 1.000 dolarów USA i 3.000 zł grzywny, z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oraz przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 22 czerwca 1981 r., rewizji obrońcy nie uwzględnił, natomiast - częściowo uwzględniając rewizję prokuratora - zmienił zaskarżony wyrok przez uznanie, że orzeczona wobec oskarżonego na podstawie art. 46 § 1 pkt 1 k.k., konfiskata części mienia obejmuje mienie w postaci materiałów budowlanych opisanych w aktach sprawy, natomiast kwota 1.000 dolarów USA - jako pochodząca z przestępstwa - podlega przepadkowi na podstawie art. 48 § 1 k.k., w pozostałej zaś części wyrok ten utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator w rewizji wniesionej na niekorzyść oskarżonego podnosił zarzut:- naruszenia przez sąd prawa materialnego, a mianowicie art. 57 § 2 k.k., ze względu na bezpodstawne zastosowanie wobec oskarżonego tego przepisu, i art. 47 § 1 k.k., z powodu uznania kwoty 1.000 dolarów USA pochodzącej z przestępstwa za mienie oskarżonego i włączenia jej do orzeczonej na podstawie art. 46 § 1 pkt 1 k.k. częściowej konfiskaty mienia, zamiast mienia stanowiącego rzeczywistą własność oskarżonego, zabezpieczonego w toku postępowania przygotowawczego;- wymierzenia oskarżonemu rażąco łagodnej kary pozbawienia wolności.W konkluzji rewizji skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie oskarżonemu na podstawie art. 124 § 1 k.k. kary 6 lat pozbawienia wolności, objęcie częściową konfiskatą mienia przedmiotów zabezpieczonych w postępowaniu przygotowawczym i orzeczenie na podstawie art. 48 § 1 k.k. przepadku kwoty 1.000 dolarów USA.W rewizji obrońca zakwestionował wyrok w części dotyczącej wymiaru kary, w szczególności z powodu niezastosowania wobec oskarżonego warunkowego zawieszenia wykonania kary, i w związku z tym wnosił o zmianę wyroku w tym zakresie.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej i obrońca oskarżonego poparli swoje rewizje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja prokuratora jest zasadna tylko w części dotyczącej przepadku kwoty 1.000 dolarów USA w ramach orzeczonej częściowej konfiskaty mienia oskarżonego i nieobjęcia tą konfiskatą mienia zabezpieczonego w toku postępowania przygotowawczego (...).Nie jest natomiast zasadna dalsza część rewizji prokuratora kwestionująca zastosowanie wobec oskarżonego nadzwyczajnego złagodzenia kary i w konsekwencji sam wymiar kary. Zarzut ten skarżący opiera przede wszystkim na innej ocenie społecznej szkodliwości czynu oskarżonego i innej interpretacji art. 57 § 2 k.k., odbiegającej wyraźnie od ustalonej w dotychczasowym orzecznictwie i doktrynie.Społeczne niebezpieczeństwo czynu - w myśl art. 50 § 1 k.k. - jest podstawowym wyznacznikiem sądowego wymiaru kary, a jego materialną treść, która współdecyduje o konkretnej karze dla konkretnego sprawcy za popełniony przez niego czyn, określa całokształt podmiotowej i przedmiotowej strony tego czynu, co oznacza, że ocena stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu nie może być wynikiem teoretycznych i abstrakcyjnych rozważań, lecz wynikać musi z bezspornych realiów sprawy. Takiej konkretnej oceny społecznego niebezpieczeństwa czynu oskarżonego dokonał sąd w zaskarżonym wyroku i ocena ta zdaniem instancji rewizyjnej - odpowiada ustaleniom przedmiotowo-podmiotowym sprawy. Trafności tej oceny nie mogą podważać zarówno wywody rewizji zajmującej się właściwościami oskarżonego na tle dotychczasowego jego życia, jak i teoretyczne rozważania na temat szkodliwości jego czynu, a także generalne stwierdzenie, że skoro: "(...) oskarżony przekazał obcemu wywiadowi zarówno szereg prawdziwych informacji ustnych, jak i prawdziwe opracowanie analityczne, dotyczące sytuacji politycznej i wymiany handlowej - obejmujące problematykę z zakresu polityki międzynarodowej kraju sprzymierzonego (...)", spełniając w ten sposób oczekiwania obcego wywiadu, opłacone zresztą dość sowicie, to w tym wyraża się duży ciężar społecznego niebezpieczeństwa czynu, "(...) pogłębiony zobowiązaniem się do dostarczenia obcemu wywiadowi informacji o wynikach konferencji ministrów państw Układu Warszawskiego", przy czym - zdaniem skarżącego - "(...) bezprzedmiotowe jest zastanowienie się, czy oskarżony był w stanie dostarczyć obcemu wywiadowi żądanych informacji, gdyż fakt, że nie był zatrudniony w instytucji czy urzędzie dysponującym takimi informacjami, nie stanowi o tym, iż nie mógł ich uzyskać w sposób znany tylko jemu." Pomijając w związku z tym niezgodność oceny charakteru i zakresu informacji przekazanych przez oskarżonego obcemu wywiadowi z materiałami dowodowymi zebranymi w tej kwestii, a także odwoływanie się w argumentacji zawartej w rewizji do sfery przypuszczeń, zauważyć należy, że twierdzenie o dużym ciężarze społecznego niebezpieczeństwa czynu oskarżonego nie pozostaje w żadnej korelacji z bezspornie ustalonymi faktami, w szczególności zaś z tym, że ujawnienie przez oskarżonego pracownikom służby bezpieczeństwa swoich kontaktów z obcym wywiadem, a także ich merytorycznej treści, nie spowodowało przerwania tych kontaktów, że w tej kwestii pozostawiono oskarżonemu "swobodę" działania, co niewątpliwie nie wydarzyłoby się gdyby rzeczywiście chodziło o działalność mogącą spowodować niebezpieczne następstwa, a w końcu że nawet po zatrzymaniu oskarżonego pod zarzutem popełnienia zbrodni szpiegostwa nie uznano za celowe i niezbędne niezwłoczne zastosowanie wobec niego środka zapobiegawczego - aresztowania tymczasowego, chociażby ze względu na to, że zarzucony mu czyn znamionuje się znacznym stopniem społecznego niebezpieczeństwa (art. 217 § 1 pkt 4 k.p.k.).Wspomniane fakty w powiązaniu z innymi okolicznościami sprawy, bliżej omówionymi w zaskarżonym wyroku, w pełni uzasadniały dokonaną przez sąd ocenę szkodliwości społecznej czynu oskarżonego i jednocześnie przemawiały za potrzebą zastosowania wobec niego nadzwyczajnego złagodzenia kary.Zajmując w tej ostatniej kwestii odmienne stanowisko, skarżący wywodził w rewizji, że oskarżony nie odpowiadał wymaganiom określonym w art. 57 § 2 pkt 1 lub 2 k.k., nie wykazał bowiem "rekompensacyjnej" postawy, i jego rola w popełnionym przestępstwie nie była podrzędna, a zatem brak podstaw do uznania jego sprawy za wyjątkową i twierdzenia, że nawet najniższa kara przewidziana w art. 124 § 1 k.k. byłaby dla niego niewspółmiernie surowa. W rewizji ponadto wywodzi się, że skoro w sprawie brak podstaw faktycznych do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary według reguł zawartych w art. 125 k.k., który obejmuje "wyjątkowe wypadki", to bym bardziej brak podstaw do stosowania tego dobrodziejstwa na podstawie art. 57 § 2 k.k.Poglądów tych podzielić nie można. Jeżeli chodzi o pierwszy z nich, to nie tylko dlatego, że postawa oskarżonego w tej sprawie, niezależnie od tego, jak ocenione zostaną pobudki, jakimi kierował się, ujawniając swoją przestępczą działalność jeszcze w czasie jej trwania, nie może być pominięta przy ocenie jego sytuacji, ale również dlatego, że art. 57 § 2 k.k. tylko przykładowo wymienia niektóre wyjątkowe sytuacje, uzasadniające stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary, co oznacza, że także w innych wypadkach, gdy sąd uzna, że nawet najniższa kara mieszcząca się w granicach ustawowego zagrożenia stanowiłaby dla sprawy represję niewspółmiernie surową, stosowanie tego przepisu jest dopuszczalne.Stosując wobec oskarżonego nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie cytowanego wyżej przepisu, sąd wykazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakimi kierował się w tej kwestii względami i jakie okoliczności przemawiały za tym, że kara w granicach ustawowego minimum przewidzianego w art. 124 § 1 k.k. byłaby dla oskarżonego niewspółmiernie surowa. Tego stanowiska - jak już wspomniano - nie można uznać za błędne.Przedstawiony w rewizji pogląd, że jeżeli stwierdzono w sprawie brak podstaw faktycznych do stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 125 k.k., który obejmuje "wyjątkowe wypadki", to bym bardziej brak podstaw do stosowania tego dobrodziejstwa na podstawie art. 57 § 2 k.k., nie został w rewizji poparty rzeczowymi argumentami, w szczególności nie wskazano żadnego przepisu ustawy karnej, który by upoważniał do takiego twierdzenia. Nie upoważnia do tego tym bardziej powołana przez przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej na rozprawie rewizyjnej uchwała pełnego składu Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1975 r. dotycząca interpretacji wspomnianego art. 125 k.k. W uchwale tej Sąd Najwyższy wywiódł, że: "(...) dopełnienie przez sprawcę przestępstwa z art. 122, 123 i 124 § 1 k.k. warunków przewidzianych w art. 125 k.k. skutkuje swoiste nadzwyczajne złagodzenie kary za zbrodnie", przy czym "swoistość tego nadzwyczajnego złagodzenia kary wyraża się nie tylko w tym, że sąd może wymierzyć karę poniżej dolnej granicy zagrożenia przewidzianego w art. 122, 123 lub 124 § 1 k.k. według innej reguły niż określona w art. 57 § 3 pkt 1 k.k., lecz także w tym, że nie może wymierzyć kary poniżej 10 lat pozbawienia wolności, co jest możliwe na podstawie wspomnianych przepisów" (OSNKW 1975, z. 9, poz. 119).Z wywodu tego nie wynikają więc żadne zakazy co do możliwości stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 57 § 2 k.k. w braku faktycznych podstaw do swoistego nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w art. 125 k.k. Zakaz taki nie wynika również z art. 125 k.k., który - jak już wspomniano - uzależnia stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary - w tym przepisie przewidzianego - jedynie od spełnienia przez sprawcę konkretnych warunków.Niespełnienie chociażby jednego z nich uniemożliwia stosowanie tego przepisu, tj. swoistego nadzwyczajnego złagodzenia kary korzystniejszego dla sprawcy, ale nie wyłącza możliwości stosowania mniej korzystnego nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 57 § 2 k.k. w myśl reguł podanych w § 3 tego przepisu, jeżeli spełnione zostaną warunki określone w § 2.W związku z tym można wyrazić pogląd, że brak podstaw faktycznych do stosowania art. 125 k.k. wobec sprawcy przestępstw określonych w art. 122, 123 lub 124 § 1 k.k. ze względu na to, że nie dopełnił on warunków w tymże art. 125 podanych, tj. nie przerwał dobrowolnie przestępczej działalności lub nie ujawnił jej wobec odpowiednich władz, nie wyłącza możliwości stosowania wobec takiego sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie przepisów art. 57 § 2 k.k., jeżeli są podstawy do uznania sprawy za wyjątkowy, szczególnie uzasadniony wypadek, kiedy wymierzenie sprawcy kary w ramach ustawowej sankcji byłoby represją niewspółmiernie surową (...).